کلیستیمتات سدیم
کلیستیمتات سدیم یک آنتیبیوتیک تزریقی از گروه پلیمیکسینهاست. این دارو در بدن به کولیستین تبدیل میشود و با تخریب غشای برخی باکتریهای گرممنفی، آنها را از بین میبرد.
بیشتر برای عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس، بهویژه وقتی گزینههای معمول مؤثر نیستند، بهکار میرود. انتخاب آن به نتیجهٔ کشت و آزمون حساسیت و وضعیت بیمار بستگی دارد.
مهمترین خطرهای آن آسیب کلیه و عوارض عصبیعضلانی هستند؛ در طول درمان معمولاً عملکرد کلیه و گاهی املاح خون پایش میشود. کاهش ادرار، ضعف عضلانی یا دشواری تنفس را فوری گزارش کنید.
اگر بیماری کلیوی، دیالیز، میاستنی گراویس، حساسیت دارویی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. فهرست همهٔ داروها، بهویژه داروهای آسیبرسان به کلیه یا شلکنندههای عضلانی، باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلیستیمتات سدیم یک آنتیبیوتیک از خانوادهٔ پلیمیکسینهاست و برای کشتن برخی باکتریهای گرممنفی بهکار میرود. این ماده پیشداروست و پس از تبدیل به کولیستین، به پوشش بیرونی باکتری میچسبد و غشای آن را تخریب میکند. بهدلیل احتمال مقاومت و سمیت کلیوی و عصبی، معمولاً برای عفونتهای شدید و باکتریهای حساس، زمانی استفاده میشود که گزینههای درمانی محدود باشند. فرآوردهٔ موردنظر پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی با قدرت ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی است و ممکن است با نامهای تجاری کلیستیمتات، کلومایسین، کولیستیمیت یا کولیستیمتات عرضه شود.
موارد مصرف
- درمان عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ هوازیِ حساس، در بیمارانی با گزینههای درمانی محدود
- پنومونی شدید بیمارستانی یا مرتبط با دستگاه تنفس، در صورت حساسبودن میکروب
- عفونت خون و عفونتهای منتشر ناشی از باسیلهای گرممنفیِ حساس
- عفونتهای شدید ادراری یا داخل شکمیِ ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس، طبق تشخیص پزشک
- عفونتهای مقاوم ناشی از سودوموناس آئروژینوزا، آسینتوباکتر بومانی یا کلبسیلا، در صورت تأیید حساسیت
روش مصرف
این ویال باید توسط کادر درمان با حلال مناسب آماده و طبق روش و مسیر تجویزشده تزریق شود؛ خودتان پودر را حل یا تزریق نکنید. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان بر اساس شدت عفونت، وزن، عملکرد کلیه، محل عفونت و نتیجهٔ کشت تعیین میشود. چون قدرت فرآوردهها ممکن است با واحدهای متفاوت بیان شود، هرگز آن را با کولیستین یا فرآوردهٔ دیگری بدون بررسی دقیق جایگزین نکنید. دورهٔ تعیینشده را کامل کنید و خودسرانه درمان را قطع یا کموزیاد نکنید؛ محلول آمادهشده و رقیقسازی آن نیز باید طبق بروشور همان برند و دستور کادر درمان انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای شدید ناشی از باکتریهای گرممنفیِ هوازیِ حساس، در بیماران با گزینههای درمانی محدود
فقط در عفونتهای جدی و پس از تأیید حساسیت؛ در صورت امکان همراه آنتیبیوتیک مناسب دیگر و با پایش منظم کلیه و علائم عصبی.
پنومونی شدید بیمارستانی یا مرتبط با دستگاه تنفس
بهصورت انفوزیون وریدی آهسته و با پایش دقیق عملکرد کلیه؛ در صورت امکان همراه آنتیبیوتیک مناسب دیگر مصرف شود.
عفونت خون و عفونتهای منتشر ناشی از باسیلهای گرممنفیِ حساس
پس از گرفتن کشت و تأیید حساسیت مصرف شود؛ درمان ترکیبی و پایش منظم کلیه و عوارض عصبی اهمیت دارد.
عفونتهای شدید ادراری یا داخل شکمیِ ناشی از باکتریهای گرممنفیِ حساس
در عفونت داخل شکمی، کنترل منبع عفونت ضروری است؛ در هر دو وضعیت پایش عملکرد کلیه و پرهیز از داروهای کلیهسمی اهمیت دارد.
عفونتهای مقاوم ناشی از سودوموناس آئروژینوزا، آسینتوباکتر بومانی یا کلبسیلا
فقط با تأیید آزمایشگاهی حساسیت و نظر متخصص؛ در صورت امکان از درمان تکدارویی پرهیز شود و پایش سمیت کلیوی و عصبی انجام گیرد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کلیستیمتات سدیم، کولیستین یا واکنش شدید به داروهای مشابه
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، دیالیز، کمآبی بدن یا سابقهٔ افزایش کراتینین
- میاستنی گراویس یا بیماریهای عصبیعضلانی، سابقهٔ ضعف عضلانی یا مشکلات تنفسی
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی
- همهٔ داروها و مکملها، مخصوصاً آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، داروهای آسیبرسان به کلیه، داروهای ضدانعقاد و داروهای شلکنندهٔ عضلانی
- در کودکان، نوزادان و سالمندان، عملکرد کلیه و وضعیت عمومی باید از ابتدا و در طول درمان ارزیابی شود
عوارض احتمالی
- گزگز یا بیحسی خفیف صورت، اطراف دهان یا اندامها؛ در صورت تشدید یا همراهی با ضعف عضلانی، هشدار محسوب میشود
- خارش پوست
- سرگیجه یا احساس چرخش
- سردرد
- تهوع، دلبههمخوردگی یا اسهال خفیف
- قرمزی، درد یا ناراحتی در محل تزریق
- کاهش واضح ادرار، ورم، افزایش وزن ناگهانی یا خستگی غیرمعمول: احتمال آسیب کلیه است؛ همان روز به پزشک اطلاع دهید تا آزمایش و تنظیم درمان انجام شود.
- ضعف پیشروندهٔ عضلات، اختلال تکلم، دشواری بلع، گیجی یا تاری دید: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ اگر ضعف یا اختلال تنفس ایجاد شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، تنفس سطحی یا قطع تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، زبان یا صورت، کهیر گسترده، خسخس یا احساس بستهشدن گلو: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید یا مداوم، آبکی یا خونی، همراه با دلدرد یا تب، حین درمان یا پس از آن: همان روز با پزشک تماس بگیرید و خودسرانه داروی ضداسهال مصرف نکنید.
- گرفتگی عضلات، ضعف، خستگی یا افزایش غیرعادی ادرار: ممکن است به اختلال املاح مرتبط باشد؛ سریع به کادر درمان اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نگرانی، افزایش آسیب کلیه یا عوارض عصبیعضلانی است. مصرف همزمان با داروهای آسیبرسان به کلیه—مانند برخی آنتیبیوتیکها از جمله جنتامایسین، آمیکاسین و توبرامایسین، برخی داروهای سرکوب ایمنی یا مادهٔ حاجب تصویربرداری—و نیز با شکل دیگری از همین دارو یا سایر پلیمیکسینها، فقط با پایش دقیق انجام شود. شلکنندههای عضلانی مورد استفاده در بیهوشی میتوانند ضعف عضلانی و اختلال تنفس را تشدید یا طولانی کنند؛ وارفارین و دیگر ضدانعقادهای خوراکی نیز ممکن است به پایش بیشتر انعقاد نیاز داشته باشند. برای فرم تزریقی تداخل غذایی شناختهشدهای مطرح نیست، اما اگر سرگیجه یا اختلال تعادل دارید، الکل میتواند آن را بدتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی کلیستیمتات سدیم در بارداری بهخوبی مشخص نیست و دارو از جفت عبور میکند؛ بنابراین فقط وقتی بهکار میرود که سود درمان برای مادر از خطر احتمالی جنین بیشتر باشد. دارو و فرآوردههای حاصل از آن وارد شیر میشوند؛ در دوران درمان ممکن است توقف موقت شیردهی یا انتخاب درمان دیگری لازم شود، پس بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید.
نگهداری
ویال پودری را تا زمان مصرف در بستهٔ اصلی، دور از نور و رطوبت، در دمای درجشده روی جعبه—معمولاً کمتر از ۲۵ درجهٔ سانتیگراد—و دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ از گرمای زیاد و یخزدگی محافظت کنید. محلول حلشده یا رقیقشده پایداری محدودی دارد و باید طبق بروشور همان برند و زمان تعیینشده توسط کادر درمان مصرف یا دور ریخته شود؛ آن را برای تزریق بعدی در خانه نگه ندارید. تاریخ انقضا و سالمبودن ویال را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۴ برند از ۲۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کلیستیمتات سدیم برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مناسب است؟
۰۲آیا میتوانم ویال ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ واحدی را خودم آماده و تزریق کنم؟
۰۳چرا در طول درمان آزمایش کلیه و ادرار انجام میشود؟
۰۴اگر بعد از تزریق گزگز یا سرگیجه گرفتم، چه کار کنم؟
۰۵آیا میتوان این دارو را همراه آنتیبیوتیک دیگری دریافت کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۴ برند از ۲۲ سازنده، در گروه J01XB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.