بلیناتوموماب
بلیناتوموماب یک داروی ضدسرطان و ایمنیدرمانی از گروه پادتنهای دوویژه است. با نزدیککردن لنفوسیتهای تی به سلولهای ب دارای نشانگر سیدی۱۹، به سیستم ایمنی کمک میکند سلولهای لوسمی را از بین ببرد.
بیشتر برای لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول ب با نشانگر سیدی۱۹ مثبت استفاده میشود؛ ازجمله در بیماری عودکرده یا مقاوم، بیماری باقیمانده پس از بهبودی و برخی برنامههای تثبیت درمان. مناسببودن آن به آزمایشهای سلولی و پروتکل تیم خون و سرطان بستگی دارد.
خطرهای مهم آن نشانگان آزادسازی سیتوکین و عوارض عصبی است؛ این علائم معمولاً در آغاز تزریق یا دورههای ابتدایی بیشتر دیده میشوند. تب شدید، افت فشار، تنگی نفس، گیجی، اختلال تکلم یا تشنج نیازمند اطلاع فوری به کادر درمان است.
اگر سابقهٔ تشنج یا بیماری عصبی، عفونت فعال، بیماری کبد یا کلیه، حساسیت دارویی، بارداری یا شیردهی دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. هر داروی جدید، واکسن یا مکمل را نیز قبل از مصرف مطرح کنید و هر تغییر جدید در هوشیاری، تکلم، تعادل یا تنفس را فوراً گزارش کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بلیناتوموماب در گروه داروهای ضدسرطان و ایمنیدرمانی قرار دارد و به شکل پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی با قدرت ۳۸٫۵ میکروگرم عرضه میشود. این پادتن دوویژه به سیدی۱۹ روی سلولهای ب و سیدی۳ روی لنفوسیتهای تی متصل میشود و آنها را برای کشتن سلولهای لوسمی به هم نزدیک میکند. هدف اصلی آن درمان برخی انواع لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول ب است؛ مصرف آن به وجود نشانگر سیدی۱۹ و وضعیت بیماری بستگی دارد. نامهای تجاری ایرانی این دارو ممکن است به صورت «بلینسایتو» یا «بلینسیتو» دیده شود.
موارد مصرف
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول ب با نشانگر سیدی۱۹ مثبت که عود کرده یا به درمان پاسخ نداده است
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول ب با بیماری باقیماندهٔ کمینهٔ قابلتشخیص در نخستین یا دومین بهبودی کامل
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد پیشساز سلول ب با کروموزوم فیلادلفیا منفی، در مرحلهٔ تثبیت درمان چندمرحلهای
روش مصرف
بلیناتوموماب باید بهصورت تزریق وریدی پیوسته با پمپ تزریق و سرعت ثابت، در بیمارستان یا با نظارت نزدیک تیم درمان داده شود. مقدار، سرعت، زمان هر دوره و فاصلهٔ بین دورهها بر اساس نسخه و پروتکل درمانی تعیین میشود؛ خودسرانه پمپ را تنظیم، قطع، وصل یا شستوشو ندهید. ممکن است پیش از شروع یا هنگام ازسرگیری تزریق، کورتون و داروهای پیشگیرانه داده شود و در آغاز درمان نیاز به پایش یا بستری باشد. اگر پمپ آلارم داد، مسیر نشت کرد یا محل کاتتر دردناک، قرمز یا متورم شد، فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید و در زمان درمان رانندگی یا کارهای نیازمند هوشیاری کامل انجام ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به بلیناتوموماب یا هر یک از اجزای فرآورده را اطلاع دهید.
- سابقهٔ تشنج، صرع، سکته، اختلال حافظه، بیتعادلی یا بیماری مهم دستگاه عصبی را پیش از درمان بگویید.
- وجود تب، عفونت فعال، تعداد پایین سلولهای خونی یا تماس اخیر با فرد مبتلا به عفونت را اعلام کنید.
- اگر بیماری کبد، کلیه، التهاب لوزالمعده یا کاهش ادرار دارید، پزشک باید بداند.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه وارفارین، سیکلوسپورین، داروهای ضدسرطان و داروهای ضدتشنج را ارائه کنید.
- بارداری، احتمال بارداری، شیردهی و واکسنهای پیشرو را مطرح کنید. در نوزادان و کودکان کموزن، نوع محلول آمادهشده و مادهٔ نگهدارندهٔ آن اهمیت دارد.
عوارض احتمالی
- تب، لرز و واکنشهای مربوط به تزریق، مانند بثورات یا تغییر فشار خون
- سردرد و گاهی لرزش
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- درد عضلانی، استخوانی یا اندامها
- خستگی، ورم دستوپا یا تغییر در آزمایشهای کبدی
- کاهش گلبولهای سفید، قرمز یا پلاکتها، با افزایش احتمال عفونت، کمخونی یا کبودی
- نشانگان آزادسازی سیتوکین یا واکنش شدید مربوط به تزریق: تب بالا، لرز شدید، افت فشار، ضربان تند، تنگی نفس، خسخس، بثورات یا تورم صورت و گلو؛ اگر هنگام تزریق رخ داد فوراً به کادر درمان اطلاع دهید، و اگر بیرون از مرکز درمانی بود فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- عوارض عصبی شدید مانند گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، اختلال تکلم، لرزش شدید، بیتعادلی، ضعف یا بیحسی، کاهش هوشیاری یا تشنج؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- عفونت شدید یا کاهش شدید گلبولهای سفید همراه تب، لرز مداوم، گلودرد، سرفه، تنگی نفس یا سوزش ادرار؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت بدحالشدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانگان تخریب تومور با ضعف شدید، گرفتگی عضلات، تهوع یا استفراغ مکرر، تپش قلب، کاهش واضح ادرار یا تشنج؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت بدحالشدن فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای التهاب لوزالمعده یا آسیب کبدی، مانند درد شدید و مداوم بالای شکم، استفراغ مکرر، زردی پوست یا چشم و ادرار تیره؛ فوراً به مرکز درمانی اطلاع دهید.
- خونریزی بندنیامدنی، خون در ادرار یا مدفوع سیاه، استفراغ خونی، کبودی گسترده یا سردرد شدید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای این داروی وریدی، تداخل غذایی معمول مطرح نیست. بلیناتوموماب در آغاز هر دوره با آزادکردن پیامرسانهای التهابی میتواند موقتاً فعالیت برخی آنزیمهای کبدی را کم کند؛ درنتیجه اثر داروهایی که باید در محدودهٔ دقیق خونی بمانند، مانند وارفارین یا سیکلوسپورین، ممکن است تغییر کند و به پایش نیاز داشته باشد. واکسنهای زنده در طول درمان و تا بازگشت ایمنی مناسب نیستند؛ زمان واکسنهای دیگر را نیز با تیم درمان هماهنگ کنید. بهدلیل احتمال گیجی و اختلال هوشیاری، بهتر است در دورهٔ درمان الکل مصرف نشود. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی دربارهٔ مصرف بلیناتوموماب در بارداری وجود ندارد و این دارو بهدلیل فعالکردن سیستم ایمنی میتواند به جنین آسیب بزند؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از درمان اعلام کنید. در طول درمان و تا ۴۸ ساعت پس از آخرین نوبت باید از بارداری پیشگیری شود. شیردهی در طول درمان و تا ۴۸ ساعت پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود، چون خطر کاهش سلولهای ب در شیرخوار مطرح است؛ زمان دقیق پیشگیری یا ازسرگیری شیردهی را متخصص تعیین میکند.
نگهداری
ویال بلیناتوموماب را طبق بروشور همان فرآورده، معمولاً در یخچال در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگه دارید؛ آن را منجمد نکنید. محلول آمادهشده باید فقط توسط مرکز درمانی آماده و در شرایط تعیینشده مصرف شود و نباید برای مصرف بعدی نگه داشته شود مگر طبق دستور مرکز. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف تاریخ انقضا و سلامت ویال و بستهبندی را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱بلیناتوموماب دقیقاً برای چه نوع سرطان خونی است؟
۰۲چرا این دارو با پمپ و بهصورت پیوسته داده میشود؟
۰۳تب بعد از شروع بلیناتوموماب را چگونه جدی بگیرم؟
۰۴آیا این دارو میتواند روی مغز و اعصاب اثر بگذارد؟
۰۵آیا در دورهٔ بلیناتوموماب واکسن یا شیردهی مجاز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه L01XC19. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.