بنزوکائین
بنزوکائین یک بیحسکنندهٔ موضعی از خانوادهٔ داروهای استری است که با مسدود کردنِ موقتِ انتقالِ پیامهای عصبیِ درد در پوست، احساسِ سوزش و خارش را در همان ناحیه کاهش میدهد.
این ژل بیشتر برای تسکینِ موقتِ خارش و سوزشِ پوستی ناشی از نیش و گزشِ حشرات، آفتابسوختگیِ خفیف و زخمهای سطحیِ جزئی بهکار میرود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این است که مصرفِ گسترده، طولانیمدت یا روی پوستِ آسیبدیده میتواند خطرِ جذبِ بیشازحد و بروزِ اختلالِ نادر اما جدیِ خونی به نامِ متهموگلوبینمی (Methemoglobinemia) را بالا ببرد.
اگر خارش یا زخم پس از چند روز بهبود نیافت، ناحیهٔ وسیعی از پوست را درگیر کرد یا نشانههایی مانندِ تغییرِ رنگِ پوست و لب یا تنگیِ نفس دیده شد، حتماً با پزشک مشورت کنید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بنزوکائین یک بیحسکنندهٔ موضعیِ استری است که در این فرآورده بهصورت ژلِ پوستی با غلظتِ ۷.۵ درصد عرضه میشود. این دارو با مسدود کردنِ موقتِ کانالهای سدیمِ انتهای رشتههای عصبیِ پوست، از انتقالِ پیامِ درد و خارش به مغز جلوگیری میکند و در محلِ مصرف احساسِ بیحسی و کاهشِ سوزش پدید میآورد. اثرِ آن کاملاً موضعی، سطحی و کوتاهمدت است و فقط در همان ناحیهای که مالیده میشود عمل میکند. این ژل درمانِ ریشهایِ هیچ بیماریای نیست و صرفاً برای تسکینِ علائمِ سطحیِ پوستی بهکار میرود.
موارد مصرف
- تسکینِ موقتِ خارشِ پوستی ناشی از نیش و گزشِ حشرات
- کاهشِ سوزش و ناراحتیِ پوستیِ ناشی از آفتابسوختگیِ خفیف
- تسکینِ خارش و سوزشِ زخمهای سطحی و خراشیدگیهای جزئیِ پوست
- کاهشِ خارشهای خفیفِ پوستی با منشأِ غیرعفونی
- کاهشِ موقتِ ناراحتیِ پوستی پیش از برخی اقداماتِ جزئیِ پزشکی، طبق تشخیصِ پزشک
روش مصرف
این ژل معمولاً روی پوستِ تمیز و خشک و فقط در همان ناحیهٔ محدودِ آسیبدیده، به میزان و دفعاتی که پزشک یا داروساز مشخص میکند مالیده میشود. بهتر است پیش از مصرف، ناحیهٔ موردنظر با آب و صابونِ ملایم شسته و کاملاً خشک شود. از مالیدنِ آن روی سطحِ وسیعی از پوست، زخمِ عمیق، پوستِ ترکخورده یا عفونی خودداری کنید، مگر با تأییدِ پزشک. مدتِ مصرف باید کوتاه و محدود به دورهٔ توصیهشده باشد و ادامهٔ آن بدونِ بهبودی یا فراتر از مدتِ گفتهشده باید با پزشک در میان گذاشته شود. تا خشکشدنِ کاملِ ژل بهتر است ناحیه با باند یا پانسمانِ محکم پوشانده نشود، مگر اینکه پزشک توصیهٔ دیگری کرده باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین موقت خارش پوستی ناشی از نیش و گزش حشرات
در صورت ماندگاری علائم بیش از ۷ روز یا بدتر شدن آنها، مصرف را قطع کنید؛ روی چشم و مخاطها استفاده نشود.
کاهش سوزش و ناراحتی پوستی ناشی از آفتابسوختگی خفیف
روی پوست تاولزده یا سطح وسیع استفاده نشود؛ در صورت تداوم علائم بیش از ۷ روز، پزشک را مطلع کنید.
تسکین خارش و سوزش زخمهای سطحی و خراشیدگیهای جزئی پوست
تنها برای نواحی کوچک و خراشیدگیهای سطحی؛ روی زخم عمیق، وسیع، خونریزیدار یا عفونی استفاده نشود.
کاهش خارشهای خفیف پوستی با منشأ غیرعفونی
اگر خارش بیش از ۷ روز ادامه یافت، منتشر شد یا بدتر شد، برای بررسی علت مراجعه کنید.
کاهش موقت ناراحتی پوستی پیش از برخی اقدامات جزئی پزشکی
فقط با دستور پزشک استفاده شود؛ مصرف خودسرانه روی سطح وسیع، پوست آسیبدیده یا مخاطها ممنوع است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تاکنون به بنزوکائین یا سایر بیحسکنندههای موضعیِ استری (مانندِ پروکائین) حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر سابقهٔ متهموگلوبینمی یا کمبودِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD) در خودتان یا خانوادهتان دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- برای مصرف در نوزادان و کودکانِ خردسال، پیش از هر اقدامی با پزشک مشورت کنید.
- اگر ناحیهٔ موردنظر دچار زخمِ عمیق، عفونت، خونریزی یا سوختگیِ شدید است، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و فرآوردههای موضعیِ دیگری که استفاده میکنید را به پزشک یا داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا گزگزِ خفیف و گذرا در محلِ مصرف
- قرمزیِ خفیفِ پوست در ناحیهٔ مالیدهشده
- خارشِ مختصر یا احساسِ کرختیِ موضعی
- خشکی یا پوستهپوستهشدنِ خفیفِ پوست در محلِ مصرف
- کبودی یا خاکستریشدنِ رنگِ پوست، لب یا نوکِ انگشتان همراه با تنگیِ نفس، سردرد یا خستگیِ شدید؛ نشانهٔ احتمالیِ متهموگلوبینمی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- تورمِ صورت، لبها یا زبان، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- سوزش، درد یا تحریکِ شدید و رو به وخامت در محلِ مصرف که با قطعِ دارو برطرف نمیشود؛ باید به پزشک اطلاع داده شود.
- بروزِ زخم، تاول یا پوستهریزیِ غیرمعمول در ناحیهٔ مصرف؛ باید سریع به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
استفادهٔ همزمانِ بنزوکائین با سایر بیحسکنندههای موضعی یا داروهایی که خطرِ متهموگلوبینمی را بالا میبرند، مانندِ برخی داروهای ضدمالاریا، سولفونامیدها و برخی داروهای قلبیِ حاویِ نیترات، ممکن است این عارضهٔ نادر اما جدی را محتملتر کند. مصرفِ همزمانِ سایر فرآوردههای تحریککنندهٔ موضعی یا الکل روی همان ناحیه از پوست نیز میتواند سوزش و تحریکِ پوستی را بیشتر کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ محدودی دربارهٔ مصرفِ بنزوکائینِ موضعی در دورانِ بارداری و شیردهی در دسترس است، هرچند جذبِ آن از پوستِ سالم معمولاً اندک است. با این حال، مصرف باید فقط با صلاحدیدِ پزشک، در کوتاهترین زمان و کمترین مقدارِ لازم انجام شود. پیش از استفاده در دورانِ بارداری یا شیردهی حتماً با پزشک مشورت کنید تا سود و خطرِ احتمالی برای شما و کودک سنجیده شود.
نگهداری
این ژل را در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید و درِ آن را پس از هر بار مصرف محکم ببندید. آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید. از مصرفِ داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده خودداری کنید و باقیماندهٔ آن را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| ژل | 7.5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ژلِ بنزوکائین را میتوان روی زخمهای باز یا عمیق استفاده کرد؟
۰۲چرا هشدار دربارهٔ متهموگلوبینمی برای بنزوکائین جدی گرفته میشود؟
۰۳آیا مصرفِ این ژل برای کودکان بیخطر است؟
۰۴سوزشِ خفیف پس از مالیدنِ ژل طبیعی است یا نشانهٔ حساسیت؟
۰۵آیا در دورانِ بارداری مصرفِ این ژل مجاز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه D04AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.