سیتریزین
سیتریزین یک آنتیهیستامین نسل دوم است که با مسدود کردن گیرندهٔ هیستامین نوع یک (H1) در بدن، علائم آلرژی را کاهش میدهد. نسبت به آنتیهیستامینهای قدیمیتر خوابآلودگی کمتری دارد، هرچند از برخی داروهای نسل دومِ دیگر کمی بیشتر خوابآور است.
بیشتر برای تسکین علائم آلرژی فصلی و دائمی مانند عطسه، آبریزش و خارش بینی و چشم، و نیز کنترل خارش و کهیرِ مزمن پوستی بهکار میرود.
ممکن است در برخی افراد خوابآلودگی ایجاد کند، بهویژه در روزهای اول مصرف؛ در صورت مصرف طولانیمدت برای کهیر مزمن نیز نباید بدون هماهنگی با پزشک، ناگهان قطع شود.
اگر بیماری کلیوی دارید، باردار هستید یا شیر میدهید، یا با وجود مصرف منظم دارو علائم بهبود نیافت یا نشانههای واکنش آلرژیک شدید مثل تورم صورت و گلو یا تنگینفس دیدید، حتماً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیتریزین آنتیهیستامینی از نسل دوم و در گروه داروهای مؤثر بر آلرژی و دستگاه تنفس است که در ایران با نامهای تجاری گوناگون از جمله زیرتک نیز شناخته میشود. این دارو در واقع فرآوردهٔ فعالِ هیدروکسیزین است و با مسدود کردن گیرندهٔ هیستامین نوع یک (H1)، از اثرات هیستامینِ آزادشده در واکنشهای آلرژیک مانند خارش، عطسه، آبریزش بینی و کهیر جلوگیری میکند. برخلاف آنتیهیستامینهای نسل اول، سیتریزین کمتر از سدِ خونیمغزی عبور میکند و به همین دلیل خوابآلودگیِ کمتری نسبت به آنها ایجاد میکند، هرچند در مقایسه با برخی آنتیهیستامینهای نسل دومِ دیگر ممکن است اندکی خوابآورتر باشد. این دارو در قالب قرص برای بزرگسالان و شربت یا قطرهٔ خوراکی برای کودکان عرضه میشود تا بتوان آن را متناسب با سنِ فرد تجویز کرد. هدف اصلی از مصرف آن، کنترل روزانهٔ علائم آلرژی و کاهش خارش و کهیرِ پوستی است.
موارد مصرف
- تسکین علائم رینیت آلرژیک فصلی (آلرژی فصلی) مانند عطسه و آبریزش بینی
- کنترل رینیت آلرژیک دائمی و غیرفصلی
- کاهش خارش، قرمزی و آبریزش چشم ناشی از آلرژی (ملتحمهٔ آلرژیک)
- کنترل کهیر مزمن و خارش پوستیِ با منشأ آلرژیک
- تسکین خارش ناشی از نیش حشرات یا واکنشهای خفیف پوستیِ آلرژیک
روش مصرف
سیتریزین معمولاً یک بار در شبانهروز مصرف میشود و میتوان آن را همراه غذا یا با معدهٔ خالی خورد، چون غذا تأثیر مهمی بر جذب آن ندارد. قرص را با یک لیوان آب کامل ببلعید و شربت یا قطره را با پیمانهٔ اندازهگیری مخصوص و طبق نسخهٔ پزشک، بهویژه برای کودکان، دقیق اندازهگیری کنید. چون این دارو در برخی افراد خوابآلودگی ایجاد میکند، تا وقتی از واکنش بدن خود مطمئن نشدهاید بهتر است زمان مصرف را طوری تنظیم کنید که با رانندگی یا کارهای نیازمند هوشیاری تداخلی نداشته باشد؛ برخی پزشکان مصرف در عصر یا شب را ترجیح میدهند. برای کنترل مؤثرترِ آلرژی فصلی یا کهیر مزمن، مصرف منظم و روزانه طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده اهمیت دارد و در صورت مصرف طولانیمدت، بدون مشورت با پزشک آن را ناگهان قطع نکنید. مقدار مصرف، فرم مناسب (قرص، شربت یا قطره) و طول دورهٔ درمان را پزشک یا داروساز بر اساس سن، وزن و شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
رینیت آلرژیک فصلی (آلرژی فصلی)
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در صورت خوابآلودگی، مصرف شبانه مناسبتر است.
رینیت آلرژیک دائمی و غیرفصلی
برای کنترل مداوم، هر روز در زمان ثابت مصرف شود؛ در کودکان زیر ۲ سال فقط شربت با پیمانهٔ دقیق استفاده شود.
ملتحمهٔ آلرژیک
در درد چشم، حساسیت به نور یا کاهش دید، ارزیابی پزشکی لازم است.
کهیر مزمن و خارش پوستیِ با منشأ آلرژیک
مصرف منظم روزانه؛ تورم لب یا زبان، گرفتگی گلو یا تنگی نفس نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
خارش ناشی از نیش حشرات یا واکنشهای خفیف پوستیِ آلرژیک
معمولاً کوتاهمدت و تا برطرف شدن خارش مصرف میشود؛ در گسترش سریع واکنش یا تنگی نفس، فوراً به اورژانس مراجعه شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به سیتریزین، لووسیتریزین، هیدروکسیزین یا سایر آنتیهیستامینها حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه را با پزشک در میان بگذارید، چون این دارو عمدتاً از راه کلیه دفع میشود و ممکن است نیاز به تنظیم نحوهٔ مصرف باشد.
- سابقهٔ بیماری کبدی را نیز به پزشک اطلاع دهید.
- اگر سالمند هستید یا چند بیماری زمینهای همزمان دارید، پزشک را در جریان بگذارید تا مصرف دارو متناسب با شرایط شما تنظیم شود.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان، بهویژه سایر داروهای آلرژی یا سرماخوردگی، را به پزشک یا داروساز بگویید.
- در صورت بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- خوابآلودگی یا احساس خستگی
- خشکی دهان
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- ناراحتی یا دردِ خفیف معده
- در کودکان، گاهی بیقراری یا تحریکپذیری بهجای خوابآلودگی
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا تنگینفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- خوابآلودگیِ شدیدی که با فعالیتهای روزانه یا رانندگی تداخل داشته باشد: از رانندگی خودداری کنید و موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- کاهش محسوس دفعات یا مشکل در ادرار کردن: به پزشک اطلاع دهید.
- بازگشت یا تشدید ناگهانیِ خارش پس از قطع مصرف طولانیمدت: بدون خودسرانه از سر گرفتن دارو، با پزشک مشورت کنید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم: به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سیتریزین در مقایسه با آنتیهیستامینهای قدیمیتر تداخلهای دارویی کمتری دارد، زیرا عمدتاً بدون تغییر از راه کلیه دفع میشود؛ بااینحال مصرف همزمان آن با الکل، آرامبخشها یا داروهای خوابآور میتواند خوابآلودگی را تشدید کند. تئوفیلین نیز ممکن است دفع سیتریزین از بدن را کمی کندتر کند. مصرف همزمان با سایر داروهای ضدآلرژی یا سرماخوردگیِ حاوی آنتیهیستامین نیز معمولاً توصیه نمیشود، چون میتواند خطر خوابآلودگیِ بیشازحد را بالا ببرد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود دربارهٔ مصرف سیتریزین در بارداری نسبتاً اطمینانبخش تلقی میشوند، اما این دارو باید تنها در صورت لزوم واقعی و طبق تشخیص و نظارت پزشک در دوران بارداری مصرف شود. سیتریزین به مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و در نوزاد ممکن است با خوابآلودگی خفیف همراه باشد؛ بنابراین مادران شیرده، بهویژه در صورت نیاز به مصرف طولانیمدت، حتماً پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
سیتریزین را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت، گرما و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. قرص، شربت و قطره را در بستهٔ اصلی و دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 5 mg |
| قرص | 1 mg / 1mL |
| شربت | 1 mg / 1mL |
| شربت | 10 mg |
| کپسول نرم | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۴ برند از ۳۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیتریزین باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۲سیتریزین چه تفاوتی با لوراتادین و سایر آنتیهیستامینهای مشابه دارد؟
۰۳سیتریزین چه مدت طول میکشد اثر کند و اثرش چقدر دوام دارد؟
۰۴آیا مصرف طولانیمدت سیتریزین را میتوان بهناگهان قطع کرد؟
۰۵آیا شربت یا قطرهٔ سیتریزین برای کودکان بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۴ برند از ۳۷ سازنده، در گروه R06AE07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.