واکسن کووید-۱۹ (ناقل آدنوویروسی)، جزء یک
این فرآورده یک واکسن تزریقی ضدعفونت از نوع ناقل آدنوویروسی است. ناقل غیرتکثیرشونده، دستور ساخت بخشی از پروتئین سطحی ویروس کرونا را به سلولها میرساند تا بدن پاسخ ایمنی بسازد.
برای پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ در افراد واجد شرایط برنامه واکسیناسیون استفاده میشود و درمان عفونت فعال نیست. این فرآورده در اسپوتنیک وی بهعنوان جزء نخست و در قالب اسپوتنیک لایت در برخی برنامهها بهصورت فرآورده مستقل یا تقویتی به کار میرود.
حساسیت شدید پس از تزریق، یا نشانههایی مانند تنگی نفس، تورم صورت و گلو، غش، سردرد شدید و مداوم، درد قفسه سینه یا شکم و کبودی غیرعادی نیازمند رسیدگی فوری است. در چنین شرایطی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
پیش از تزریق، حساسیت شدید قبلی، تب یا عفونت، اختلال پلاکت یا انعقاد، مصرف داروهای رقیقکننده خون، بیماریهای زمینهای مهم، نقص ایمنی، بارداری یا شیردهی را مطرح کنید. برنامهٔ جزء یک و جزء دوم اسپوتنیک وی یا استفاده از اسپوتنیک لایت را خودسرانه تغییر ندهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن کووید-۱۹ ناقل آدنوویروسی، جزء یک، در گروه واکسنهای ضدعفونت قرار دارد و برای پیشگیری از بیماری ناشی از ویروس کرونا ساخته شده است. ناقل آدنوویروسیِ غیرتکثیرشونده، اطلاعات لازم برای ساخت پروتئین سطحی ویروس را به سلولها میرساند و پاسخ ایمنی پادتن و سلولی ایجاد میکند. این واکسن ویروس زندهٔ مولد کووید-۱۹ ندارد و بیماری کووید-۱۹ ایجاد نمیکند. در اسپوتنیک وی این فرآورده جزء نخست است و در اسپوتنیک لایت، همین نوع جزء یک در برنامههای مشخص بهعنوان واکسن مستقل یا تقویتی استفاده میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از بیماری کووید-۱۹ در بزرگسالان واجد شرایط
- جزء نخست برنامهٔ دومرحلهای واکسیناسیون اسپوتنیک وی
- واکسیناسیون مستقل یا تقویتی در قالب اسپوتنیک لایت، طبق برنامهٔ تعیینشده
روش مصرف
این فرآورده فقط بهصورت تزریق عضلانی و توسط کارکنان آموزشدیده تزریق میشود؛ تزریق وریدی، خوراکی یا خودسرانه ممنوع است. زمانبندی جزء یک و جزء دوم در اسپوتنیک وی با برنامهٔ اسپوتنیک لایت یکسان نیست، بنابراین جزءها یا نوبتهای واکسیناسیون را بر اساس نام تجاری حدس نزنید و فقط برنامهٔ ثبتشدهٔ مرکز را دنبال کنید. اگر بهدلیل بیماری نوبت عقب افتاد، زمان بعدی را از مرکز واکسیناسیون بپرسید و برنامه را از نو خودسرانه شروع نکنید. پس از تزریق مدتی کوتاه در محل بمانید تا از نظر واکنش فوری بررسی شوید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به این واکسن، جزء قبلی یا هر واکسن مشابهی واکنش آلرژیک شدید داشتهاید، یا به یکی از اجزای فرآورده حساسیت شناختهشده دارید، پیش از تزریق اعلام کنید.
- در تب، عفونت حاد یا شعلهور شدن بیماری مزمن، تزریق معمولاً تا بهبود یا پایدار شدن وضعیت به تعویق میافتد؛ بیماری خفیف را نیز به مسئول تزریق بگویید.
- بیماری مزمن کبد یا کلیه، بیماری قلبی یا عروقی ناپایدار، التهاب قلب، بیماری عصبی یا تشنج، اختلالات شدید خونی، بیماری خودایمنی یا سرطان را مطرح کنید تا سود و خطر سنجیده شود.
- سابقهٔ لخته، پایین بودن پلاکت، اختلال خونریزی یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون را بگویید؛ داروی رقیقکننده را خودسرانه قطع نکنید.
- نقص ایمنی یا مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و درمانهای ضدسرطان ممکن است پاسخ واکسن را کم کند؛ زمانبندی این داروها را فقط با پزشک تنظیم کنید.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، و نیز اگر واکسن برای کودک یا نوجوان در نظر گرفته شده است، پیش از تزریق نام دقیق فرآورده و وضعیت خود را با پزشک یا مرکز واکسیناسیون بررسی کنید.
عوارض احتمالی
- درد یا حساسیت محل تزریق
- قرمزی، تورم، گرمی یا خارش محل تزریق
- تب یا احساس گرما و لرز
- خستگی، ضعف و بیحالی
- سردرد
- درد عضله یا مفصل، تهوع، استفراغ، ناراحتی گوارشی یا کاهش اشتها
- واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، افت فشار یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای احتمالی لخته همراه با کاهش پلاکت، که بسیار نادر است، مانند سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، درد شدید شکم یا قفسه سینه، تنگی نفس، درد یا تورم یکطرفه پا، کبودی یا خونریزی غیرعادی در روزها تا چند هفته بعد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید و سابقهٔ واکسن را بگویید.
- تشنج، گیجی شدید، ضعف ناگهانی، اختلال گفتار یا بیحسی پیشرونده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بسیار بالا، بیحالی شدید و مداوم، یا درد قفسه سینه و تپش قلب جدید و پایدار؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این واکسن تداخل غذایی شناختهشدهای مطرح نیست و معمولاً مانند داروهای شیمیایی با فهرست طولانی تداخلها همراه نیست. با این حال فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید: داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و برخی درمانهای ضدسرطان ممکن است پاسخ ایمنی را کاهش دهند، و رقیقکنندههای خون خطر کبودی محل تزریق را بیشتر میکنند؛ این داروها را خودسرانه قطع نکنید. تزریق همزمان با واکسنهای دیگر و فاصلهٔ آنها باید با برنامهٔ مرکز هماهنگ شود؛ الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما مصرف زیاد آن میتواند بیحالی و عوارض عمومی را بدتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای اختصاصی این فرآورده در بارداری محدود است؛ اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، تزریق فقط پس از سنجش سود و خطر بر اساس نام دقیق فرآورده و دستورالعمل جاری انجام شود. دربارهٔ شیردهی نیز اطلاعات بین شکلهای مختلف یکسان نیست؛ وضعیت خود را پیش از تزریق اعلام کنید و بدون دستور، شیردهی را قطع نکنید.
نگهداری
شرایط نگهداری به شکل فرآورده بستگی دارد: نوع مایع منجمد معمولاً در دمای حدود منفی ۱۸ درجه سانتیگراد یا پایینتر و نوع خشکشده در یخچال ۲ تا ۸ درجه نگهداری میشود؛ دمای درجشده روی جعبه همان فرآورده ملاک است. از نور محافظت شود، محلول ذوبشده دوباره منجمد نشود و فرآوردهٔ آسیبدیده یا تاریخگذشته مصرف نشود؛ آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این واکسن میتواند باعث ابتلا به کووید-۱۹ شود؟
۰۲تفاوت جزء یک اسپوتنیک وی با اسپوتنیک لایت چیست؟
۰۳اگر بعد از تزریق تب و بدندرد داشتم چه کنم؟
۰۴آیا هنگام مصرف داروی رقیقکنندهٔ خون میتوانم این واکسن را دریافت کنم؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوانم این واکسن را بزنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه J07BX03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.