بکساروتن
بکساروتن یک داروی ضدسرطان از گروه رتینوئیدهاست که گیرندههای ایکس رتینوئیدی را فعال میکند و رفتار و تکثیر برخی سلولهای توموری را تغییر میدهد.
این دارو بیشتر برای درمان ضایعات پوستی لنفوم سلول تی پوستی در بزرگسالانی استفاده میشود که دستکم یک درمان سیستمیک قبلی برایشان مؤثر نبوده است.
بکساروتن در بارداری ممنوع است و میتواند آسیب شدید جنینی ایجاد کند. همچنین ممکن است چربی خون را بهطور قابلتوجهی بالا ببرد؛ پایش چربی خون، کبد، تیروئید و شمارش سلولهای خونی بخشی از درمان است.
اگر سابقهٔ التهاب لوزالمعده، چربی خون بالا، بیماری کبد یا کیسهٔ صفرا، دیابت، اختلال تیروئید یا بیماری کلیه دارید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید. فهرست همهٔ داروها و مکملها، و هرگونه احتمال بارداری یا شیردهی نیز باید بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بکساروتن یک داروی ضدسرطان خوراکی از خانوادهٔ رتینوئیدهاست و کپسول آن در ایران با نام تجاری بکسگراتین نیز شناخته میشود. این دارو بهطور انتخابی گیرندههای ایکس رتینوئیدی را فعال میکند و با تغییر فعالیت ژنهای مرتبط با رشد و تمایز سلولی اثر میگذارد؛ مکانیسم دقیق آن در لنفوم سلول تی پوستی کاملاً مشخص نیست. کاربرد اصلی آن درمان تظاهرات پوستی این بیماری در بزرگسالان پس از ناکافیبودن دستکم یک درمان سیستمیک قبلی است. درمان معمولاً به پایش منظم چربی خون، کبد، تیروئید و شمارش سلولهای خونی نیاز دارد.
موارد مصرف
- درمان تظاهرات پوستی لنفوم سلول تی پوستی در بزرگسالان
- کنترل درگیری پوستی در موارد پیشرفتهٔ لنفوم سلول تی پوستی
- درمان مواردی که دستکم یک درمان سیستمیک قبلی مؤثر نبوده یا بیماری به آن پاسخ نداده است
روش مصرف
کپسول بکساروتن را دقیقاً طبق نسخهٔ متخصص و همراه یک وعدهٔ غذایی مصرف کنید؛ مصرف آن با معدهٔ خالی میتواند جذب دارو را تغییر دهد. کپسول را همانطور که تجویز شده ببلعید و مقدار یا برنامهٔ مصرف را خودسرانه تغییر ندهید. اگر یک نوبت را فراموش کردید، برای جبران مقدار اضافی مصرف نکنید و از داروساز یا تیم درمان راهنمایی بگیرید. قطع یا تغییر درمان باید بر اساس پاسخ بیماری و عوارض، زیر نظر متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری یا قصد بارداری دارید، یا شیردهی میکنید؛ بکساروتن برای جنین خطرناک است و در شیردهی نیز نباید مصرف شود.
- اگر سابقهٔ التهاب لوزالمعده، بیماری کیسهٔ صفرا، بیماری کبد، چربی خون بالا، دیابت، اختلال تیروئید یا آبمروارید دارید.
- اگر بیماری کلیه دارید؛ دربارهٔ ایمنی و تنظیم درمان در اختلال کلیه اطلاعات کافی وجود ندارد و پایش دقیق لازم است.
- اگر به بکساروتن یا هر یک از اجزای کپسول حساسیت داشتهاید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را اعلام کنید؛ بهویژه مکملهای حاوی ویتامین آ، سایر رتینوئیدها، گمفیبروزیل، داروهای دیابت، داروهای جلوگیری هورمونی و درمانهای ضدسرطان دیگر.
- ایمنی و اثربخشی بکساروتن در کودکان ثابت نشده است؛ سالمندان و بیماران مبتلا به اختلال کبد یا کلیه به بررسی و پایش دقیقتری نیاز دارند. پیش از شروع درمان نیز معمولاً آزمایش چربی خون، کبد، تیروئید و شمارش سلولهای خونی انجام میشود.
عوارض احتمالی
- سردرد
- خستگی و ضعف
- بثورات پوستی و خشکی پوست
- تهوع، اسهال یا درد شکم
- تورم دستها یا پاها
- افزایش چربی خون یا کمکاری تیروئید در آزمایش
- درد شدید یا مداوم بالای شکم، بهویژه همراه تهوع، استفراغ یا درد پشت؛ میتواند نشانهٔ التهاب لوزالمعده باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، بیاشتهایی شدید، خستگی غیرمعمول، خونریزی یا کبودی بیدلیل؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید، چون احتمال آسیب کبدی وجود دارد.
- تب، لرز، گلودرد مداوم یا عفونتهای غیرعادی؛ ممکن است نشانهٔ کاهش گلبولهای سفید باشد و باید سریع بررسی شود.
- تورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس یا کهیر گسترده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاری دید یا هر تغییر جدید و پایدار در بینایی؛ سریعاً به پزشک یا چشمپزشک اطلاع دهید.
- لرزش، عرق سرد، تپش قلب، گیجی یا غش در فرد دیابتی؛ احتمال افت قند خون مطرح است. اگر گیجی شدید، بیهوشی یا تشنج رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان گمفیبروزیل با بکساروتن توصیه نمیشود، زیرا میتواند سطح بکساروتن را بالا ببرد. بکساروتن ممکن است اثر برخی داروها، از جمله قرصهای جلوگیری هورمونی و بعضی داروهای ضدسرطان، را کاهش دهد. در افراد دیابتی، ممکن است اثر انسولین و برخی داروهای پایینآورندهٔ قند را بیشتر و خطر افت قند خون را افزایش دهد. ویتامین آ و سایر رتینوئیدها میتوانند عوارض مشابه را تشدید کنند و مصرف زیاد الکل خطر التهاب لوزالمعده را بیشتر میکند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بکساروتن در بارداری ممنوع است و میتواند ناهنجاریهای شدید جنینی ایجاد کند. افراد دارای امکان بارداری باید از یک ماه پیش از شروع درمان، در طول درمان و دستکم یک ماه پس از پایان آن از دو روش مطمئن پیشگیری استفاده کنند که یکی از آنها غیرهورمونی باشد، زیرا اثر روشهای هورمونی ممکن است کاهش یابد. مردانی که شریک باردار یا دارای امکان بارداری دارند نیز هنگام درمان و تا یک ماه پس از آخرین نوبت باید از کاندوم استفاده کنند. مشخص نیست دارو وارد شیر انسان میشود یا نه؛ شیردهی در طول درمان نباید انجام شود.
نگهداری
کپسولها را در بستهٔ اصلی، در دمای ۲ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و دور از نور، گرما و رطوبت نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 75 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا هنگام مصرف بکساروتن آزمایش چربی خون و تیروئید لازم است؟
۰۲آیا بکساروتن باید همراه غذا مصرف شود؟
۰۳آیا میتوانم همراه بکساروتن مکمل ویتامین آ مصرف کنم؟
۰۴آیا در زمان مصرف بکساروتن میتوانم در معرض آفتاب باشم؟
۰۵اگر هنگام مصرف بکساروتن باردار شوم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.