سولفات مس
سولفات مس ترکیبی حاوی مس است که در دستهبندی داروهای پادزهر قرار میگیرد و کاربرد آن به موقعیتهای خاص درمانی در محیط بیمارستانی محدود میشود.
این دارو عمدتاً برای مدیریت برخی مسمومیتهای خاص، از جمله مسمومیت با فسفر، به کار میرود و همیشه باید زیر نظر مستقیم پزشک تجویز شود. مصرف خانگی یا خودسرانه آن توصیه نمیشود.
مس در مقادیر بیش از نیاز بدن میتواند به کبد آسیب برساند و حتی خطرناک باشد. به همین دلیل این دارو هرگز نباید بدون تجویز و نظارت پزشک مصرف شود.
اگر سابقه بیماری کبدی، اختلال متابولیسم مس مانند بیماری ویلسون، یا حساسیت به ترکیبات مس دارید، پیش از هر گونه تجویز حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سولفات مس (Cupric Sulfate) ترکیبی معدنی از مس دوظرفیتی است که در طبقهبندی داروها در رده پادزهرها جای میگیرد. مس بهطور طبیعی عنصری ضروری برای بدن است، اما شکل دارویی سولفات مس صرفاً برای کاربردهای خاص بالینی و در مقادیر کاملاً کنترلشده استفاده میشود، نه برای تأمین نیاز روزانه بدن به مس. این دارو معمولاً به شکل پودر در اختیار مراکز درمانی قرار میگیرد و پیش از مصرف توسط کادر درمانی آماده و تجویز میشود. مصرف آن همیشه باید زیر نظر مستقیم پزشک و بر اساس پروتکلهای بالینی مشخص انجام گیرد.
موارد مصرف
- پادزهر در برخی مسمومیتهای خاص، بهویژه مسمومیت با فسفر، بهصورت تخصصی و در بیمارستان
- بهکارگیری در پروتکلهای اورژانسی سمشناسی برای کاهش جذب گوارشی ماده سمی
- در شرایط خاص بالینی، تأمین ذخیره مس بدن زیر نظر دقیق تیم درمانی
روش مصرف
سولفات مس دارویی خودسرانه یا خانگی نیست و بیمار آن را در منزل مصرف نمیکند. این دارو توسط پزشک یا داروساز بیمارستان آماده میشود و طبق پروتکل درمانی و در بازه زمانی مشخصشده توسط تیم درمانی تجویز میگردد. مقدار مصرف، روش دقیق آمادهسازی و مدت درمان کاملاً به تشخیص پزشک و شرایط بالینی فرد بستگی دارد و نباید بدون نظر پزشک تغییر یا تکرار شود. اگر در طول درمان هر گونه نشانه غیرعادی مشاهده کردید، بیدرنگ به تیم درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مسمومیت با فسفر، بهعنوان پادزهر
برای القای استفراغ یا مصرف خودسرانه مناسب نیست و میتواند موجب همولیز و آسیب کبدی و کلیوی شود.
کاهش جذب گوارشی مادهٔ سمی در پروتکلهای اورژانسی سمشناسی
خوراندن سولفات مس و القای استفراغ با آن ممنوع است؛ خود دارو میتواند مسمومیت شدید ایجاد کند.
کمبود مس یا تأمین ذخیرهٔ مس در تغذیهٔ وریدی
فقط پس از تهیه و رقیقسازی استاندارد و اختلاط با محلول سازگار مصرف شود؛ پایش مس، سرولوپلاسمین و عملکرد کبد ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه بیماری ویلسون یا هر اختلال شناختهشده در متابولیسم مس را حتماً به پزشک بگویید.
- وجود بیماری کبدی یا اختلال در عملکرد کبد را پیش از مصرف با پزشک در میان بگذارید، زیرا مس عمدتاً از راه کبد دفع میشود.
- هر گونه حساسیت شناختهشده به مس یا ترکیبات آن را پیش از تجویز اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی، بهویژه مکملهای حاوی روی یا آهن، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را در جریان بگذارید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ خفیف
- ناراحتی یا درد خفیف شکمی
- مزه فلزی در دهان
- زردی پوست یا سفیدی چشمها که میتواند نشانه آسیب کبدی باشد. در صورت مشاهده، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- استفراغ شدید و مکرر یا اسهال شدید. در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تیره شدن رنگ ادرار یا کاهش چشمگیر حجم ادرار که ممکن است نشانه همولیز یا آسیب کلیوی باشد. فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، مشکل در تنفس یا بثورات گسترده پوستی. در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان مکملهای روی با دوز بالا میتواند جذب مس را کاهش دهد و بر اثر درمان تأثیر بگذارد. داروهای کلاتکننده مانند پنیسیلامین که برای کاهش مس بدن به کار میروند نیز ممکن است با اثر این دارو تداخل داشته باشند. از آنجا که مس در متابولیسم آهن هم نقش دارد، مصرف همزمان با مکملهای آهن باید با اطلاع پزشک انجام شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا احتمال هر گونه تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مس عنصری ضروری برای بدن است و در دوران بارداری نیز مورد نیاز است، اما تجویز دارویی سولفات مس در بارداری و شیردهی باید کاملاً زیر نظر پزشک و تنها در صورت نیاز بالینی روشن انجام گیرد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از هر گونه تجویز این موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا سود و خطر آن برای شما و کودک بهدقت سنجیده شود.
نگهداری
این دارو باید در بستهبندی اصلی خود، دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب و در دمای ذکرشده روی برچسب نگهداری شود. آمادهسازی و نگهداری محلول نهایی آن معمولاً بر عهده کادر درمانی است. این دارو باید همیشه دور از دسترس کودکان بماند و اگر تاریخ انقضای آن گذشته یا بستهبندی آسیب دیده باشد، نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سولفات مس را میتوان در منزل مصرف کرد؟
۰۲چرا مصرف بیش از حد مس خطرناک است؟
۰۳آیا افراد مبتلا به بیماری ویلسون میتوانند این دارو را مصرف کنند؟
۰۴اگر پس از تجویز این دارو حالت تهوع داشتم، طبیعی است؟
۰۵آیا سولفات مس با داروها یا مکملهای دیگر تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.