کاپرئومایسین
کاپرئومایسین یک آنتیبیوتیکِ تزریقی از ردهٔ داروهای ضدسل است که رشد و تکثیرِ باکتریِ عاملِ سل را متوقف میکند.
این دارو برای درمانِ سلِ مقاوم به داروهای خطِ اول بهکار میرود و همیشه همراه با چند داروی ضدسلِ دیگر تجویز میشود.
مهمترین نگرانی دربارهٔ کاپرئومایسین، آسیبِ احتمالی به کلیه و شنوایی است؛ به همین دلیل نیاز به پایشِ منظمِ آزمایشگاهی دارد.
اگر کاهشِ شنوایی، سرگیجه، وزوزِ گوش، کاهشِ حجمِ ادرار یا ضعفِ شدیدِ عضلانی رخ داد، حتماً و بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کاپرئومایسین یک آنتیبیوتیکِ پلیپپتیدیِ حلقوی (Cyclic Polypeptide) است که از ردهٔ داروهای ضدسلِ خطِ دوم بهشمار میآید و فقط بهصورتِ تزریقِ عضلانی یا وریدی تجویز میشود. این دارو با مهارِ ساختِ پروتئین در باکتریِ عاملِ سل، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری میکند. کاپرئومایسین معمولاً زمانی بهکار میرود که سل به داروهای خطِ اول مقاوم شده یا بیمار نتواند آن داروها را تحمل کند. این دارو همیشه در ترکیب با چند داروی ضدسلِ دیگر و طیِ یک دورهٔ درمانیِ طولانی مصرف میشود، نه بهتنهایی.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ ریوی و غیرریویِ مقاوم به داروهای خطِ اول
- بخشی از رژیمِ چنددارویی در سلِ فعالِ مقاوم به چند دارو
- گزینه در بیمارانی که امکانِ مصرفِ داروهای استانداردِ ضدسل را ندارند
- درمان در مراکزِ تخصصیِ سل، تحتِ نظرِ پزشکِ متخصصِ ریه یا عفونی
روش مصرف
کاپرئومایسین فقط توسطِ کادرِ درمانی و بهصورتِ تزریقِ عمیقِ عضلانی یا انفوزیونِ وریدی تجویز میشود؛ این دارو خوراکی نیست و بیمار آن را در منزل و بهتنهایی مصرف نمیکند. دوز، فاصلهٔ میانِ تزریقها و طولِ کلیِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ وزن، عملکردِ کلیه و پاسخِ بدن به درمان تعیین میکند و این دوره معمولاً بخشی از یک برنامهٔ چندماههٔ درمانِ سل است. رعایتِ دقیقِ زمانبندیِ نوبتهای تزریق و تکمیلِ کاملِ دورهٔ درمان، حتی پس از بهبودِ علائم، برای جلوگیری از مقاومتِ بیشترِ باکتری ضروری است؛ هرگونه قصد برای قطع یا تغییرِ درمان را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل فعالِ ریوی یا غیرریویِ مقاوم به داروهای خط اول، از جمله سل مقاوم به چند دارو
فقط بهعنوان بخشی از رژیم چنددارویی، پس از تأیید حساسبودن سویه و در مرکز تخصصی سل مصرف شود؛ پایش منظم عملکرد کلیه، الکترولیتها و شنوایی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ پیشین به کاپرئومایسین یا سایرِ داروهای تزریقیِ ضدسل
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا هرگونه کاهشِ عملکردِ کلیه
- سابقهٔ کاهشِ شنوایی، وزوزِ گوش یا اختلالِ تعادل و سرگیجه
- مصرفِ همزمانِ سایرِ داروها، بهویژه داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- سابقهٔ اختلالاتِ الکترولیتی یا بیماریهای عصبیعضلانی مانندِ میاستنی گراویس
عوارض احتمالی
- درد، سفتی یا سوزشِ محلِ تزریق
- کاهشِ اشتها و تهوعِ خفیف
- تغییراتِ خفیف و گذرا در آزمایشهای عملکردِ کبد
- افزایشِ گلبولهای سفیدِ ائوزینوفیل در آزمایشِ خون
- کاهشِ شنوایی، وزوزِ گوش یا سرگیجهٔ پایدار: نشانهٔ آسیبِ گوشِ داخلی است؛ در صورتِ بروز، سریع به پزشک اطلاع دهید و آزمایشِ شنوایی را جدی بگیرید
- کاهشِ حجمِ ادرار، تورمِ دستوپا یا خستگیِ غیرمعمول: میتواند نشانهٔ آسیبِ کلیوی باشد و نیازمندِ بررسیِ سریع است
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا دشواری در تنفس: میتواند نشانهٔ اختلالِ الکترولیتی یا عصبیعضلانی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- تورمِ ناگهانیِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تب، لرز یا بثوراتِ گستردهٔ پوستی: نشانهٔ احتمالیِ واکنشِ جدیِ دارویی است و باید سریع بررسی شود
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ کاپرئومایسین با سایرِ داروهای آسیبرسان به کلیه یا شنوایی، مانندِ آمینوگلیکوزیدها (استرپتومایسین، آمیکاسین، کانامایسین)، میتواند خطرِ آسیبِ کلیوی و شنوایی را افزایش دهد؛ به همین دلیل این دارو معمولاً همزمان با استرپتومایسین تجویز نمیشود. همزمانی با داروهای شلکنندهٔ عصبیعضلانی نیز میتواند اثرِ آنها را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییای را که مصرف میکنید، حتماً به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ ایمنیِ کاپرئومایسین در بارداری در دست است و بهدلیلِ شباهتِ آن به داروهایی که میتوانند به شنواییِ جنین آسیب برسانند، مصرفِ آن در بارداری تنها زمانی در نظر گرفته میشود که فایدهٔ درمانِ سل برای مادر روشنتر از خطرِ احتمالی برای جنین باشد. تصمیم دربارهٔ شروع یا ادامهٔ این دارو در بارداری و دورانِ شیردهی باید حتماً با پزشکِ متخصص و با توجه به شرایطِ خاصِ بیمار گرفته شود.
نگهداری
نگهداریِ کاپرئومایسین معمولاً بر عهدهٔ کادرِ درمانی یا داروخانه است؛ پودرِ دارو باید دور از نورِ مستقیم و در دمای ذکرشده روی بستهبندی نگهداری شود. محلولِ آمادهشده برای تزریق باید طبقِ دستورالعملِ سازنده و در بازهٔ زمانیِ محدود مصرف شود و باقیماندهٔ استفادهنشده دور ریخته شود. این دارو باید همواره دورازدسترسِ کودکان بماند و پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای سوسپانسیون | 1 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا کاپرئومایسین باید تزریق شود و نمیتوان آن را بهصورتِ قرص مصرف کرد؟
۰۲آیا در طولِ درمان با کاپرئومایسین باید آزمایش بدهم؟
۰۳آیا کاپرئومایسین بهتنهایی برای درمانِ سل کافی است؟
۰۴اگر پس از مدتی احساسِ بهبودی کردم، میتوانم درمان را زودتر قطع کنم؟
۰۵آیا کاپرئومایسین میتواند باعثِ کاهشِ شنواییِ دائمی شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J04AB30. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.