ستوکسیماب
ستوکسیماب یک پادتن مونوکلونال و داروی ضدسرطان هدفمند است که گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی را مهار میکند. این کار پیامهای رشد و تکثیر برخی سلولهای سرطانی را کاهش میدهد.
در برخی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته یا عودکردهٔ رودهٔ بزرگ و راستروده و سرطان سلول سنگفرشی سر و گردن بهکار میرود. انتخاب آن به نوع سرطان، ویژگیهای مولکولی تومور و درمانهای همراه بستگی دارد.
این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی در مرکز درمانی و با پایش داده میشود؛ واکنش حساسیتی شدید ممکن است هنگام تزریق یا تا چند ساعت پس از آن رخ دهد.
پیش از درمان، سابقهٔ حساسیت به تزریق یا گوشت قرمز، گزش کنه، بیماری قلبی یا ریوی، مشکلات پوستی یا چشمی، بارداری و همهٔ داروها را بگویید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش، درد قفسهٔ سینه، تاول پوستی یا اسهال شدید نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ستوکسیماب یک پادتن مونوکلونال از داروهای ضدسرطان هدفمند است که به گیرندهٔ فاکتور رشد اپیدرمی روی برخی سلولها متصل میشود. با مهار این گیرنده، پیامهای رشد و تکثیر سلول سرطانی کاهش مییابد و در برخی برنامهها حساسیت تومور به پرتودرمانی یا شیمیدرمانی بیشتر میشود. این دارو برای همهٔ سرطانها مناسب نیست؛ در سرطان روده، بررسی ویژگیهای مولکولی تومور، بهویژه وضعیت مسیر راس، اهمیت دارد. فرم آن تزریق وریدی است و باید در مرکز درمانی اجرا شود.
موارد مصرف
- سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده با ویژگی مولکولی مناسب، همراه شیمیدرمانی مبتنی بر ایرینوتکان
- سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده، در برخی برنامههای درمانی همراه شیمیدرمانی مبتنی بر اکسالیپلاتین
- سرطان متاستاتیک رودهٔ بزرگ و راستروده بهصورت تکدارویی، پس از ناکامی یا عدم تحمل برخی درمانهای قبلی
- سرطان سلول سنگفرشی سر و گردنِ موضعی پیشرفته، همراه پرتودرمانی
- سرطان سلول سنگفرشی سر و گردنِ عودکرده یا متاستاتیک، همراه شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین
- سرطان عودکرده یا متاستاتیک سر و گردن در برخی بیماران پس از ناکامی درمان پلاتینی، بهصورت تکدارویی
روش مصرف
ستوکسیماب باید فقط توسط کادر درمانی مجرب بهصورت تزریق وریدی آهسته داده شود؛ زمان خوردن غذا معمولاً بر اثر آن تأثیر ندارد، چون دارو از راه رگ وارد بدن میشود. پیش از هر نوبت معمولاً داروی پیشگیری از حساسیت داده میشود و بیمار حین تزریق و مدتی پس از آن زیر نظر میماند. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و طول درمان به نوع سرطان، وزن، آزمایشها و درمانهای همراه بستگی دارد و پزشک تعیین میکند. اگر نوبت درمانی از دست رفت یا حین تزریق علامتی پیدا کردید، خودسرانه جبران نکنید و فوراً به مرکز درمانی اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت قبلی به ستوکسیماب، پادتنهای درمانی، داروهای تزریقی، گوشت قرمز یا گزش کنه را بگویید؛ این سابقه میتواند خطر واکنش شدید حین تزریق را بیشتر کند.
- سابقهٔ بیماری قلبی، نارسایی قلبی، اختلال ریتم قلب یا سکتهٔ قلبی را مطرح کنید.
- اگر بیماری ریوی، سرفهٔ مداوم یا تنگی نفس دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
- بثورات یا زخم پوستی، عفونت پوستی، التهاب یا خشکی شدید چشم و کاهش دید را گزارش کنید؛ ستوکسیماب میتواند عوارض پوستی و چشمی ایجاد کند.
- اگر اسهال، استفراغ، کمآبی یا سابقهٔ پایین بودن منیزیم، پتاسیم یا کلسیم دارید، به تیم درمان بگویید.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، مکملها و فرآوردههای گیاهی و نیز بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- بثورات پوستی شبیه جوش، قرمزی، خارش و خشکی پوست
- ترکخوردگی پوست و التهاب یا درد اطراف ناخن
- سردرد
- اسهال، تهوع یا کاهش اشتها
- خستگی و بیحالی
- تب، لرز یا واکنش خفیف هنگام تزریق
- تنگی نفس ناگهانی، خسخس، گرفتگی صدا یا گلو، تورم صورت یا لب، افت فشار، سرگیجهٔ شدید یا غش هنگام تزریق یا تا چند ساعت بعد: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ اگر بیرون از مرکز درمانی هستید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، تپش قلب نامنظم، غش، یا سرفه و تنگی نفس جدید یا رو به بدتر شدن: فوراً ارزیابی پزشکی بگیرید و در صورت شدت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، زخم یا پوستهریزی گستردهٔ پوست، درگیری دهان یا چشم، تب همراه با بثورات، یا چرک و درد شدید اطراف ناخن: فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ اگر واکنش گسترده یا حال عمومی بد است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- قرمزی یا درد چشم، حساسیت به نور، تاری دید یا احساس جسم خارجی در چشم: همان روز توسط پزشک یا چشمپزشک ارزیابی شوید.
- گرفتگی یا پرش عضلات، لرزش، ضعف شدید، گیجی، تشنج یا تپش قلب: فوراً به مرکز درمانی اطلاع دهید؛ ممکن است بررسی فوری املاح خون لازم باشد.
- اسهال شدید یا مداوم، استفراغ مکرر، تشنگی شدید، خشکی دهان، کاهش ادرار یا گیجی: فوراً اطلاع دهید، چون کمآبی و اختلال املاح ممکن است ایجاد شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ستوکسیماب با غذا تداخل جذب ندارد، چون بهصورت وریدی داده میشود. مهمترین ملاحظات مربوط به درمانهای همزمان است؛ همراهی با ایرینوتکان، اکسالیپلاتین، فلورواوراسیل، داروهای پلاتینی یا پرتودرمانی میتواند خطر اسهال، زخم دهان، عوارض پوستی، اختلال املاح و عوارض قلبی را تغییر دهد. داروهایی که املاح خون را پایین میآورند یا ریتم قلب را تغییر میدهند نیز باید بررسی شوند. تداخل مستقیم و ثابتشدهای با الکل شناخته نشده است، اما الکل در دورهٔ درمان سرطان، بهویژه همراه شیمیدرمانی، ممکن است تهوع، کمآبی و تحمل عوارض را بدتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ستوکسیماب میتواند به جنین آسیب برساند؛ اطلاعات کافی از مصرف آن در بارداری انسان وجود ندارد و دادههای حیوانی نگرانکنندهاند. در صورت بارداری یا احتمال آن، پیش از شروع و در طول درمان فوراً به تیم سرطان اطلاع دهید؛ مصرف دارو در این شرایط فقط با ارزیابی دقیق سود و خطر بررسی میشود. بانوانی که امکان بارداری دارند باید در طول درمان و تا دو ماه پس از آخرین نوبت از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند. دربارهٔ ورود دارو به شیر مادر اطلاعات کافی وجود ندارد و بهدلیل احتمال عوارض جدی برای نوزاد، شیردهی در طول درمان و تا دو ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال را در بستهبندی اصلی، در یخچال و معمولاً در دمای دو تا هشت درجهٔ سانتیگراد، دور از نور نگه دارید؛ نباید یخ بزند یا تکان داده شود. محلول آمادهشده و ویال بازشده باید طبق دستور مرکز درمانی نگهداری یا دور ریخته شود و برای مصرف خانگی مناسب نیست. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا و شرایط نگهداری درجشده روی بسته را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ستوکسیماب برای هر بیمار مبتلا به سرطان روده مناسب است؟
۰۲چرا پیش از تزریق ستوکسیماب داروی ضدحساسیت میدهند؟
۰۳جوشهای پوستی بعد از ستوکسیماب یعنی دارو اثر کرده است؟
۰۴چرا هنگام درمان با ستوکسیماب املاح خون را بررسی میکنند؟
۰۵اگر حین تزریق ستوکسیماب احساس تنگی نفس یا سرگیجه کردم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۵ سازنده، در گروه L01XC06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.