بتامتازون
بتامتازون یک کورتیکواستروئید موضعی (کورتون پوستی) با اثر ضدالتهابی قوی است که بهصورت کرم یا لوسیون روی پوست استفاده میشود.
بیشتر برای کاهش التهاب، قرمزی و خارش ناشی از اگزما، پسوریازیس، درماتیت تماسی و دیگر بیماریهای التهابی پوست تجویز میشود.
مصرف طولانیمدت یا روی سطح وسیعی از پوست، بهویژه صورت و نواحی حساس بدن، خطر نازکشدن پوست و جذب سیستمیک دارو را بالا میبرد؛ فقط به مقدار و مدتی که پزشک گفته استفاده شود.
اگر پس از حدود دو هفته بهبودی حس نکردید، پوست علائم عفونت پیدا کرد، یا نازکشدن پوست و لکههای غیرعادی دیدید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بتامتازون از خانوادهٔ کورتیکواستروئیدهای موضعی قوی (Topical Corticosteroid) است که برای کنترل بیماریهای التهابی و خارشدار پوست بهکار میرود. این دارو با کاهش پاسخ التهابی سیستم ایمنی در لایهٔ پوست، از تولید مواد التهابزا جلوگیری میکند و در نتیجه قرمزی، تورم، خارش و پوستهریزی را کم میکند. در ایران این دارو با نام ژنریک «بتامتازون» و از سازندگان مختلف، بهصورت کرم و لوسیون ۰٫۱ درصد تولید و عرضه میشود. هدف اصلی آن، آرامکردن نسبتاً سریع علائم پوستی در یک دورهٔ کوتاه است، نه درمان قطعی بیماری زمینهای؛ این اطلاعات جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص پزشک یا بروشور رسمی داخل بسته نیست.
موارد مصرف
- کنترل التهاب و خارش اگزما (درماتیت آتوپیک)
- کاهش التهاب و پوستهریزی در پسوریازیس موضعی پوست
- درمان درماتیت تماسی آلرژیک یا تحریکی
- کمک به بهبود لیکن پلان پوستی
- کاهش خارش و قرمزی پوستی که پزشک علت التهابی آن را تأیید کرده باشد
روش مصرف
بتامتازون فقط باید روی پوست و طبق دستور پزشک استفاده شود؛ معمولاً لایهٔ نازکی از کرم یا لوسیون تنها روی ناحیهٔ آسیبدیده مالیده و بهآرامی پخش میشود، نه فراتر از آن. تعداد دفعات و مدت مصرف را پزشک بر اساس نوع بیماری و شدت آن تعیین میکند؛ ادامهدادن خودسرانهٔ مصرف، پس از بهبودی یا فراتر از مدت گفتهشده، میتواند خطر عوارض پوستی و جذب سیستمیک دارو را افزایش دهد. پوشاندن محل مصرف با باند یا پانسمان بسته فقط با تجویز صریح پزشک مجاز است، چون جذب دارو را چند برابر میکند. پس از هر بار مصرف، دستها را بشویید، مگر اینکه خود دستها محل درمان باشند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اگزمای آتوپیک
پس از بهبود، دفعات مصرف کاهش یابد؛ روی پوست عفونی یا زیر پوشش بسته استفاده نشود.
پسوریازیس محدود پوستی
فقط برای ضایعات محدود و با پایش پزشکی استفاده شود؛ مصرف روی سطح وسیع یا زیر پانسمان بسته خطر عوارض را افزایش میدهد.
درماتیت تماسی آلرژیک یا تحریکی
تا حد امکان عامل تحریککننده یا حساسیتزا حذف شود؛ روی عفونت درماننشده استفاده نشود.
لیکن پلان پوستی
برای ضایعات محدود پوستی است؛ در صورت گستردهبودن ضایعات یا درگیری مخاط، ارزیابی تخصصی لازم است.
خارش و قرمزی پوستی ناشی از التهاب تأییدشده
برای خارش بدون التهاب، عفونت پوستی، آکنه یا روزاسه مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به بتامتازون یا دیگر کورتیکواستروئیدها را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر ناحیهٔ موردنظر علائم عفونت قارچی، باکتریایی یا ویروسی (مثل تبخال) دارد، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- دوران بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری را به پزشک بگویید.
- مصرف روی زخم باز، پوست سوخته یا اطراف چشم را بدون تأیید پزشک انجام ندهید.
- برای مصرف در کودکان یا روی نواحی حساس مثل صورت، کشالهٔ ران و زیر بغل، حتماً با پزشک مشورت کنید.
- اگر داروی کورتیکواستروئید دیگری (خوراکی، تزریقی یا موضعی) مصرف میکنید، به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا گزگز خفیف در محل مصرف
- خشکی یا تحریک پوست
- خارش خفیف و گذرا
- قرمزی موقت پوست در محل مصرف
- نازکشدن پوست، ترکهای پوستی (استریا) یا گشادشدن مویرگهای سطحی با مصرف طولانیمدت؛ در صورت مشاهده به پزشک اطلاع دهید.
- بروز عفونت جدید پوستی یا بدتر شدن ناگهانی ضایعه، که ممکن است نشانهٔ عفونت پنهان زیر دارو باشد.
- روشنتر شدن رنگ پوست در محل مصرف، بهویژه در پوستهای تیره.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مثل تورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- در مصرف گسترده یا طولانیمدت (بهویژه در کودکان)، خستگی شدید یا افزایش وزن غیرمعمول که میتواند نشانهٔ اثر سیستمیک دارو باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
در مصرف موضعی کوتاهمدت و طبق دستور، تداخل دارویی مهمی گزارشنشده است، اما اگر بتامتازون روی سطح وسیعی از پوست، برای مدت طولانی یا زیر پانسمان بسته استفاده شود، جذب سیستمیک آن بالا میرود و میتواند مثل دیگر کورتیکواستروئیدها روی قند خون افراد دیابتی اثر بگذارد یا با داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی تداخل کند. فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات موضعی دیگری که روی پوست استفاده میکنی را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ محدودی دربارهٔ مصرف کورتیکواستروئیدهای موضعی در بارداری وجود دارد؛ مصرف کوتاهمدت و روی سطح محدودی از پوست معمولاً کمخطرتر تلقی میشود، اما مصرف گسترده یا طولانیمدت آن در بارداری باید فقط با نظر پزشک باشد. برای شیردهی نیز بهتر است دارو روی ناحیهٔ سینه استفاده نشود، مگر با تأیید پزشک، تا نوزاد با آن تماس مستقیم پیدا نکند. تصمیم نهایی دربارهٔ ادامه یا تغییر مصرف در این دو دوران را فقط پزشک بر اساس ضرورت درمان میگیرد.
نگهداری
بتامتازون را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگه دارید، در تیوپ یا بطری را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید و آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و اگر رنگ یا بوی دارو تغییر کرده بود، از مصرف آن خودداری کنید و باقیماندهٔ آن را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پماد | 0.1 % |
| کرم | 0.1 % |
| قطره | 0.1 % |
| لوسیون | 0.1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۳ برند از ۳۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم بتامتازون را روی صورتم استفاده کنم؟
۰۲چند وقت میتوانم بتامتازون را پشت سر هم استفاده کنم؟
۰۳آیا میتوانم روی محل مصرف باند یا پانسمان بگذارم؟
۰۴آیا مصرف بتامتازون برای کودکان بیخطر است؟
۰۵اگر پس از چند روز بهبودی نبینم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۳ برند از ۳۱ سازنده، در گروه D07AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.