واکسن کووید-۱۹ (جزء دوم، ناقل آدنوویروسی)
این فرآورده یک واکسن ضدویروسی از نوع ناقل آدنوویروسی است. جزء دوم با تحریک دستگاه ایمنی، بدن را برای مقابله با ویروس عامل کووید-۱۹ آماده میکند و ناقل آن توان تکثیر بیماریزا ندارد.
برای پیشگیری از کووید-۱۹ در بزرگسالان واجد شرایط و تکمیل برنامه دو جزئی واکسن اسپوتنیک استفاده میشود. برای درمان عفونت فعال کووید-۱۹ نیست.
این فرآورده فقط باید بهصورت تزریق عضلانی و توسط کادر درمان تزریق شود؛ تزریق داخل رگ ممنوع است. پس از واکنش شدید آلرژیک، تشنج یا تب بسیار بالا بعد از جزء اول، جزء دوم را بدون ارزیابی پزشک دریافت نکنید.
در بارداری یا شیردهی، بیماری حاد همراه تب، تشدید بیماری مزمن، نقص ایمنی، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی یا سابقه حساسیت شدید، پیش از تزریق ارزیابی لازم است. تورم صورت، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا اختلال هوشیاری پس از تزریق نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن کووید-۱۹ جزء دوم یک واکسن ضدویروسی از گروه فرآوردههای ضدعفونت و از نوع ناقل آدنوویروسی است. آدنوویروس تغییریافته و غیرقابلتکثیر، اطلاعات ساخت پروتئین سطحی ویروس عامل کووید-۱۹ را به سلولها میرساند تا پاسخ ایمنی ایجاد شود؛ خود واکسن باعث ابتلا به کووید-۱۹ نمیشود. این فرآورده بخشی از برنامه دو جزئی اسپوتنیک است و جزء دوم آن بر پایه آدنوویروس نوع ۵ ساخته شده است. در ایران با نامهای اسپوتنیک و اسپوتنیکوی، جزء دوم نیز شناخته میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ در بزرگسالان واجد شرایط واکسیناسیون
- کاهش خطر بیماری شدید، بستری و پیامدهای جدی کووید-۱۹
- تکمیل برنامه اولیه دو جزئی واکسن اسپوتنیک پس از دریافت جزء اول
روش مصرف
این فرآورده فقط در مرکز درمانی و بهصورت تزریق عضلانی، معمولاً در عضله بازو، تزریق میشود و نباید داخل رگ، زیر پوست یا خودسرانه تزریق شود. جزء دوم باید در چارچوب برنامه دو جزئی همین واکسن و در فاصله تعیینشده توسط مرکز واکسیناسیون پس از جزء اول دریافت شود؛ فاصله یا جایگزینی آن با واکسن دیگر را خودسرانه تغییر ندهید. برای تزریق معمولاً ناشتا بودن لازم نیست. پس از تزریق برای مشاهده واکنشهای فوری در محل بمانید و اگر نوبت دوم به تأخیر افتاد، برنامه را خودسرانه تکرار یا جایگزین نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هر جزء واکسن یا فرآوردههای مشابه حساسیت داشتهاید، یا سابقه واکنش آلرژیک شدید و آنافیلاکسی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر پس از جزء اول دچار آنافیلاکسی، حساسیت منتشر شدید، تشنج یا تب بالای ۴۰ درجه شدهاید، جزء دوم را تا ارزیابی پزشکی دریافت نکنید.
- در صورت تب، بیماری عفونی یا غیرعفونی حاد، یا تشدید بیماری مزمن، تزریق ممکن است تا بهبود یا فروکشکردن بیماری به تعویق بیفتد.
- بیماری مزمن کبد یا کلیه، دیابت کنترلنشده، اختلال مهم تیروئید، بیماریهای خونی، عصبی یا قلبی، التهاب عضله یا پرده قلب، بیماری خودایمنی یا سرطان را اطلاع دهید.
- نقص ایمنی، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی، شیمیدرمانی یا کورتون با دوز بالا میتواند پاسخ ایمنی را کاهش دهد؛ هیچیک از داروها را خودسرانه قطع نکنید.
- در بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی و نیز در افراد زیر ۱۸ سال، ایمنی و اثربخشی این فرآورده بهطور کافی مشخص نیست. اگر اختلال انعقاد، شمارش پایین پلاکت، سابقه خونریزی غیرعادی یا مصرف داروی رقیقکننده خون دارید، پیش از تزریق بگویید.
عوارض احتمالی
- درد، حساسیت، قرمزی، تورم، گرمی یا خارش محل تزریق
- تب، لرز یا احساس گرما
- خستگی، ضعف یا بیحالی
- سردرد
- درد عضلات، مفاصل یا بدن؛ این عوارض معمولاً خفیف و کوتاهمدتاند و طی چند روز بهتر میشوند.
- تهوع یا کاهش اشتها
- کهیر منتشر، تورم صورت یا گلو، تنگی نفس، خسخس، احساس خفگی، سرگیجه شدید یا غش: احتمال واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بسیار بالا، تشنج، گیجی شدید یا بدترشدن سریع حال عمومی: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب شدید یا غش که برطرف نمیشود: برای بررسی فوری قلب و ریه به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید و مداوم، ضعف ناگهانی یک طرف بدن یا اختلال تکلم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، درد شدید شکم، یا تورم و درد ناگهانی یک پا: سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید تا عارضه جدی عروقی یا خونی بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی شناختهشدهای برای این واکسن مطرح نیست و معمولاً ناشتا بودن لازم ندارد. داروهای سرکوبکننده ایمنی، برخی داروهای ضدسرطان و درمانهای کورتونی با دوز بالا ممکن است پاسخ واکسن را ضعیف کنند؛ قطع یا جابهجایی آنها خودسرانه ممنوع است. همزمانی با واکسنهای دیگر بهطور کافی بررسی نشده و زمانبندی آن باید توسط مرکز واکسیناسیون تعیین شود. مصرف سنگین الکل نزدیک تزریق میتواند تب، سرگیجه و کمآبی را بدتر کند؛ بهتر است از آن پرهیز شود. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
درباره ایمنی و اثربخشی همین فرآورده در بارداری و شیردهی داده کافی و یکنواخت وجود ندارد؛ در صورت بارداری، احتمال بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، تزریق باید تا تصمیم پزشک و مطابق دستور همان فرآورده به تعویق بیفتد. اگر پس از جزء اول باردار شدید، پیش از دریافت جزء دوم پزشک را مطلع کنید و خودسرانه تزریق نکنید.
نگهداری
شرایط نگهداری به شکل فرآورده بستگی دارد: نوع منجمد معمولاً در دمای منفی ۱۸ درجه سانتیگراد یا پایینتر و دور از نور نگهداری میشود؛ نوع مایع یا خشکشده ممکن است به یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجه نیاز داشته باشد، بنابراین برچسب همان ویال ملاک نهایی است. از یخزدایی و انجماد مجدد خودداری کنید، ویال تغییررنگداده یا دارای ذرات را مصرف نکنید و واکسن را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا جزء دوم را میتوان بهتنهایی تزریق کرد؟
۰۲آیا این واکسن باعث ابتلا به کووید-۱۹ میشود؟
۰۳اگر بعد از جزء اول تب یا بدندرد داشتم، جزء دوم را دریافت کنم؟
۰۴اگر نوبت دوم عقب افتاد یا کارت واکسیناسیونم را ندارم چه کنم؟
۰۵آیا برای تزریق این واکسن باید ناشتا باشم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه J07BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.