بوپیواکائین هیدروکلراید
بوپیواکائین هیدروکلراید یک بیحسکنندهٔ موضعی تزریقی از گروه داروهای دستگاه عصبی و از نوع آمیدی است. با مهار موقت پیامهای عصبی، حس درد را در ناحیهٔ درمان کاهش میدهد.
بیشتر برای بیحسی موضعی، بلوک اعصاب محیطی و بیحسی ناحیهای مانند اپیدورال یا دمی بهکار میرود. در برخی اعمال و برای تسکین درد زایمان نیز، با انتخاب و پایش متخصص، استفاده میشود.
این دارو فقط باید توسط پزشک یا کادر درمان آموزشدیده تزریق شود؛ ورود ناخواستهٔ آن به رگ میتواند مسمومیت شدید عصبی و قلبی ایجاد کند. در صورت تشنج، تنگی نفس، اختلال ضربان، مزهٔ فلزی یا وزوز گوش پس از تزریق، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
پیش از تزریق، حساسیتها، بیماری قلبی یا کبدی، اختلال انعقاد، عفونت محل تزریق و همهٔ داروها و مکملهای خود را اطلاع دهید. بارداری، شیردهی، سالمندی، کودکی یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون نیاز به ارزیابی قبلی دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بوپیواکائین هیدروکلراید یک بیحسکنندهٔ موضعی تزریقی از گروه داروهای دستگاه عصبی و از نوع آمیدی است. این دارو با مهار موقت کانالهای سدیمی در رشتههای عصبی، انتقال پیام درد را متوقف میکند. اثر آن نسبتاً طولانی است و در غلظتهای پایینتر معمولاً بیحسی حسی بیشتری از ضعف حرکتی ایجاد میکند. به همین دلیل برای بیحسی ناحیهای و تسکین درد در برخی اقدامات پزشکی بهکار میرود.
موارد مصرف
- بیحسی موضعی در پوست و بافتهای اطراف محل اقدام
- بیحسی با بلوک اعصاب محیطی برای جراحی یا کنترل درد
- بیحسی دمی از مسیر ناحیهٔ دنبالچه در موارد منتخب
- بیحسی یا تسکین درد با روش اپیدورال در برخی اعمال
- تسکین درد حاد پس از بعضی اعمال جراحی یا هنگام زایمان، طبق نظر متخصص
روش مصرف
این فرآورده فقط تزریقی است و باید در محیط مناسب، بهوسیلهٔ پزشک یا کادر درمان آموزشدیده و با امکان پایش تنفس، فشار خون، ضربان قلب و هوشیاری استفاده شود. مقدار و مسیر تزریق بر اساس نوع اقدام، محل بیحسی و وضعیت فرد تعیین میشود؛ آن را خودسرانه تزریق نکنید. مسیر تزریق، بهویژه در روشهای اپیدورال یا دمی، و نوع ویال از نظر وجود مواد نگهدارنده باید توسط کادر درمان بررسی شود؛ تزریق مستقیم داخل رگ یا بیحسی وریدی ناحیهای با این دارو ممنوع است. غذا اثر مستقیم مهمی بر محلول تزریقی ندارد، اما برای عمل یا آرامبخشی ممکن است ناشتا بودن لازم باشد. تا برگشت کامل حس و قدرت حرکت، از راهرفتن بدون کمک، رانندگی، کار با ابزار خطرناک، تماس با گرما و گازگرفتن ناحیهٔ بیحسشده پرهیز کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیحسی موضعی پوست و بافتهای اطراف محل اقدام
تزریق باید آهسته و در چند نقطه انجام شود؛ اثر معمولاً حدود ۳ تا ۴ ساعت است.
بیحسی با بلوک اعصاب محیطی برای جراحی یا کنترل درد
این غلظت ممکن است شلسازی کامل عضله ایجاد نکند؛ در بلوکهای بزرگ نزدیک عروق، خطر سمیت بیشتر است.
بیحسی اپیدورال دنبالچهای (بلوک دمی)
برای این روش فقط از فرآوردهٔ بدون نگهدارنده استفاده شود؛ ایمنی و اثربخشی در کودکان زیر ۱ سال بهخوبی ثابت نشده است.
بیحسی یا تسکین درد اپیدورال در اعمال جراحی
پیش و هنگام تزریق باید آسپیراسیون و پایش دقیق انجام شود؛ محلول ۰٫۲۵٪ معمولاً بلوک حرکتی ناقص تا متوسط ایجاد میکند.
تسکین درد حاد پس از عمل جراحی
اثر هر دوز در کودکان معمولاً ۲ تا ۶ ساعت است؛ تکرار دوز یا انفوزیون مداوم کودکان نیازمند پایش تخصصی است.
تسکین درد هنگام زایمان
پایش مداوم مادر و جنین ضروری است؛ برای نگهداری بیدردی معمولاً محلولهای رقیقتر ترجیح داده میشوند تا بلوک حرکتی و افت فشار کمتر شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به بوپیواکائین، سایر بیحسکنندههای موضعی آمیدی یا مواد موجود در فرآورده
- بیماری قلبی، اختلال ریتم یا هدایت قلب، فشار خون پایین یا سابقهٔ غش
- بیماری شدید کبدی یا اختلال کلیه؛ سالمندان، افراد بسیار ضعیف و بیماران بدحال به پایش بیشتری نیاز دارند
- اختلال انعقاد، کاهش پلاکت یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، بهویژه پیش از تزریق اپیدورال یا نزدیک نخاع
- عفونت یا التهاب محل تزریق، بیماری عصبی، یا بیحسی و ضعف قبلی اندامها
- بارداری، شیردهی، سن کم و مصرف همزمان داروهای آرامبخش، بیحسکنندههای دیگر، داروهای قلبی یا هر مکمل
عوارض احتمالی
- افت فشار خون و سبکی سر
- تهوع یا استفراغ
- سرگیجه و گزگز یا مورمورشدن گذرا
- کندشدن ضربان قلب
- احتباس موقت ادرار، بهویژه پس از بیحسی اپیدورال
- مزهٔ فلزی، بیحسی دور دهان یا زبان، وزوز گوش، تاری دید، بیقراری، لرزش، پرش عضلانی، خوابآلودگی شدید یا تشنج میتواند نشانهٔ مسمومیت عصبی باشد؛ هنگام تزریق فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت بروز بعدی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، کندی شدید ضربان، افت شدید فشار، درد قفسهٔ سینه یا غش میتواند نشانهٔ مسمومیت قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، افت ناگهانی فشار یا غش میتواند نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش یا توقف تنفس، آبی یا خاکستریشدن لبها و پوست، سردرد، تپش قلب یا خستگی ناگهانی پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی شدید و ماندگار، از دستدادن کنترل ادرار یا مدفوع، ناتوانی در ادرارکردن یا درد شدید کمر پس از تزریق اپیدورال یا نزدیک نخاع نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همزمانی با بیحسکنندههای موضعی دیگر یا داروهای ضدآریتمی مانند لیدوکائین، مکسیلتین و آمیودارون میتواند عوارض سمی عصبی و قلبی را بیشتر کند؛ مخلوطکردن این دارو با بیحسکنندهٔ دیگر توصیه نمیشود. داروهای رقیقکنندهٔ خون در تزریق اپیدورال یا نزدیک نخاع، خطر خونریزی اطراف نخاع را مهم میکنند. غذا تداخل مستقیم مهمی ندارد، اما الکل و داروهای آرامبخش میتوانند خوابآلودگی، سرگیجه و اختلال هماهنگی را بیشتر کنند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بوپیواکائین از جفت عبور میکند؛ در بارداری، از جمله بیحسی زایمان، فقط در صورت نیاز پزشکی و با پایش مادر و جنین استفاده میشود. بیحسی کنار دهانهٔ رحم برای زایمان با این دارو ممنوع است. در شیردهی مقدار کمی وارد شیر میشود و در کاربرد درمانی معمولاً اثر مهمی انتظار نمیرود، اما دادههای مستقیم محدود است؛ در نوزاد نارس یا بیمار و در تزریقهای تکراری، تصمیمگیری باید با پزشک انجام شود.
نگهداری
فرآورده را در بستهبندی اصلی، در دمای اتاق و معمولاً زیر ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی نگه دارید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از مصرف تاریخ انقضا، سالمبودن ظرف و شفافبودن محلول را بررسی کنید؛ محلول تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.25 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم بوپیواکائین را برای درد در خانه تزریق کنم؟
۰۲اثر بیحسی بوپیواکائین چه مدت باقی میماند؟
۰۳اگر بعد از تزریق مزهٔ فلزی یا وزوز گوش داشتم، چه کنم؟
۰۴آیا ضعف پا یا احتباس ادرار پس از اپیدورال طبیعی است؟
۰۵آیا قبل از تزریق بوپیواکائین میتوانم غذا بخورم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه N01BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.