بنداموستین
بنداموستین دارویی شیمیدرمانی از گروه آلکیلهکنندههاست که به ماده ژنتیکی سلولهای سرطانی آسیب میزند و از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند.
این دارو عمدتاً برای درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن و لنفوم غیرهوچکین با بدخیمی پایین به کار میرود و معمولاً در ترکیب با سایر داروهای شیمیدرمانی یا ریتوکسیماب تجویز میشود.
بنداموستین فقط بهصورت تزریق وریدی و زیر نظر مستقیم تیم تخصصی خون و سرطانشناسی در بیمارستان تجویز میشود و میتواند سلولهای خونی و سیستم ایمنی بدن را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
پیش از شروع یا هر دورهٔ جدید تزریق، در صورت داشتن تب، علائم عفونت، خونریزی غیرعادی یا هر نگرانی دیگر باید با پزشک مشورت کرد؛ در صورت واکنش شدید حین یا پس از تزریق باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بنداموستین یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ عوامل آلکیلهکننده است که ساختاری ترکیبی از خردل نیتروژن و یک حلقهٔ بنزایمیدازولی دارد. همین ساختار باعث میشود دارو هم مانند آلکیلهکنندههای کلاسیک و هم تا حدی مشابه ضدمتابولیتها به رشتهٔ دیانای سلولهای سرطانی آسیب برساند. این آسیب مانع از تقسیم و تکثیر سلولهای بدخیم میشود و در نهایت به مرگ آنها میانجامد. بنداموستین جزو داروهای شیمیدرمانی تزریقی است که فقط در محیط بیمارستانی و توسط تیم آنکولوژی یا خونشناسی تجویز و تزریق میشود. هدف اصلی آن، کنترل یا کاهش حجم بیماریهای بدخیم خونی مانند لوسمی لنفوسیتی مزمن و لنفوم است.
موارد مصرف
- درمان لوسمی لنفوسیتی مزمن
- درمان لنفوم غیرهوچکین با بدخیمی پایین (ایندولنت) که پس از درمان با ریتوکسیماب عود کرده یا پیشرفت کرده باشد
- استفاده در رژیمهای ترکیبی شیمیدرمانی همراه با سایر داروهای ضدسرطان
- کاربرد در برخی دیگر از بدخیمیهای خونی و لنفاوی، طبق تشخیص پزشک متخصص خون و سرطان
روش مصرف
بنداموستین را پزشک یا پرستار آموزشدیده، در محیط بیمارستانی و بهصورت تزریق وریدی (انفوزیون) طی مدتزمان مشخصی تجویز میکند؛ این دارو هرگز توسط خود بیمار در خانه تزریق یا مصرف نمیشود. معمولاً تزریق در چند دورهٔ درمانی با فاصلههای استراحت چندهفتهای انجام میشود که پزشک بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن آن را تنظیم میکند. پیش از هر جلسه ممکن است داروهایی برای پیشگیری از تهوع یا واکنشهای آلرژیک تجویز شود و نوشیدن مایعات کافی در روزهای تزریق توصیه میشود. حضور بهموقع در همهٔ جلسات و پیگیری آزمایشهای خون طبق برنامهٔ پزشک، برای اثربخشی و ایمنی درمان اهمیت زیادی دارد و هیچ تغییری در برنامهٔ درمان نباید بدون هماهنگی با تیم درمان انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به بنداموستین یا مانیتول
- بیماریهای زمینهای کبدی یا کلیوی
- سابقهٔ مشکلات مغز استخوان یا پایین بودن شمارش سلولهای خونی
- عفونت فعال یا تب در زمان شروع درمان
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده، بهویژه واکسنهای زنده
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- خستگی و ضعف عمومی
- کاهش اشتها
- یبوست یا اسهال
- تب خفیف
- کاهش وزن
- تب، لرز یا علائم عفونت به دلیل کاهش شدید گلبولهای سفید خون؛ در این حالت باید فوراً با تیم درمان تماس گرفت.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی (از بینی، لثه یا زیر پوست) به دلیل افت پلاکتها؛ نیازمند اطلاع سریع به پزشک است.
- علائم واکنش آلرژیک شدید حین یا پس از تزریق مانند کهیر، تورم صورت و گلو یا تنگینفس؛ در این موارد باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
- کاهش شدید حجم ادرار، ضعف عضلانی غیرعادی یا بینظمی ضربان قلب که میتواند نشانهٔ فروپاشی سریع سلولهای سرطانی باشد و باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، تیرهشدن ادرار یا درد شکم که میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد.
- سوزش، تاول یا زخم شدید در محل تزریق که میتواند نشانهٔ نشت دارو از رگ باشد و باید فوراً به پرستار اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان بنداموستین با برخی داروهای دیگر - از جمله بعضی آنتیبیوتیکها یا داروهایی که فعالیت آنزیمهای کبدی مؤثر در تجزیهٔ این دارو را تغییر میدهند - میتواند غلظت خونی بنداموستین را افزایش یا کاهش دهد. همچنین مصرف همزمان با سایر داروهای شیمیدرمانی یا داروهای سرکوبکنندهٔ سیستم ایمنی، خطر عفونت و کاهش شدید سلولهای خونی را بیشتر میکند. تزریق واکسنهای زنده در طول درمان و مدتی پس از آن معمولاً توصیه نمیشود، چون سیستم ایمنی بدن ضعیف شده است. دربارهٔ مصرف الکل نیز در این دوره بهتر است با پزشک مشورت شود. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهایت را پیش از هر جلسهٔ تزریق به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بنداموستین میتواند به جنین آسیب برساند و مصرف آن در دوران بارداری توصیه نمیشود؛ زنانی که احتمال بارداری دارند باید پیش و در طول درمان از روشهای پیشگیری مطمئن استفاده کنند و در صورت بارداری فوراً پزشک را مطلع کنند. مردانی که تحت درمان با این دارو هستند نیز ممکن است لازم باشد در دوران درمان و مدتی پس از آن از روش پیشگیری استفاده کنند. مشخص نیست این دارو در شیر مادر ترشح میشود یا نه، اما به دلیل ماهیت سمی آن، شیردهی در دوران درمان توصیه نمیشود. هرگونه تصمیم دربارهٔ بارداری، پیشگیری یا شیردهی باید حتماً با پزشک متخصص در میان گذاشته شود.
نگهداری
از آنجا که بنداموستین فقط بهصورت تزریقی و در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی تهیه، آماده و تجویز میشود، بیمار معمولاً نیازی به نگهداری این دارو در منزل ندارد. نگهداری ویالهای دارو در دمای کنترلشده و دور از نور مستقیم، و بررسی تاریخ انقضا پیش از تزریق، بر عهدهٔ داروخانه و کادر درمانی است. اگر برگههای اطلاعات دارویی یا نسخه در خانه نگهداری میشود، بهتر است دور از دسترس کودکان و در جایی خشک و خنک باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 25 mg |
| تزریقی برای محلول | 100 mg |
| تزریقی | 25 mg |
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بنداموستین باعث ریزش مو میشود؟
۰۲چرا بنداموستین باید در بیمارستان تزریق شود؟
۰۳آیا بین دورههای تزریق بنداموستین میتوان زندگی عادی داشت؟
۰۴اگر یک جلسهٔ تزریق بنداموستین را از دست بدهم چه باید کرد؟
۰۵آیا مصرف بنداموستین خطر ابتلا به سرطانهای دیگر را افزایش میدهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۱ سازنده، در گروه L01AA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.