سفتیزوکسیم
سفتیزوکسیم آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینهای نسل سوم است که با جلوگیری از ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری، آنها را از بین میبرد.
بیشتر برای عفونتهای باکتریاییِ متوسط تا شدید مانند عفونتهای ریه، مجاری ادراری، پوست، شکم و لگن، استخوان و مفصل، عفونت خون و سوزاک به کار میرود.
این دارو تنها بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و توسط کادر درمانی تجویز میشود؛ سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا سایر سفالوسپورینها و بیماری کلیوی باید پیش از تزریق به پزشک گفته شود.
پیش از تزریق، حساسیتهای دارویی، بیماری کلیوی، بارداری یا شیردهی و داروهای دیگرتان را به پزشک بگویید. اگر پس از تزریق تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، یا اسهال شدید و خونی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفتیزوکسیم یک سفالوسپورین نسل سوم و از دستهٔ آنتیبیوتیکهای بتالاکتام است که تنها بهصورت تزریقی مصرف میشود. این دارو با اتصال به پروتئینهای سازندهٔ دیوارهٔ سلولی باکتری، از تکمیلشدن این دیواره جلوگیری میکند و باکتری را از بین میبرد. طیف اثر آن بیشتر باکتریهای گرممنفی رایج و برخی باکتریهای گرممثبت مانند استرپتوکوک را میپوشاند، هرچند برخلاف برخی سفالوسپورینهای تزریقی دیگر، پوشش قابلاعتمادی روی باکتریِ سودوموناس ندارد. به همین دلیل، پزشک انتخاب آن را معمولاً بر پایهٔ نوع عفونت و در صورت امکان نتیجهٔ کشت باکتری تعیین میکند.
موارد مصرف
- عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی مانند پنومونی و برونشیت باکتریایی
- عفونتهای مجاری ادراری
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- عفونتهای داخل شکمی و لگنی، از جمله برخی عفونتهای زنانه مانند التهاب لگن
- سوزاکِ بدون عارضه
- عفونتهای جدیتر مانند عفونت خون، مننژیت باکتریایی و عفونت استخوان و مفصل، در موارد منتخب و بر پایهٔ حساسیت باکتری
روش مصرف
سفتیزوکسیم را کادر درمانی بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی، معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی، تزریق میکند و بیمار خودش آن را تزریق نمیکند. مسیر تزریق، فاصلهٔ نوبتها و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت، سن و عملکرد کلیه تعیین میکند. دورهٔ درمان را کامل کنید؛ حتی اگر پس از چند نوبت حالتان بهتر شد، تزریق را بدون هماهنگی با پزشک زودتر از موعد قطع نکنید، چون این کار میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتری بینجامد. اگر نوبتی از تزریق در مرکز درمانی به هر دلیل جا افتاد، برای برنامهریزی نوبت بعدی با تیم درمانی هماهنگ کنید و خودسرانه دوز اضافی تزریق نکنید. اگر محل تزریق دردناک، قرمز یا متورم شد، این موضوع را به تیم درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی، مانند پنومونی و برونشیت باکتریایی
در پنومونی شدید یا بیمار ناپایدار، راه وریدی و پایش بیمارستانی ترجیح دارد؛ مدت درمان بر پایهٔ شدت و پاسخ بالینی تعیین میشود.
عفونتهای مجاری ادراری
در عفونتهای ناشی از سودوموناس یا پاسخ ناکافی، کشت و حساسیت میکروبی باید سریع بررسی و درمان بازنگری شود.
عفونتهای پوست و بافت نرم
در صورت وجود آبسه، تخلیهٔ کانون عفونت ممکن است لازم باشد؛ مدت درمان بر پایهٔ شدت و پاسخ بالینی تعیین میشود.
عفونتهای داخل شکمی
در آبسه یا پریتونیت، راه وریدی ترجیح دارد و کنترل کانون عفونت ضروری است.
التهاب لگن
سفتیزوکسیم بر کلامیدیا اثر ندارد؛ در صورت احتمال این عفونت، پوشش ضدکلامیدیایی جداگانه لازم است.
سوزاک بدون عارضه
این رژیم فقط برای سوزاک بدون عارضه است؛ در بیماری منتشر یا عارضهدار، رژیم دیگری لازم است.
عفونت خون یا سپتیسمی
درمان باید بیمارستانی و ترجیحاً وریدی باشد و بر پایهٔ کشت، حساسیت میکروبی و وضعیت بالینی تنظیم شود.
مننژیت باکتریایی
مننژیت نیازمند درمان فوری بیمارستانی و انتخاب دارو بر پایهٔ عامل و حساسیت میکروبی است.
عفونتهای استخوان و مفصل
کنترل کانون عفونت و گاهی مداخلهٔ جراحی لازم است؛ مدت درمان بر پایهٔ کشت و پاسخ بالینی تعیین میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به سفتیزوکسیم، سایر سفالوسپورینها، پنیسیلین یا سایر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماری کلیوی را با پزشک در میان بگذارید، چون دفع این دارو عمدتاً از راه کلیه انجام میشود و ممکن است برنامهٔ تزریق بر همین اساس تنظیم شود.
- اگر پیشتر پس از مصرف آنتیبیوتیک دچار اسهال شدید یا التهاب روده شدهاید، پیش از شروع درمان به پزشک اطلاع دهید.
- اگر داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید یا سابقهٔ اختلال انعقادی دارید، به پزشک بگویید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان، بهویژه پروبنسید و آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهاب در محل تزریق؛ در تزریق وریدی گاهی التهاب رگ
- حالت تهوع، استفراغ یا اسهال خفیف
- راش پوستی یا خارش خفیف
- سردرد
- خارش یا عفونت قارچی واژینال
- افزایش موقت آنزیمهای کبدی در آزمایش خون
- نشانههای حساسیت شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا دشواری در تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار است، بهویژه همراه با تب یا درد شکم: سریع به پزشک اطلاع دهید و بدون مشورت او از داروی ضداسهال استفاده نکنید.
- کاهش محسوس حجم ادرار، تورم دست و پا یا خستگی غیرعادی که میتواند نشانهٔ مشکل کلیوی باشد: به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص: به پزشک اطلاع دهید.
- زردی پوست یا چشم و ادرار تیره که میتواند نشانهٔ درگیری کبد باشد: به پزشک اطلاع دهید.
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی یا حرکات غیرطبیعی، بهویژه در بیماری کلیوی: به پزشک اطلاع دهید؛ در صورت تشنج یا کاهش هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفتیزوکسیم با غذا تداخل مهمی ندارد، چون بهصورت تزریقی مصرف میشود. مصرف همزمان با پروبنسید میتواند دفع کلیوی این دارو را کاهش دهد و غلظت آن را در خون بالا ببرد. در بیمارانی که همزمان آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا داروهای بالقوه آسیبرسان به کلیه دریافت میکنند، پایش دقیقتر عملکرد کلیه لازم است. در افرادی که داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین مصرف میکنند، احتمال تشدید اثر ضدانعقادی وجود دارد. تداخل مهمی با الکل بهطور اختصاصی برای این دارو شناختهنشده است، اما فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هر تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ انسانی دربارهٔ مصرف سفتیزوکسیم در بارداری محدود است و مطالعات حیوانی آسیب مستقیم مهمی نشان ندادهاند؛ با این حال در بارداری فقط زمانی تجویز میشود که پزشک سود درمان را بیشتر از خطر آن بداند. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود و معمولاً عارضهٔ مهمی برای نوزاد گزارش نشده است، هرچند ممکن است بهندرت اسهال خفیف یا برفک دهانی در نوزاد ایجاد کند. در صورت بارداری، شیردهی یا مشاهدهٔ چنین نشانههایی در نوزاد، با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
سفتیزوکسیم معمولاً توسط داروخانه یا کادر درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود. ویالهای تزریقنشده را در دمای اتاق و دور از رطوبت، گرمای شدید و نور مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه برچسب یا داروساز دستور دیگری بدهد. محلول آمادهشده پایداری محدودی دارد و باید طبق دستورالعمل کادر درمانی در همان بازهٔ زمانی مصرف شود؛ محلول باقیمانده را خودسرانه نگه ندارید. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سفتیزوکسیم فقط تزریقی است و قرص یا شربت ندارد؟
۰۲آیا سفتیزوکسیم برای سرماخوردگی یا آنفلوانزا مؤثر است؟
۰۳آیا سفتیزوکسیم مانند برخی سفالوسپورینهای تزریقی دیگر روی باکتریِ سودوموناس هم اثر دارد؟
۰۴اگر به پنیسیلین حساسیت دارم، میتوانم سفتیزوکسیم دریافت کنم؟
۰۵اگر بعد از تزریق سفتیزوکسیم دچار اسهال شدم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۵ سازنده، در گروه J01DD07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.