واکسن نوترکیب کووید-۱۹
این فرآورده یک واکسن نوترکیب از گروه واکسنهای ویروسی است که ناقل آدنوویروسی غیرتکثیرشونده را برای آموزش دستگاه ایمنی علیه ویروس عامل کووید-۱۹ به کار میبرد. ناقل واکسن قابلیت تکثیر بیماریزا ندارد.
کاربرد اصلی آن پیشگیری از کووید-۱۹ در بزرگسالان و تکمیل دورهٔ واکسیناسیون طبق برنامهٔ جاری است. این واکسن برای درمان عفونت فعال یا از بین بردن فوری علائم بیماری استفاده نمیشود.
عارضهٔ بسیار نادر اما جدی این گروه، ایجاد لختهٔ خون همراه با کاهش پلاکت است. سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، درد یا تورم پا، درد مداوم شکم یا کبودی و خونریزی غیرعادی در هفتههای نخست، ارزیابی فوری میخواهد.
پیش از تزریق، سابقهٔ حساسیت شدید، لختهٔ همراه با افت پلاکت پس از واکسن، سندرم نشت مویرگی، اختلال پلاکت یا انعقاد، مصرف رقیقکنندهٔ خون، بیماری حاد شدید، ضعف ایمنی یا بارداری را مطرح کنید. برای کودکان و نوجوانان نیز مناسببودن این فرآورده باید جداگانه بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این فرآورده یک واکسن نوترکیب ضد کووید-۱۹ از گروه واکسنهای ضدعفونت است و با نامهای تجاری ای زد دی، وکسزوریا و آر-کووی شناخته میشود. در آن از یک ناقل آدنوویروسی غیرتکثیرشونده استفاده شده است؛ ناقل، دستور ساخت موقت پروتئین سطحی ویروس کرونا را به سلولها میرساند تا دستگاه ایمنی پادتن و پاسخ سلولی بسازد. ناقل واکسن توان تکثیر بیماریزا ندارد و خود واکسن باعث ابتلا به کووید-۱۹ نمیشود. هدف اصلی، پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ در بزرگسالان واجد شرایط طبق برنامهٔ واکسیناسیون است.
موارد مصرف
- پیشگیری فعال از بیماری کووید-۱۹ در بزرگسالان واجد شرایط
- تکمیل دورهٔ اولیهٔ واکسیناسیون پس از نوبت نخست همین فرآورده، طبق برنامهٔ تعیینشده
- دریافت نوبت یادآور در افراد واجد شرایط، در صورت توصیهٔ برنامهٔ واکسیناسیون
روش مصرف
واکسن باید توسط کادر درمان و فقط به صورت تزریق عضلانی، معمولاً در عضلهٔ بازو، تزریق شود و برای خودتزریقی نیست. تعداد نوبتها، فاصلهٔ آنها و نیاز به نوبت یادآور به برنامهٔ جاری واکسیناسیون و دستور پزشک یا مرکز تزریق بستگی دارد؛ نوبتهای تعیینشده را کامل کنید و اگر نوبتی از دست رفت، برای زمانبندی دوباره با مرکز تماس بگیرید و خودسرانه دوره را از نو شروع نکنید. غذا محدودیتی ایجاد نمیکند؛ پس از تزریق نیز برای مدتی تحت نظر بمانید تا واکنش حساسیتی احتمالی شناسایی شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت شدید به این واکسن یا اجزای آن، یا واکنش شدید به یک واکسن کووید-۱۹ را اطلاع دهید؛ تزریق مجدد پس از واکنش شدید ممکن است ممنوع باشد.
- اگر پس از یک واکسن کووید-۱۹ دچار لختهٔ خون همراه با کاهش پلاکت شدهاید، یا سابقهٔ سندرم نشت مویرگی دارید، پیش از تزریق حتماً اطلاع دهید.
- سابقهٔ کاهش پلاکت ایمنی، بیماری خودایمنی، لختهٔ خون، اختلال انعقاد، هموفیلی، کبودی یا خونریزی آسان را مطرح کنید؛ در برخی افراد بررسی پلاکت لازم میشود.
- مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدپلاکت را بگویید؛ تزریق عضلانی در این شرایط ممکن است کبودی یا خونریزی بیشتری ایجاد کند و دارو نباید خودسرانه قطع شود.
- در صورت تب و بیماری حاد شدید، تزریق معمولاً تا بهترشدن حال عمومی به تعویق میافتد؛ سرماخوردگی خفیف یا تب خفیف معمولاً مانع قطعی نیست.
- ضعف سیستم ایمنی، مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا سن کمتر از ۱۸ سال را پیش از تزریق مطرح کنید؛ پاسخ ایمنی یا مناسببودن واکسن ممکن است متفاوت باشد.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت، گرمی، خارش یا کبودی محل تزریق
- سردرد، خستگی یا احساس ناخوشی
- درد عضله و مفصل
- تب یا احساس تب و لرز
- تهوع
- واکنش حساسیتی شدید، مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، ضعف شدید یا غش: با اورژانس تماس بگیرید.
- لختهٔ خون همراه با افت پلاکت، با نشانههایی مانند سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، گیجی، تشنج، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، درد مداوم شکم یا درد و تورم پا در هفتههای نخست: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش پلاکت یا خونریزی غیرطبیعی، مانند کبودیهای بیدلیل، لکههای قرمز ریز خارج محل تزریق، خونریزی بینی یا لثه، یا خون در ادرار و مدفوع: فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- سندرم نشت مویرگی، با ورم ناگهانی دستوپا، افزایش سریع وزن، سرگیجه، احساس غش یا افت فشار در روزهای پس از تزریق: با اورژانس تماس بگیرید.
- اختلال عصبی نادر، مانند ضعف پیشرونده یا فلج دستوپا، گزگز یا بیحسی گسترده، یا اختلال تازه در کنترل ادرار و مدفوع: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی گزارش نشده است، اما مطالعات کامل همزمانی با همهٔ داروها و واکسنها انجام نشده است. داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدپلاکت، مانند وارفارین، آپیکسابان، ریواروکسابان، هپارین یا آسپیرین، میتوانند احتمال کبودی یا خونریزی محل تزریق را بیشتر کنند؛ آنها را خودسرانه قطع نکنید. داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و برخی درمانهای سرطان ممکن است پاسخ ایمنی را کاهش دهند و همزمانی با واکسنهای دیگر باید بر اساس نوع فرآورده و برنامهٔ واکسیناسیون تنظیم شود. غذا تداخل شناختهشدهای ندارد؛ برای نوشیدنیهای الکلی نیز تداخل مستقیم ثابتشدهای گزارش نشده، اما مصرف زیاد میتواند حال عمومی و تشخیص علائم هشدار را بدتر کند. فهرست کامل داروها، واکسنها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری میدهید، تصمیم تزریق باید بر اساس خطر بیماری و دستورالعمل جاری گرفته شود؛ دادههای موجود الگوی غیرعادی مشخصی از عوارض بارداری نشان ندادهاند، اما تجربهٔ مصرف همچنان محدود است. در شیردهی، خود واکسن در شیر انسان مشخص نشده و پادتنهای ضد ویروس میتوانند در شیر دیده شوند؛ شیردهی بهتنهایی معمولاً مانع تزریق نیست و قطع آن بدون توصیهٔ پزشک لازم نیست.
نگهداری
ویال بازنشده را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، نگه دارید؛ آن را منجمد نکنید، تکان ندهید و برای محافظت از نور در جعبهٔ بیرونی بگذارید. واکسن باید در مرکز درمانی و با رعایت زنجیرهٔ سرد نگهداری شود؛ ویال بازشده را در خانه نگه ندارید و مدیریت آن را به کادر درمان بسپارید. تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید؛ اگر تاریخ گذشته، یخزده، تغییررنگداده یا دارای ذرات قابل مشاهده است، استفاده نشود و دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این واکسن باعث ابتلا به کووید-۱۹ میشود؟
۰۲اگر بعد از تزریق تب یا بدندرد گرفتم، چه کنم؟
۰۳اگر وارفارین یا داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف کنم، واکسن ممنوع است؟
۰۴آیا این واکسن برای کودکان و نوجوانان مناسب است؟
۰۵اگر نوبت بعدی را از دست بدهم یا بخواهم واکسن دیگری بزنم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۸ سازنده، در گروه J07BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.