سفوتاکسیم
سفوتاکسیم آنتیبیوتیکی تزریقی از ردهٔ سفالوسپورینهای نسل سوم است که با از بین بردنِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، عفونت را کنترل میکند.
بیشتر برای عفونتهای جدی و گستردهٔ باکتریایی مانندِ سپسیس، مننژیت و عفونتهای تنفسی، ادراری و شکمی، در محیطِ بیمارستانی تزریق میشود.
افرادی که پیشتر به پنیسیلین یا هر سفالوسپورینِ دیگر حساسیت نشان دادهاند، باید پیش از تزریق حتماً پزشک را در جریان بگذارند.
در صورتِ بروزِ نشانههای حساسیتِ شدید، اسهالِ شدید یا هرگونه واکنشِ غیرمنتظره پس از تزریق، باید بیدرنگ با پزشک یا تیمِ درمانی تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفوتاکسیم آنتیبیوتیکی بتالاکتام از خانوادهٔ سفالوسپورینهای نسل سوم است که طیفِ گستردهای از باکتریهای گرممنفی و گرممثبت را پوشش میدهد. این دارو با اتصال به پروتئینهای متصلشوندهٔ پنیسیلینی (Penicillin-Binding Proteins) در دیوارهٔ سلولیِ باکتری، ساختِ این دیواره را مختل کرده و به مرگِ باکتری میانجامد. یکی از ویژگیهای مهمِ سفوتاکسیم، نفوذِ خوبِ آن به مایعِ مغزینخاعی است که کاربردِ آن را در عفونتهای جدیِ سیستمِ عصبیِ مرکزی مانندِ مننژیت توجیه میکند. این دارو تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی و معمولاً در بیمارستان یا زیرِ نظرِ مستقیمِ کادرِ درمانی تجویز میشود.
موارد مصرف
- سپسیس و عفونتهای جدیِ خونی
- مننژیتِ باکتریایی
- عفونتهای تنفسیِ تحتانی مانندِ پنومونی
- عفونتهای پیچیدهٔ دستگاهِ ادراری
- عفونتهای شکمی و لگنی
- عفونتهای پوست، بافتِ نرم، استخوان و مفصل
روش مصرف
سفوتاکسیم تنها بهصورتِ تزریقِ وریدی یا عضلانی و توسطِ پزشک یا پرستار تجویز میشود و بیمار آن را خودش مصرف نمیکند. زمانبندیِ تزریقها طوری تنظیم میشود که غلظتِ مؤثرِ دارو در خون در تمامِ طولِ درمان حفظ شود؛ به همین دلیل پایبندی به برنامهٔ تزریق و تکمیلِ کاملِ دورهٔ تجویزشده، حتی اگر علائم زودتر برطرف شود، اهمیتِ زیادی دارد. تصمیم دربارهٔ مقدار، فاصلهٔ تزریقها و طولِ دورهٔ درمان تنها بر عهدهٔ پزشک است و نباید بدونِ هماهنگی با او زودتر متوقف شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سپسیس و عفونتهای جدی خونی
در سپسیس شدید، راه وریدی ارجح است و تا مشخصشدن عامل بیماریزا ممکن است درمان ترکیبی لازم باشد.
مننژیت باکتریایی
درمان بیمارستانی و وریدی است و بر اساس سن، عامل بیماریزا و حساسیت میکروب ممکن است داروی همراه لازم باشد.
پنومونی و عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی
در پنومونی شدید راه وریدی ارجح است؛ برای پوشش میکروبهای غیرمعمول ممکن است داروی دیگری لازم شود.
عفونتهای پیچیدهٔ دستگاه ادراری
نمونهٔ ادرار و کشت، در صورت امکان، پیش از شروع درمان گرفته شود و ادامهٔ درمان بر اساس پاسخ و حساسیت میکروب تنظیم گردد.
عفونتهای شکمی و لگنی
در عفونت شکمی باید همراه داروی پوششدهندهٔ بیهوازی مصرف شود؛ در بیماری لگنی، پوشش کلامیدیا نیز ممکن است لازم باشد.
عفونتهای پوست، بافت نرم، استخوان و مفصل
عفونت استخوان و مفصل معمولاً به درمان طولانیتر، کشت و گاهی تخلیهٔ جراحی نیاز دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به پنیسیلینها یا سایرِ سفالوسپورینها را حتماً به پزشک بگویید
- اگر سابقهٔ بیماریهای گوارشی، بهویژه التهابِ رودهٔ مرتبط با آنتیبیوتیک، دارید اطلاع دهید
- در صورتِ نارساییِ کلیه، پزشک ممکن است مقدار یا فاصلهٔ تزریقها را تنظیم کند
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را با پزشک در میان بگذارید
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و واکسنهای اخیرِ خود را به تیمِ درمانی اطلاع دهید
- هرگونه سابقهٔ اختلالِ انعقادِ خون را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهاب در محلِ تزریق
- تهوع، استفراغ یا اسهالِ خفیف
- سردرد
- بثوراتِ خفیفِ پوستی
- افزایشِ گذرا و بدونِ علامتِ آنزیمهای کبدی در آزمایشِ خون
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تنگیِ نفس، تورمِ صورت و گلو یا کهیرِ گسترده — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- اسهالِ شدید، آبکی یا خونی همراه با تب و دلدردِ شدید، بهویژه اگر هفتهها پس از پایانِ درمان هم رخ دهد — باید سریع به پزشک اطلاع داده شود
- بثوراتِ گستردهٔ پوستی همراه با تاول یا پوستهپوستهشدنِ پوست — نیازمندِ مراجعهٔ فوری به پزشک است
- تشنج یا تغییرِ سطحِ هوشیاری، بهویژه در افرادِ دارای نارساییِ کلیه — باید فوراً به پزشک یا اورژانس اطلاع داده شود
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی — باید در اسرعوقت به پزشک گزارش شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفوتاکسیم میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد؛ مصرفِ همزمان با آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی یا سایرِ داروهای مؤثر بر کلیه، فشار بر عملکردِ کلیه را افزایش میدهد، و پروبنسید میتواند غلظتِ خونیِ سفوتاکسیم را بالا ببرد. این دارو همچنین ممکن است اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین را تقویت کند و از اثربخشیِ برخی واکسنهای زندهٔ باکتریایی بکاهد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و واکسنهایتان را پیش از شروعِ درمان به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سفوتاکسیم از جملهٔ آنتیبیوتیکهایی است که در دورانِ بارداری تنها در صورتِ نیازِ واقعی و به تشخیصِ پزشک و با احتیاطِ معمول تجویز میشود. مقدارِ اندکی از این دارو ممکن است در شیرِ مادر ترشح شود؛ هرچند مشکلِ جدیِ گزارششدهای برای شیردهی وجود ندارد، بهتر است نوزاد از نظرِ اسهال یا برفکِ دهانی زیرِ نظر باشد. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در دورانِ بارداری و شیردهی همیشه با پزشک است.
نگهداری
پودرِ سفوتاکسیم پیش از حلشدن باید در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ زیاد نگهداری شود. محلولِ آمادهشده معمولاً عمرِ کوتاهی دارد و باید طبقِ دستورِ داروساز، در بازهٔ زمانیِ محدود مصرف یا در یخچال نگهداری شود. این دارو معمولاً در محیطِ درمانی توسطِ کادرِ درمان نگهداری و آماده میشود؛ در هر حالت باید دور از دسترسِ کودکان بماند و پیش از مصرف، تاریخِ انقضای آن بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سفوتاکسیم بهصورتِ قرص موجود نیست و باید تزریق شود؟
۰۲اگر به پنیسیلین حساسیت دارم، میتوانم سفوتاکسیم دریافت کنم؟
۰۳درمان با سفوتاکسیم معمولاً چهقدر طول میکشد؟
۰۴آیا سفوتاکسیم برای کودکان و نوزادان بیخطر است؟
۰۵آیا سفوتاکسیم روی سرماخوردگی یا آنفلوانزا اثر دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۱ سازنده، در گروه J01DD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.