کاربوپلاتین
کاربوپلاتین دارویی شیمیدرمانی (ضدسرطان) از گروه ترکیبات پلاتین است که با آسیبرساندن به مادهٔ ژنتیکیِ سلولهای سرطانی، یعنی دیانای (DNA)، از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان سرطان تخمدان و برخی سرطانهای ریه و سر و گردن، معمولاً در ترکیب با داروهای دیگر شیمیدرمانی، به کار میرود.
کاربوپلاتین میتواند سلولهای خونی را بهشدت کاهش دهد و خطر عفونت، خونریزی و حتی واکنش آلرژیک در دورههای بعدیِ درمان را بالا ببرد. به همین دلیل این دارو همیشه زیر نظر مستقیم تیم انکولوژی و همراه با آزمایشهای منظم خون تزریق میشود.
اگر بین دو جلسهٔ درمان دچار تب، لرز، خونریزی یا کبودیِ غیرعادی، یا هر نشانهٔ واکنش آلرژیک مثل تنگی نفس یا تورم صورت شدید، فوراً با پزشک یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کاربوپلاتین دارویی ضدسرطان از خانوادهٔ ترکیبات پلاتین است که نسل جدیدتر و از نظر آسیب به کلیه و اعصاب کمی ایمنترِ سیسپلاتین بهشمار میآید. این دارو با ایجاد پیوندهای غیرطبیعی در رشتهٔ دیانای سلولهای سرطانی، از تقسیم و تکثیر آنها جلوگیری میکند و در نهایت باعث مرگ این سلولها میشود. کاربوپلاتین فقط بهصورت تزریق وریدی و در مراکز تخصصی انکولوژی، معمولاً همراه با یک یا چند داروی شیمیدرمانی دیگر، تجویز میشود. هدف اصلی آن کوچککردن یا ازبینبردن تومور و کنترل پیشرفت بیماری است، نه تسکین علائم روزمره.
موارد مصرف
- سرطان اپیتلیالِ تخمدان
- سرطان غیرسلولکوچکِ ریه
- سرطان سلولکوچکِ ریه
- برخی سرطانهای سر و گردن
- سرطان آندومتر (رحم)
- سرطان مثانه (در بیماران نامناسب برای سیسپلاتین)
روش مصرف
کاربوپلاتین را خودتان مصرف نمیکنید؛ این دارو را تیم درمانی بهصورت تزریق آهسته و کنترلشده در سرم، معمولاً طی چند ساعت و در محیط بیمارستان یا کلینیک شیمیدرمانی، به شما میدهد. دوز دقیق و فاصلهٔ بین جلسات را انکولوژیست بر اساس نوع سرطان، وضعیت عمومی بدن و بهویژه عملکرد کلیههایتان تعیین میکند، به همین دلیل پیش از هر جلسه آزمایش خون لازم است. معمولاً پیش از تزریق، داروهایی برای پیشگیری از تهوع و گاهی مایعدرمانی هم تجویز میشود. حضور بهموقع در تمام جلسات و آزمایشهای پیگیری که پزشک برنامهریزی میکند، برای اثربخشی و ایمنی درمان بسیار مهم است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به کاربوپلاتین، سیسپلاتین یا سایر ترکیبات پلاتین
- بیماری کلیوی یا هرگونه اختلال شناختهشده در عملکرد کلیهها
- مشکلات شنوایی یا وزوز گوش
- سابقهٔ پرتودرمانی یا دورههای قبلیِ شیمیدرمانی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری و فرزندآوری
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- خستگی و کاهش انرژی
- کاهش موقتِ گلبولهای خونی که در آزمایشهای دورهای دیده میشود
- ریزش مو، بهویژه در ترکیب با برخی داروهای دیگر
- تغییر مزه یا کاهش اشتها
- گزگز یا بیحسی خفیف نوک انگشتان دست و پا
- تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت — بهدلیل افتِ شدید گلبولهای سفید خطرناک است؛ فوراً با مرکز درمانی یا اورژانس تماس بگیرید.
- خونریزی غیرعادی، کبودیِ گسترده، یا وجود خون در ادرار یا مدفوع — همان روز موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید (تورم صورت یا گلو، تنگی نفس، کهیرِ گسترده، یا سرگیجهٔ شدید) حین یا اندکی پس از تزریق — این وضعیت اورژانسی است؛ فوراً به تیم درمانی بگویید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کاهش شنوایی یا وزوزِ مداومِ گوش — در نخستین فرصت به پزشک اطلاع دهید.
- کاهش محسوسِ حجمِ ادرار یا تورم غیرعادیِ بدن — میتواند نشانهٔ آسیبِ کلیوی باشد و باید سریع بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان کاربوپلاتین با داروهایی که به کلیه یا شنوایی آسیب میرسانند (مانند برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی) یا داروهایی که خودشان سرکوبکنندهٔ مغز استخواناند، میتواند این عوارض را تشدید کند. تزریق واکسنهای زنده در طول دورهٔ درمان، بهدلیل تضعیف موقتِ سیستم ایمنی بدن، معمولاً توصیه نمیشود. در کسانی که داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنند، کاهش پلاکت ناشی از کاربوپلاتین میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند؛ مصرف الکل هم در این دوره، بهدلیل فشار اضافی بر بدن و دستگاه گوارش، بهتر است محدود شود. به همین دلیل فهرست کاملِ داروها، مکملها و هر واکسنی که اخیراً دریافت کردهاید یا قرار است دریافت کنید را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کاربوپلاتین میتواند به جنین آسیب برساند، بنابراین مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمیشود و زنان و مردانی که این درمان را دریافت میکنند باید در طول دوره و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیریِ مطمئن از بارداری استفاده کنند. این دارو ممکن است از طریق شیر مادر به نوزاد برسد، به همین دلیل شیردهی معمولاً در دورهٔ درمان متوقف میشود. هر پرسشی دربارهٔ بارداری، شیردهی یا حفظ باروری در آینده را حتماً پیش از شروع درمان با پزشک متخصص مطرح کنید.
نگهداری
کاربوپلاتین را بیمار در خانه نگهداری نمیکند؛ آمادهسازی، نگهداری در دمای کنترلشده و دور از نور، و تزریق آن کاملاً بر عهدهٔ داروخانه و تیم درمانی بیمارستان یا کلینیک شیمیدرمانی است. اگر در کنار این دوره، داروی خوراکی دیگری مثل داروهای ضدتهوع برایتان تجویز شد، آن را طبق راهنمای روی بسته و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید و همیشه تاریخ انقضا را بررسی نمایید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۶ برند از ۳۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کاربوپلاتین باعث ریزش مو میشود؟
۰۲چرا پیش از هر جلسهٔ تزریق آزمایش خون میگیرند؟
۰۳چرا احتمال واکنش آلرژیک به این دارو در دورههای بعدی بیشتر میشود؟
۰۴آیا این دارو روی باروری تأثیر میگذارد؟
۰۵بین دو جلسهٔ تزریق، کِی باید فوراً با پزشک تماس بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۶ برند از ۳۷ سازنده، در گروه L01XA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.