بیکالوتامید
بیکالوتامید یک داروی ضدآندروژن غیراستروئیدی از گروه داروهای ضدسرطان است. این دارو با مسدودکردن گیرندهٔ آندروژن، اثر هورمونهای مردانه بر سلولهای سرطان پروستات را کم میکند.
بیشتر برای سرطان پروستات پیشرفته یا منتشر، معمولاً همراه با درمانهای هورمونی، به کار میرود. در برخی بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفتهٔ موضعی نیز ممکن است بهتنهایی یا کنار جراحی و پرتودرمانی تجویز شود.
مهمترین هشدار، احتمال آسیب کبدی است؛ زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تهوع شدید، درد بالای شکم یا خستگی غیرعادی را نادیده نگیرید. همراهی با وارفارین و ضدانعقادهای مشابه میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند.
پیش از شروع، بیماری کبدی، اختلال ریتم قلب، دیابت، حساسیت دارویی و همهٔ داروها و مکملهایتان را مطرح کنید. تنگی نفس شدید، ورم صورت یا گلو، خونریزی غیرعادی، درد قفسهٔ سینه یا غش نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بیکالوتامید یک داروی ضدآندروژن غیراستروئیدی از ردهٔ داروهای ضدسرطان و درمانهای هورمونی است. با اتصال به گیرندهٔ آندروژن، اثر تستوسترون و دیگر هورمونهای مردانه را در بافت پروستات مهار میکند و به کنترل رشد سرطان کمک میکند. برحسب مرحلهٔ بیماری و برنامهٔ متخصص، ممکن است همراه با درمان هورمونی کاهندهٔ تولید تستوسترون یا در برخی بیماران بهتنهایی و بهعنوان درمان کمکی کنار جراحی یا پرتودرمانی به کار رود. به شکل قرص عرضه میشود و در ایران ممکن است با نامهایی مانند آپو-بیکلوتامید، کالوتاید، بیکالوکس و بایپرو دیده شود.
موارد مصرف
- درمان ترکیبی سرطان پروستات پیشرفته یا منتشر، همراه با داروی مهارکنندهٔ هورمونی
- درمان سرطان پروستات پیشرفتهٔ موضعی با خطر بالای پیشرفت، بهتنهایی یا بهعنوان درمان کمکی کنار جراحی یا پرتودرمانی
- پیشگیری از بدترشدن موقت علائم بیماری در آغاز برخی درمانهای هورمونی سرطان پروستات، طبق نظر متخصص
روش مصرف
قرص را طبق نسخه، با یک لیوان آب و در زمان تقریباً ثابت هر روز مصرف کنید؛ میتوان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، چون غذا اثر مهمی بر جذب آن ندارد. قرص را کامل ببلعید و قدرتهای مختلف را خودسرانه جایگزین نکنید. مقدار و طول درمان به مرحلهٔ بیماری و داروی همراه وابسته است؛ درمان را خودسرانه قطع نکنید، بهویژه اگر همزمان تزریق هورمونی دارید، و آزمایشهای کبدی و پیگیری نشانگر اختصاصی پروستات را طبق برنامه انجام دهید. اگر نوبتی فراموش شد، نوبت بعد را دوبرابر نکنید و برای روش جبران از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید. در طول درمان از آفتاب شدید و منابع فرابنفش دوری کنید؛ در صورت ایجاد واکنش پوستی، پزشک یا داروساز را در جریان بگذارید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به بیکالوتامید یا هر یک از اجزای قرص حساسیت داشتهاید؛ بروز کهیر، ورم یا تنگی نفس پس از دارو را جدی بگیرید.
- اگر بیماری کبدی، هپاتیت یا سابقهٔ بالا بودن آنزیمهای کبدی دارید؛ آزمایش عملکرد کبد پیش از شروع و در طول درمان ممکن است لازم باشد.
- اگر وارفارین یا ضدانعقادهای کومارینی مصرف میکنید، پیش از شروع بگویید؛ نام تمام داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را نیز اعلام کنید.
- اگر سابقهٔ تپش قلب، غش بیعلت، ضربان نامنظم یا طولانیشدن فاصلهٔ الکتریکی قلب دارید، یا داروی مؤثر بر ریتم قلب میگیرید، پیش از شروع اطلاع دهید.
- اگر دیابت یا اختلال قند خون دارید، بهویژه وقتی بیکالوتامید همراه با درمان هورمونی تزریقی تجویز شده است؛ ممکن است پایش قند خون لازم شود.
- اگر همسر یا شریک جنسیتان امکان بارداری دارد یا قصد فرزندآوری دارید، دربارهٔ پیشگیری مؤثر و احتمال کاهش موقت باروری مردان از قبل برنامهریزی کنید. این دارو برای زنان، زنان باردار یا شیرده و کودکان و نوجوانان مناسب نیست.
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و تعریق
- خستگی، ضعف یا کاهش توان بدنی
- درد، حساسیت یا بزرگشدن پستان
- کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ
- تهوع، سوءهاضمه، درد شکم، یبوست یا اسهال
- سرگیجه یا خوابآلودگی
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، بیاشتهایی، تهوع یا استفراغ شدید، درد قسمت بالای سمت راست شکم یا خستگی غیرعادی: فوراً برای بررسی کبد اقدام کنید؛ در صورت گیجی یا بدحالی شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم ناگهانی صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر منتشر یا تنگی نفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس تازه یا رو به بدترشدن، سرفهٔ خشک و تب: میتواند نشانهٔ التهاب جدی ریه باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید و اگر شدید است به اورژانس بروید.
- کبودی بیدلیل، خوندماغ مکرر، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی، بهویژه همراه وارفارین: فوراً با پزشک تماس بگیرید؛ خونریزی شدید نیازمند اورژانس است.
- درد قفسهٔ سینه، تپش قلب شدید، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افسردگی شدید، تغییر ناگهانی رفتار یا فکر آسیبزدن به خود: تنها نمانید و فوراً از خدمات اورژانسی و پزشک کمک بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید. بیکالوتامید میتواند اثر وارفارین و ضدانعقادهای کومارینی را بیشتر کند و خطر خونریزی را بالا ببرد؛ در این حالت آزمایشهای انعقادی و گاهی تنظیم دارو لازم است. همچنین ممکن است اثر برخی داروهای تجزیهشونده در کبد، مانند بعضی داروهای قلب و فشارخون یا سیکلوسپورین، افزایش یابد. در صورت مصرف داروهای ضدآریتمی، متادون، موکسیفلوکساسین یا بعضی داروهای روانپزشکی، خطر بینظمی ضربان قلب باید بررسی شود. تداخل غذایی مهمی شناخته نشده و تداخل مستقیم مشخصی با الکل گزارش نشده است؛ بااینحال مصرف زیاد الکل میتواند خوابآلودگی را بیشتر کند و برای کبد مناسب نیست.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بیکالوتامید برای زنان تجویز نمیشود و در بارداری میتواند به جنین آسیب بزند؛ در دوران شیردهی نیز نباید مصرف شود. مردانی که شریک جنسیِ دارای امکان بارداری دارند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن، طبق دستور متخصص، از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ دارو ممکن است باروری مردان را موقتاً کاهش دهد. اگر احتمال بارداری شریک جنسی وجود دارد یا قصد فرزندآوری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان این موضوع را با متخصص در میان بگذارید.
نگهداری
دارو را در دمای اتاق، در بستهبندی اصلی، دور از رطوبت، گرمای شدید و نور مستقیم و دور از دسترس کودکان نگه دارید. آن را در حمام یا داخل خودرو نگذارید و شرایط نگهداری درجشده روی جعبه همان فرآورده را بررسی کنید. قرص تاریخگذشته، آسیبدیده یا تغییررنگداده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بیکالوتامید همان تزریق هورمونی سرطان پروستات است؟
۰۲چرا هنگام مصرف بیکالوتامید آزمایش کبد انجام میشود؟
۰۳آیا بزرگشدن یا درد پستان در زمان مصرف بیکالوتامید طبیعی است؟
۰۴آیا بیکالوتامید همان شیمیدرمانی است؟
۰۵اگر یک نوبت بیکالوتامید را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۵ سازنده، در گروه L02BB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.