بوپیواکائین
بوپیواکائین یک بیحسکنندهٔ موضعیِ قوی و طولانیاثر از خانوادهٔ آمیدهاست که با مسدودکردنِ موقتِ سیگنالهای عصبیِ درد در ناحیهٔ تزریق اثر میکند.
پزشکان از آن برای بیحسیِ موضعی پیش از جراحی، بلوکِ عصبیِ دست و پا، بیحسیِ اپیدورال (از جمله در زایمان و سزارین) و کنترلِ دردِ پس از عمل استفاده میکنند.
این دارو را فقط پزشک یا متخصصِ بیهوشی و در محیطِ درمانی تزریق میکند؛ ورودِ ناخواستهٔ آن به داخلِ رگ میتواند عوارضِ جدیِ قلبی و عصبی ایجاد کند.
اگر پس از تزریق دچارِ طپشِ قلب، گیجیِ شدید، مورمورشدنِ اطرافِ دهان، تشنج یا مشکل در تنفس شدید، یا بیحسی/ضعفِ عضلانی بیش از حدِ انتظار ادامه یافت، بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بوپیواکائین هیدروکلراید یک بیحسکنندهٔ موضعیِ آمیدی و طولانیاثر است که از دستهٔ داروهای مؤثر بر دستگاهِ عصبی بهشمار میرود. این دارو با مسدودکردنِ کانالهای سدیمِ غشای عصبی، انتقالِ پیامِ درد و سایرِ حسها را در همان ناحیهای که تزریق میشود، بهطور موقت متوقف میکند. فرآوردهٔ تزریقیِ آن معمولاً با غلظتِ ۰٫۵ درصد عرضه میشود و بسته به نوعِ تزریق—زیرِ پوست، دورِ یک عصبِ مشخص، یا در فضای اپیدورال—سرعتِ شروع و مدتِ بیحسی تفاوت میکند. برخلافِ اغلبِ داروهای خوراکی، این دارو را فقط پزشک یا متخصصِ بیهوشی در بیمارستان یا مطبِ مجهز تزریق میکند و بیمار نقشی در انتخابِ نوع، محل یا مقدارِ تزریق ندارد.
موارد مصرف
- بیحسیِ موضعی (انفیلتراسیون) پیش از جراحیهای کوچک
- بلوکِ عصبیِ محیطی برای بیحسیِ دست یا پا
- بیحسیِ اپیدورال برای کاهشِ دردِ زایمان و سزارین
- بیحسیِ کودال در برخی اعمالِ جراحی
- بلوکِ سمپاتیک برای مدیریتِ برخی دردهای مزمن
- کنترلِ دردِ پس از عمل با تزریقِ موضعی یا اپیدورال
روش مصرف
بوپیواکائین را فقط پزشک یا متخصصِ بیهوشی، معمولاً در بیمارستان یا اتاقِ عمل، از راهِ تزریق زیرِ پوست، نزدیکِ یک عصب، یا در فضای اپیدورال/کودال تجویز و تزریق میکند؛ تعیینِ محل، غلظت و مقدارِ دقیقِ تزریق کاملاً بر عهدهٔ تیمِ درمانی است. پیش از تزریق معمولاً ضربانِ قلب و فشارِ خون کنترل میشود و ممکن است لازم باشد پیش از برخی اعمال مدتی ناشتا بمانید؛ این دستورها را دقیقاً رعایت کنید. پس از تزریق، بیحسی و گاهی ضعفِ عضلانیِ موقت در ناحیهٔ موردنظر طبیعی است و بهتدریج و طبقِ نظرِ پزشک برطرف میشود؛ تا بازگشتِ کاملِ حس و قدرتِ عضلانی، از راهرفتنِ بدونِ کمک یا واردکردنِ فشار به عضوِ بیحسشده خودداری کنید تا از آسیبِ ناخواسته پیشگیری شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیحسی موضعی (انفیلتراسیون) پیش از جراحیهای کوچک
پیش از تزریق آسپیراسیون انجام شود؛ از تزریق سریع یا داخلعروقی پرهیز شود.
بلوک عصبی محیطی برای بیحسی دست یا پا
در بلوکهای وسیع اندام، دسترسی وریدی و پایش قلبیـتنفسی ضروری است.
بیحسی اپیدورال برای کاهش درد زایمان و سزارین
تزریق باید با آسپیراسیون و پایش مداوم مادر و جنین انجام شود؛ برای مامایی از غلظتهای مخصوص بیدردی استفاده شود.
بیحسی کودال در برخی اعمال جراحی
برای اپیدورال کودال از فرآوردهٔ فاقد نگهدارنده استفاده شود و احتمال تزریق داخلنخاعی یا سمیت سیستمیک پایش شود.
بلوک سمپاتیک برای مدیریت دردهای مزمن منتخب
تعیین محل بلوک و پایش قلبی و عصبی ضروری است؛ این کاربرد برای مصرف خودسرانه مناسب نیست.
کنترل درد پس از عمل با تزریق موضعی یا اپیدورال
در دوزهای تکراری یا انفوزیون، پایش پیوسته برای پیشگیری از تجمع دارو و مسمومیت ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به بوپیواکائین یا سایرِ بیحسکنندههای موضعیِ آمیدی
- بیماریِ قلبی، اختلالِ ریتمِ قلب یا فشارِ خونِ پایین
- بیماریِ کبدی، زیرا این دارو در کبد متابولیزه میشود
- بارداری یا شیردهی
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه سایرِ بیحسکنندهها یا داروهای ضدِ آریتمیِ قلب
- سابقهٔ اختلالِ انعقادِ خون یا مصرفِ داروهای رقیقکنندهٔ خون، بهویژه پیش از بیحسیِ اپیدورال یا نخاعی
عوارض احتمالی
- افتِ فشارِ خون و کندشدنِ ضربانِ قلب، بهویژه پس از بیحسیِ اپیدورال
- حالتِ تهوع یا استفراغِ خفیف
- لرزِ گذرا پس از تزریق
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا ضعفِ موقتِ عضلانی در ناحیهٔ تزریق
- سردرد یا کمردردِ خفیف در محلِ تزریق
- دشواریِ گذرا در دفعِ ادرار پس از بیحسیِ اپیدورال یا نخاعی
- نشانههای سمّیّتِ سیستمیک—مورمورشدنِ اطرافِ دهان، مزهٔ فلزی، وزوزِ گوش، گیجیِ شدید یا تارشدنِ دید بلافاصله پس از تزریق—را همانجا به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- تشنج، ضربانِ نامنظمِ قلب یا دشواریِ شدید در تنفس نشانهٔ اورژانسی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس میتواند نشانِ واکنشِ آلرژیکِ شدید باشد؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- بیحسی، ضعف یا گزگزِ عضلانی که بیش از حدِ معمول ادامه یابد یا بدتر شود را به پزشک اطلاع دهید تا از سلامتِ عصب اطمینان حاصل شود.
- افتِ شدید و ناگهانیِ فشارِ خون یا تنگیِ نفس پس از بیحسیِ اپیدورال یا نخاعی نیازمندِ رسیدگیِ فوریِ پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بوپیواکائین میتواند در کنارِ سایرِ بیحسکنندههای موضعی یا داروهای ضدِ آریتمیِ قلبِ همخانواده، اثرِ سمّیِ آن بر قلب را تشدید کند؛ مصرفِ همزمان با داروهای آرامبخش یا خوابآور نیز ممکن است بیحالی و کاهشِ هوشیاری را بیشتر کند. بههمین دلیل، پیش از هر تزریق، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیحسکنندههایی را که مصرف میکنید به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بوپیواکائین در بیحسیِ اپیدورالِ زایمان و سزارین رایج است و معمولاً زیرِ نظرِ مستقیمِ متخصصِ بیهوشی و پزشکِ زنان بهکار میرود، اما تصمیمِ نهایی دربارهٔ مناسببودنِ آن برای هر بارداریِ خاص با پزشک است. مقدارِ کمی از دارو ممکن است به شیرِ مادر راه یابد؛ در دورانِ شیردهی نیز حتماً پزشک یا داروساز را در جریان بگذارید تا در صورتِ نیاز، زمانبندیِ شیردهی متناسب تنظیم شود.
نگهداری
در محیطهای درمانی، آمپولهای بوپیواکائین در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیم و یخزدگی نگهداری و پیش از تزریق از نظرِ کدورت یا تغییرِ رنگ بررسی میشوند. اگر به هر دلیل آمپولی از این دارو در منزل نگهداری شود، آن را دور از دسترسِ کودکان و دور از گرما و رطوبت قرار دهید و هرگز از آمپولِ بازمانده یا تاریخگذشته استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ بوپیواکائین دردناک است؟
۰۲بیحسیِ ناشی از بوپیواکائین چقدر طول میکشد؟
۰۳بعد از بیحسیِ اپیدورال یا بلوکِ عصبی چه زمانی میتوانم راه بروم؟
۰۴آیا بوپیواکائین باعثِ آلرژی میشود؟
۰۵چرا گاهی بعد از تزریق ضعف یا گزگزِ دست/پا تا چند روز باقی میماند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۲ سازنده، در گروه N01BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.