فاکتور انعقادی هشت
فاکتور انعقادی هشت یک فرآوردهٔ جایگزینکنندهٔ پروتئین انعقادی است که کمبود فاکتور هشت را موقتاً جبران میکند. هدف آن کمک به تشکیل لخته و کنترل خونریزی در هموفیلی آ است.
بیشتر برای درمان خونریزی و پیشگیری منظم از آن در هموفیلی آ استفاده میشود. پیش از جراحی، دندانپزشکی یا اقدامات تهاجمی نیز ممکن است با برنامهٔ متخصص بهکار رود.
اگر پس از تزریق، خونریزی طبق انتظار کنترل نشد، ممکن است بدن مهارکنندهٔ فاکتور هشت ساخته باشد و درمان معمول اثر نکند. کهیر گسترده، تورم صورت یا تنگی نفس نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است و به اقدام فوری نیاز دارد.
پیش از هر جراحی یا اقدام دندانپزشکی، و در صورت بارداری، بیماری قلبی، سابقهٔ لخته یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون اطلاع دهید. تغییر الگوی خونریزی یا پاسخ کمتر از معمول را هم سریع گزارش کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فاکتور انعقادی هشت در گروه فرآوردههای خون و عوامل انعقادی قرار دارد و برای جبران موقت کمبود فاکتور هشت در هموفیلی آ بهکار میرود. این پروتئین در مسیر انعقاد به فاکتور نهٔ فعال کمک میکند تا فاکتور ده فعال شود و در نهایت رشتههای فیبرین برای تشکیل لخته ساخته شود. این فرآورده بهصورت پودر لیوفیلیزه برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه میشود و در شکل دادهشده قدرت ۲۵۰ واحد بینالمللی دارد. برخی فرآوردهها از پلاسمای انسانی و برخی به روش نوترکیب تولید میشوند و بعضی نیز مقدار مشخصی فاکتور فونویلبراند دارند؛ بنابراین ترکیب، حلال و شرایط نگهداری برندها یکسان نیست. در ایران ممکن است با نامهایی مانند اپتیویت، هموفیل-ام، کوژنیت و هماکتین عرضه شود.
موارد مصرف
- درمان خونریزی حاد در هموفیلی آ
- پیشگیری منظم از خونریزی و کاهش خونریزیهای خودبهخودی در هموفیلی آ
- پوشش درمانی پیش از جراحی و اقدامات تهاجمی، از جمله برخی اقدامات دندانپزشکی
- جبران موقت کمبود فاکتور هشت پس از آسیب یا هنگام خونریزی ناشی از آن
روش مصرف
این فرآورده پس از حلکردن پودر لیوفیلیزه با حلال اختصاصی همان بسته، فقط بهصورت تزریق وریدی مصرف میشود و برای تزریق عضلانی یا زیرجلدی نیست. مقدار، سرعت و فاصلهٔ تزریق بر اساس شدت کمبود، محل و شدت خونریزی، وزن، پاسخ آزمایشگاهی و وجود مهارکننده تعیین میشود و برنامهٔ ثابتی برای همه وجود ندارد. اگر آموزش عملی از مرکز هموفیلی گرفتهاید، آمادهسازی و تزریق را دقیقاً طبق دستور همان برند انجام دهید؛ حلال را بهآرامی مخلوط کنید، تکان شدید ندهید و محلول دارای ذرات یا تغییررنگداده را مصرف نکنید. محلول آمادهشده باید در مهلت درجشده در بروشور مصرف شود. پیشگیری منظم را خودسرانه قطع یا جبران نکنید و در صورت فراموشی یک نوبت، برنامه را دو برابر نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان خونریزی حاد در هموفیلی آ
در خونریزی مغزی، گردنی، داخلی یا تهدیدکنندهٔ حیات، درمان فوری بیمارستانی و پایش مکرر فعالیت فاکتور هشت لازم است.
پیشگیری منظم از خونریزی و کاهش خونریزیهای خودبهخودی در هموفیلی آ
پیشگیری باید منظم انجام شود و در صورت تداوم خونریزیهای بین نوبتها، برنامهٔ درمانی بازبینی شود.
پوشش درمانی پیش از جراحی و اقدامات تهاجمی، از جمله برخی اقدامات دندانپزشکی
سطح فاکتور هشت باید پیش و پس از عمل پایش شود؛ جراحی و اقدامات دندانپزشکی نیازمند برنامهریزی قبلی با تیم درمان هموفیلی است.
جبران موقت کمبود فاکتور هشت پس از آسیب یا هنگام خونریزی ناشی از آن
پس از ضربهٔ سر یا در صورت احتمال خونریزی داخلی یا عمقی، درمان را به مشاهدهٔ علائم ظاهری موکول نکنید و فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فاکتور هشت، فرآوردههای خونی یا هر جزء یک برند خاص حساسیت داشتهاید، نام دقیق محصول و واکنش قبلی را بگویید؛ ترکیب برندها یکسان نیست.
- تشخیص هموفیلی آ، شدت کمبود، سابقهٔ ایجاد مهارکننده یا پاسخ ناکافی به فاکتور هشت را به پزشک اطلاع دهید؛ پیش از جراحی معمولاً برنامهٔ پایش مهارکننده لازم است.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، داروهای رقیقکنندهٔ خون، داروهای ضدپلاکت و امیسیزوماب را ارائه کنید.
- سابقهٔ بیماری قلبیعروقی، لختهٔ خونی، عوامل خطر عروقی یا داشتن کاتتر وریدی مرکزی را مطرح کنید؛ در این شرایط پایش دقیقتری لازم است.
- بارداری، احتمال بارداری، شیردهی یا برنامهٔ بارداری را پیش از شروع یا تغییر درمان بگویید.
- اگر فرآوردهٔ شما مشتق از پلاسمای انسانی است و بهطور مکرر مصرف میشود، وضعیت نقص ایمنی، کمخونی همولیتیک و واکسیناسیون هپاتیت آ و ب را مطرح کنید. در کودکان و سالمندان نیز برنامهٔ درمان باید فردی تنظیم شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا التهاب محل تزریق
- سردرد یا سرگیجهٔ خفیف
- خارش، قرمزی یا بثورات پوستی خفیف
- تهوع، گرگرفتگی یا لرز
- تب خفیف، احساس خستگی یا درد مفصل
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، فشار سینه، افت فشار یا غش: تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ادامهداشتن خونریزی، افزایش غیرمنتظرهٔ نیاز به فاکتور یا پاسخ کمتر از معمول: احتمال مهارکننده مطرح است؛ سریع با مرکز هموفیلی یا پزشک تماس بگیرید و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، تورم یا درد یکطرفهٔ ساق، ضعف یا اختلال گفتار ناگهانی: احتمال لخته وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، قرمزی، درد، تورم یا ترشح اطراف کاتتر یا پورت وریدی: میتواند نشانهٔ عفونت یا لخته باشد و به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد.
- پس از ضربه به سر، سردرد شدید یا رو به افزایش، استفراغ، خوابآلودگی، گیجی، تشنج یا ضعف اندام: احتمال خونریزی داخلی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای فاکتور انعقادی هشت، تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا یا الکل گزارش نشده است؛ اما الکل با افزایش احتمال آسیب و زمینخوردن میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند. آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن، داروهای رقیقکنندهٔ خون و داروهای ضدپلاکت ممکن است کنترل خونریزی را دشوارتر کنند و شروع یا قطع آنها باید با نظر پزشک باشد. اگر امیسیزوماب یا درمانی برای مهارکنندهها دریافت میکنید، هر خونریزی یا جراحی باید با هماهنگی مرکز هموفیلی مدیریت شود؛ بعضی ترکیبهای درمانی در این شرایط خطر لختهٔ جدی دارند. فاکتور هشت را با داروی دیگری در همان سرنگ یا مسیر تزریق مخلوط نکنید، مگر اینکه بروشور همان فرآورده اجازه دهد. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، گیاهان دارویی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ مستقیم دربارهٔ ایمنی فاکتور هشت در بارداری و شیردهی محدود است، اما در صورت نیاز بالینی برای کنترل کمبود یا خونریزی ممکن است تجویز شود. زن مبتلا یا ناقل هموفیلی آ باید پیش از بارداری و برای زمان زایمان و پس از آن برنامهٔ مشترک با متخصص خون و زنان داشته باشد. در فرآوردههای مشتق از پلاسمای انسانی، خطر بسیار کم انتقال عوامل عفونی نیز در تصمیمگیری و پیگیری در نظر گرفته میشود؛ شیردهی را خودسرانه قطع نکنید.
نگهداری
شرایط نگهداری بین برندها متفاوت است. پودر را معمولاً در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، در جعبه و دور از نور نگه دارید؛ منجمد نکنید. برخی فرآوردهها اجازهٔ نگهداری محدود در دمای اتاق دارند، اما پس از خروج از یخچال ممکن است نباید دوباره سرد شوند، پس دستور همان برند را رعایت کنید. محلول آمادهشده معمولاً برای نگهداری طولانی مناسب نیست و باید در مهلت بروشور مصرف شود. دارو را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
| تزریقی لیوفیلیزه | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۹ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این دارو برای هر نوع هموفیلی مناسب است؟
۰۲آیا فاکتور هشت برای بیماری فونویلبراند هم استفاده میشود؟
۰۳اگر بعد از تزریق، خونریزی بند نیامد چه کنم؟
۰۴آیا میتوانم ویال ۲۵۰ واحدی را در خانه تزریق کنم؟
۰۵آیا میتوانم برند فاکتور هشت را عوض کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۹ برند از ۱۸ سازنده، در گروه B02BD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.