سفازولین
سفازولین آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینهای نسل اول است که با از بین بردن دیوارهٔ سلولی باکتریها، آنها را نابود میکند.
بیشترین کاربرد آن پیشگیری از عفونت پیش و حین اعمال جراحی است؛ همچنین برای درمان عفونتهای پوست، استخوان و مفصل، مجاری ادراری و برخی عفونتهای تنفسی و صفراوی به کار میرود.
این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و توسط کادر درمانی، معمولاً در بیمارستان، تجویز میشود. افرادی که سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا سایر سفالوسپورینها دارند، باید پیش از تزریق حتماً به پزشک اطلاع دهند.
اگر پس از تزریق نشانههای حساسیت شدید (کهیر، تورم صورت، تنگی نفس)، اسهال شدید یا خونی، یا علائم مشکل کلیوی دیدید، فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفازولین آنتیبیوتیکی تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینهای نسل اول (First-Generation Cephalosporin) و زیرمجموعهٔ داروهای بتالاکتام است. این دارو با اتصال به پروتئینهای سازندهٔ دیوارهٔ سلولی باکتری، از تکمیلشدن این دیواره جلوگیری میکند و باکتری را از بین میبرد. طیف اثر آن بیشتر باکتریهای گرممثبت مانند استافیلوکوک و استرپتوکوک و برخی باکتریهای گرممنفیِ شایع را پوشش میدهد و به همین دلیل از پرکاربردترین آنتیبیوتیکها برای پیشگیری از عفونت در اعمال جراحی است. سفازولین در ایران با نامهای تجاریای مانند کورزول نیز شناخته میشود و چون از راه خوراکی جذب مناسبی ندارد، تنها بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی و توسط کادر درمانی تجویز میشود. این متن جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا تجویز پزشک نیست.
موارد مصرف
- پیشگیری از عفونت پیش و حین اعمال جراحی (رایجترین کاربرد سفازولین)
- درمان عفونتهای پوست و بافت نرم
- درمان عفونتهای استخوان و مفصل
- درمان عفونتهای مجاری ادراری
- درمان برخی عفونتهای تنفسی
- درمان برخی عفونتهای مجاری صفراوی، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
سفازولین را کادر درمانی بهصورت تزریق وریدی یا عضلانی، معمولاً در بیمارستان یا مطب پزشک، تزریق میکند و بیمار خودش آن را تزریق نمیکند. در پیشگیری از عفونت جراحی، این تزریق را معمولاً کمی پیش از شروع عمل انجام میدهند تا در زمان برش، سطح مؤثر دارو در بدن حاضر باشد؛ در جراحیهای طولانی، ممکن است طی عمل هم نوبت دیگری تزریق شود. اگر سفازولین برای درمان یک عفونت تجویز شده باشد، تعداد نوبتهای تزریق در روز و طول دورهٔ درمان را پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت تعیین میکند و پیروی دقیق از این برنامه برای اثربخشی کامل درمان مهم است. حتی اگر پس از چند روز حالتان بهتر شد، دورهٔ درمان را بدون هماهنگی با پزشک زودتر از موعد قطع نکنید، چون این کار میتواند به بازگشت عفونت یا مقاومشدن باکتری بینجامد. اگر محل تزریق دردناک، قرمز یا متورم شد، این موضوع را به تیم درمانی اطلاع دهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از عفونت پیش و حین اعمال جراحی
پیشگیری معمولاً پس از ۲۴ ساعت قطع میشود و ادامهٔ طولانیتر فقط در برخی اعمال بسیار پرخطر انجام میگیرد.
عفونتهای پوست و بافت نرم
برای عفونتهای ناشی از استافیلوکوک مقاوم به متیسیلین مؤثر نیست؛ انتخاب دارو باید با حساسیت میکروب هماهنگ باشد.
عفونتهای استخوان و مفصل
در استئومیلیت، درمان معمولاً ۴ تا ۶ هفته یا بیشتر طول میکشد و باید بر اساس کشت و پاسخ بالینی بازبینی شود.
عفونتهای مجاری ادراری
در عفونت تبدار یا پیچیده، کشت ادرار و تعیین حساسیت برای انتخاب و ادامهٔ درمان اهمیت دارد.
برخی عفونتهای تنفسی باکتریایی
برای عفونتهای ویروسی مؤثر نیست و مصرف آن باید به باکتریهای حساس محدود شود.
برخی عفونتهای مجاری صفراوی
در عفونت پیچیده یا همراه با انسداد، ممکن است پوشش ضدباکتریایی گستردهتر و رفع انسداد لازم باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به سفازولین، سایر سفالوسپورینها یا پنیسیلین حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا مشکلات گوارشی شدید (بهویژه کولیت) را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید یا سابقهٔ اختلال انعقادی دارید، به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پیش از تزریق با پزشک مشورت کنید.
- اگر پیشتر واکسن زندهٔ باکتریایی (مانند واکسن خوراکی تیفوئید) دریافت کردهاید یا قرار است دریافت کنید، به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتی در محل تزریق
- حالت تهوع یا ناراحتی خفیف گوارشی
- اسهال خفیف
- سردرد
- خارش یا عفونت قارچی واژینال در مصرف طولانیمدت
- نشانههای حساسیت شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی که ادامهدار است؛ میتواند نشانهٔ التهاب رودهٔ ناشی از آنتیبیوتیک باشد و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- کاهش محسوس حجم ادرار، تورم دست و پا یا خستگی غیرعادی که میتواند نشانهٔ مشکل کلیوی باشد.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص.
- زردی پوست یا چشم و ادرار تیره که میتواند نشانهٔ درگیری کبد باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفازولین میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با پروبنسید ممکن است دفع کلیوی سفازولین را کاهش دهد و غلظت آن را در خون بالا ببرد. در افرادی که داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین مصرف میکنند، سفازولین ممکن است اثر ضدانعقادی را تشدید کند و خطر خونریزی را افزایش دهد. مصرف همزمان با سایر داروهای بالقوه آسیبرسان به کلیه، مانند برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سفازولین از آنتیبیوتیکهایی است که پزشکان در دوران بارداری، از جمله پیش از برخی زایمانهای سزارین، برای پیشگیری از عفونت تجویز میکنند و در مجموع کمخطر در نظر گرفته میشود؛ بااینحال تصمیم نهایی همیشه با پزشک است. مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود و عموماً با شیردهی ناسازگاری جدی ندارد، هرچند ممکن است بهندرت باعث اسهال خفیف یا برفک دهانی در نوزاد شود. در صورت مشاهدهٔ چنین نشانههایی یا هر نگرانی دیگر، با پزشک مشورت کنید و مصرف را فقط زیر نظر او ادامه دهید.
نگهداری
سفازولین معمولاً توسط داروخانه یا کادر درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود. ویالهای تزریقنشدهٔ آن باید در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری شوند، مگر آنکه برچسب یا داروساز دستور دیگری بدهد. اگر برای درمان در منزل در اختیارتان قرار گرفته، دقیقاً طبق دستورالعمل داروساز دربارهٔ دما و مدت نگهداری محلول آمادهشده عمل کنید، چون پایداری آن پس از آمادهسازی محدود است. دارو را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۶ برند از ۲۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سفازولین قرص یا شربت ندارد و فقط تزریقی است؟
۰۲چرا پیش از عمل جراحی به من سفازولین تزریق میکنند در حالی که علامتی از عفونت ندارم؟
۰۳آیا کسی که به پنیسیلین حساسیت دارد میتواند سفازولین دریافت کند؟
۰۴مصرف سفازولین در بارداری چقدر بیخطر است؟
۰۵اگر بعد از تزریق سفازولین دچار اسهال شدم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۶ برند از ۲۵ سازنده، در گروه J01DB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.