سیانوکوبالامین
سیانوکوبالامین شکل داروییِ ویتامین ب۱۲ و از داروهای خونساز است که برای جبران کمبود این ویتامین بهکار میرود.
بیشتر برای درمان کمبود ویتامین ب۱۲، کمخونی ناشی از آن و علائم عصبی مرتبط با کمبود ب۱۲ استفاده میشود.
تزریق باید توسط فرد آموزشدیده و طبق نسخه انجام شود. اگر به کبالت یا فرآوردههای ویتامین ب۱۲ حساسیت دارید، یا بیماری ارثی عصب بینایی لبر دارید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
اگر علت کمخونی مشخص نیست، بیماری کلیه یا کبد دارید، باردار یا شیرده هستید، یا داروهای دیگری مصرف میکنید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو و احساس غش پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیانوکوبالامین شکل داروییِ ویتامین ب۱۲ است و در گروه داروهای خونساز قرار میگیرد. این ویتامین برای ساخت گلبول قرمز و حفظ عملکرد طبیعی اعصاب ضروری است. تزریق آن کمبود ب۱۲ را جبران میکند و به بهبود کمخونی و آسیب عصبی ناشی از کمبود کمک میرساند. در کمبودهایی که جذب خوراکی کافی نیست، شکل تزریقی ممکن است انتخاب شود.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین ب۱۲
- کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
- کمخونی پرنیشیوز ناشی از اختلال جذب ب۱۲
- کمبود ویتامین ب۱۲ بهعلت بیماری یا جراحی معده و روده
- علائم عصبی مرتبط با کمبود ویتامین ب۱۲
روش مصرف
این فرآورده تزریقی است و باید توسط کادر درمانی، طبق نسخه و دستور فرآورده تزریق شود. مسیر تزریق را خودسرانه تغییر ندهید و آن را بهصورت وریدی تزریق نکنید، مگر اینکه برای همان فرآورده صراحتاً تجویز شده باشد. زمانبندی و فاصلهٔ تزریقها به علت و شدت کمبود و پاسخ آزمایشها بستگی دارد. اگر کمبود ناشی از اختلال جذب دائمی، مانند کمخونی پرنیشیوز، باشد درمان نگهدارنده ممکن است طولانیمدت شود؛ قطع یا عقبانداختن نوبتها میتواند باعث بازگشت کمخونی و علائم عصبی شود. در صورت فراموششدن یک نوبت، با مرکز درمانی هماهنگ کنید و نوبت بعدی را دو برابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود ویتامین ب۱۲
در کمبود ناشی از رژیم غذایی، تزریق معمولاً زمانی بهکار میرود که درمان خوراکی ممکن یا کافی نباشد.
کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
کمبود فولات باید بررسی شود؛ در کمخونی شدید، پتاسیم خون طی ۲ روز نخست درمان پایش شود.
کمخونی پرنیشیوز ناشی از اختلال جذب ب۱۲
فولات بهتنهایی جایگزین ویتامین ب۱۲ نیست؛ پیگیری خونی و عصبی ضروری است.
کمبود ویتامین ب۱۲ بهعلت بیماری یا جراحی معده و روده
پس از برداشت کامل معده یا انتهای رودهٔ باریک، معمولاً درمان نگهدارندهٔ مادامالعمر لازم است.
علائم عصبی مرتبط با کمبود ویتامین ب۱۲
درمان باید بدون تأخیر آغاز شود؛ بهبود علائم عصبی ممکن است تدریجی، ناقص یا دیررس باشد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به سیانوکوبالامین، سایر شکلهای ویتامین ب۱۲، کبالت یا داروهای تزریقی را اطلاع دهید.
- اگر بیماری ارثی عصب بینایی لبر، بیماری کلیه یا کبد، کمخونی تشخیصدادهنشده یا کمبود فولات دارید، پیش از تزریق بگویید.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، ویتامینها و مکملها، بهویژه متفورمین، داروهای کاهندهٔ اسید معده و کلرامفنیکل را ارائه کنید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع یا ادامهٔ درمان مطرح کنید.
- اگر جراحی معده یا روده داشتهاید، بیماری گوارشی یا مشکل جذب دارید، یا رژیم غذایی کاملاً گیاهی دارید، اطلاع دهید.
- در کمخونی شدید، بهویژه در آغاز درمان، ممکن است پایش شمارش خون و پتاسیم لازم باشد؛ برنامهٔ آزمایشها را کامل انجام دهید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، قرمزی یا سفتی محل تزریق
- اسهال خفیف و گذرا
- خارش یا بثورات پوستی گذرا
- سردرد یا سرگیجهٔ کوتاهمدت
- تنگی نفس، خسخس، تورم لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، گرفتگی یا درد عضلات، تپش قلب یا گیجی، بهویژه در آغاز درمان کمخونی شدید: سریعاً با پزشک تماس بگیرید؛ ممکن است کاهش پتاسیم رخ داده باشد.
- تنگی نفس هنگام فعالیت یا درازکشیدن، سرفه، تورم دستوپا یا افزایش سریع وزن: سریعاً ارزیابی پزشکی شوید؛ اگر شدید است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، گرمی، قرمزی و تورم یکطرفهٔ پا، یا درد قفسهٔ سینه و تنگی نفس ناگهانی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدترشدن سریع بینایی در فرد مبتلا به بیماری ارثی عصب بینایی لبر: تزریق بعدی را تا ارزیابی پزشک ادامه ندهید و فوراً مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلرامفنیکل ممکن است پاسخ خونسازی به سیانوکوبالامین را کاهش دهد. متفورمین و برخی داروهای کاهندهٔ اسید معده میتوانند در مصرف طولانیمدت سطح ب۱۲ را پایین بیاورند و مصرف سنگین و طولانی الکل نیز ممکن است کمبود ب۱۲ را تشدید کند. غذای خاصی تداخل مهمی با تزریق ندارد، اما برخی داروها میتوانند نتیجهٔ آزمایش ب۱۲ یا فولات را تغییر دهند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ب۱۲ برای خونسازی و رشد عصبی جنین و نوزاد ضروری است و در صورت وجود کمبود، درمان آن در بارداری اهمیت دارد؛ مقدار و مسیر درمان باید بر اساس نظر پزشک باشد. سیانوکوبالامین وارد شیر مادر میشود و در صورت نیاز معمولاً قابل استفاده است، اما علت کمبود مادر و وضعیت نوزاد باید در نظر گرفته شود.
نگهداری
آمپول را طبق دستور روی بستهبندی، معمولاً در دمای اتاق و دور از نور مستقیم نگه دارید و از یخزدگی محافظت کنید. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید و پیش از مصرف تاریخ انقضا، سالمبودن آمپول و شفافبودن محلول را بررسی کنید؛ محلول کدر یا دارای ذرات را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 4 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیانوکوبالامین برای هر نوع کمخونی مفید است؟
۰۲اگر خستگی و ضعفم بهتر شد، میتوانم تزریقها را قطع کنم؟
۰۳آیا این آمپول گزگز دستوپا را برطرف میکند؟
۰۴اگر به کبالت حساسیت داشته باشم، میتوانم این آمپول را بزنم؟
۰۵آیا مصرف متفورمین یا داروهای معده با سیانوکوبالامین مشکل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۴ سازنده، در گروه B03BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.