کاربتوسین
کاربتوسین یک داروی هورمونی تزریقی و مشابه اکسیتوسین است که انقباض رحم را پس از تولد نوزاد تقویت میکند. هدف اصلی آن کاهش خطر خونریزی پس از زایمانِ ناشی از شلشدن رحم است.
بیشتر برای پیشگیری از خونریزی پس از زایمان، بهویژه پس از سزارین و زایمان واژینال، به کار میرود.
این دارو فقط پس از تولد نوزاد و توسط تیم متخصص زایمان تزریق میشود؛ برای شروع یا تقویت دردهای زایمان پیش از تولد نیست. خونریزی ادامهدار پس از زایمان باید فوراً بررسی شود و با تزریق خودسرانه درمان نمیشود.
اگر بیماری کبدی یا کلیوی، بیماری قلبی جدی، صرع، آسم، میگرن، حساسیت به اکسیتوسین یا داروهای مؤثر بر فشارخون و انقباض رحم دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. ادامه یا شدت گرفتن خونریزی پس از تزریق نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کاربتوسین در گروه هورمونهای سیستمیک قرار دارد و از نظر اثر به اکسیتوسین شبیه است. این دارو با تحریک گیرندههای اکسیتوسین در عضله رحم، انقباض رحم را تقویت و پایدار میکند تا رحم پس از زایمان جمع شود و خونریزی کمتری رخ دهد. فرآوردهٔ موردنظر بهصورت محلول تزریقی با قدرت ۱۰۰ میکروگرم در ۱ میلیلیتر عرضه میشود و فقط در محیط درمانی و تحت پایش تیم زنان و زایمان به کار میرود. از نامهای تجاری آن پابال و کاربتوسین هستند.
موارد مصرف
- پیشگیری از خونریزی پس از زایمان ناشی از شلشدن رحم پس از سزارین
- پیشگیری از خونریزی پس از زایمان ناشی از شلشدن رحم پس از زایمان واژینال
- کمک به حفظ انقباض رحم در مراقبت فعال مرحلهٔ سوم زایمان برای کاهش خطر خونریزی پس از تولد نوزاد
روش مصرف
کاربتوسین را فقط پزشک یا ماما در بخش مجهز زنان و زایمان تزریق میکند و بیمار نباید آن را در خانه یا بهصورت خودسرانه مصرف کند. تزریق باید پس از تولد نوزاد و معمولاً هرچه زودتر، ترجیحاً پیش از خروج جفت، انجام شود؛ پس از سزارین معمولاً مسیر وریدی و پس از زایمان واژینال مسیر وریدی یا عضلانی بر اساس شرایط انتخاب میشود. در تزریق وریدی، دارو باید آهسته و زیر پایش تزریق شود. این فرآورده برای یک نوبت است و تزریق مجدد کاربتوسین یا استفاده از آن برای القا و تقویت زایمان نباید انجام شود؛ مقدار، مسیر و درمانهای بعدی را تیم درمان تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از خونریزی پس از زایمان ناشی از شلشدن رحم پس از سزارین
تزریق باید در بیمارستان و ترجیحاً بلافاصله و پیش از خروج جفت انجام شود؛ برای درمان خونریزی فعال بهکار نمیرود.
پیشگیری از خونریزی پس از زایمان ناشی از شلشدن رحم پس از زایمان واژینال
ترجیحاً پیش از خروج جفت و زیر نظارت کادر درمان در بیمارستان تجویز شود.
کمک به حفظ انقباض رحم در مراقبت فعال مرحلهٔ سوم زایمان برای کاهش خطر خونریزی پس از تولد نوزاد
این دوز برای پیشگیری از خونریزی است، نه درمان خونریزی پس از زایمان؛ در صورت تداوم خونریزی، علت باید فوراً بررسی و درمان شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به کاربتوسین، اکسیتوسین یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ محلول تزریقی حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر بیماری کبدی یا کلیوی دارید، حتماً به تیم درمان بگویید؛ این شرایط میتواند مصرف کاربتوسین را نامناسب یا ممنوع کند.
- وجود بیماری قلبیعروقی جدی، فشارخون بالا، سابقهٔ ضربان نامنظم، آسم یا میگرن را اعلام کنید.
- در صورت ابتلا به صرع، پرهاکلامپسی یا اکلامپسی، یا دریافت حجم زیادی مایعات وریدی، به پایش دقیقتری نیاز است.
- اگر هنوز نوزاد متولد نشده است یا دارو برای شروع یا تقویت درد زایمان پیشنهاد شده، دربارهٔ علت آن فوراً از تیم درمان سؤال کنید؛ کاربتوسین برای این منظور نیست.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای فشارخون، داروهای بیحسی و داروهای منقبضکنندهٔ رحم را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- درد شکم یا گرفتگی و انقباض رحم
- سردرد
- سرگیجه یا لرزش
- گرگرفتگی یا احساس گرما
- افت فشارخون
- کهیر گسترده، تورم لب و زبان یا صورت، تنگی نفس، افت شدید فشار، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی واژینال شدید یا ادامهدار، درد شدید شکم، ضعف یا رنگپریدگی پس از زایمان: فوراً به تیم زایمان اطلاع دهید؛ اگر از مرکز درمانی خارج شدهاید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تپش قلب شدید، ضربان نامنظم یا بسیار کند، تنگی نفس یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خوابآلودگی یا گیجی شدید، سردرد شدید، تهوع همراه با بیحالی، تشنج یا کاهش هوشیاری، بهویژه پس از دریافت مایعات وریدی زیاد: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی با غذا شناخته نشده است، چون دارو تزریقی است؛ دربارهٔ الکل نیز تداخل اختصاصی شناختهشدهای گزارش نشده، اما در حوالی زایمان و بیحسی نباید مصرف شود. همراهی کاربتوسین با داروهای ارگوتی مانند متیلارگونوین، پروستاگلاندینها یا اکسیتوسین میتواند فشارخون یا انقباض رحم را بیش از حد افزایش دهد و باید فقط با پایش متخصص انجام شود. برخی بیحسکنندههای استنشاقی ممکن است افت فشار را بیشتر و اثر انقباضی رحم را کمتر کنند؛ داروهای تنگکنندهٔ عروق نیز در بعضی روشهای بیحسی میتوانند خطر افزایش شدید فشارخون داشته باشند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کاربتوسین در دوران بارداری و پیش از تولد نوزاد منع مصرف دارد و برای القا یا تقویت زایمان استفاده نمیشود. پس از یک تزریق بلافاصله بعد از زایمان، مقدار کمی از دارو وارد آغوز و شیر میشود، اما معمولاً نیازی به قطع شیردهی نیست؛ اگر نوزاد نارس یا بیمار است، موضوع را با پزشک یا ماما در میان بگذارید.
نگهداری
ویال را در دمای درجشده روی جعبه، معمولاً زیر ۳۰ درجه، داخل جعبه و دور از نور نگه دارید؛ آن را منجمد نکنید و دور از دسترس کودکان بگذارید. پس از باز شدن باید فوراً مصرف شود و باقیمانده برای نوبت بعد نگهداری نشود. تاریخ انقضا و شفاف و بیرنگ بودن محلول را بررسی کنید؛ در صورت انقضا، تغییر رنگ یا وجود ذرات، استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کاربتوسین برای شروع درد زایمان است؟
۰۲آیا کاربتوسین همان اکسیتوسین است؟
۰۳آیا بعد از کاربتوسین میتوانم به نوزاد شیر بدهم؟
۰۴اگر بعد از تزریق هنوز خونریزی دارم چه کار کنم؟
۰۵آیا کاربتوسین را میتوان دوباره تزریق کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه H01BB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.