بداکوئیلین
بداکوئیلین دارویی ضدسل از ردهٔ دیآریلکوئینولینهاست که با مهارِ آنزیمِ تولیدِ انرژی در باکتریِ سل، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری میکند.
این دارو، همراه با چند داروی ضدسلِ دیگر، برایِ درمانِ سلِ ریویِ مقاوم به چند دارو در بزرگسالانی به کار میرود که گزینهٔ درمانیِ مؤثرِ دیگری در دسترس ندارند.
بداکوئیلین میتواند ریتمِ قلب را از طریقِ طولانیکردنِ فاصلهٔ QT مختل کند، به همین دلیل مصرفِ آن همیشه با پایشِ قلبی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص انجام میشود.
اگر تپشِ نامنظمِ قلب، سرگیجهٔ شدید، غشِ ناگهانی، زردیِ پوست یا چشم، یا هر نشانهٔ غیرمعمولِ دیگر را در طولِ درمان تجربه کردید، بیدرنگ با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بداکوئیلین (Bedaquiline) دارویی ضدسل و از ردهٔ دیآریلکوئینولینها (Diarylquinoline) است که مکانیسمِ اثری کاملاً متفاوت از داروهای کلاسیکِ ضدسل دارد. این دارو با مهارِ آنزیمِ ATP سنتاز در باکتریِ عاملِ سل، تولیدِ انرژیِ موردِ نیازِ این باکتری را متوقف میکند و در نتیجه آن را از بین میبرد؛ این اثر هم روی باکتریهای فعال و هم باکتریهای خفته صدق میکند. بداکوئیلین هرگز بهتنهایی تجویز نمیشود، بلکه همیشه بخشی از یک رژیمِ چند دارویی است که پزشکِ متخصصِ عفونی یا سل آن را طراحی و پایش میکند. هدفِ اصلیِ این دارو، درمانِ بیمارانی است که باکتریِ سلِ آنها به داروهای خطِ اولِ درمان، مانندِ ایزونیازید و ریفامپین، مقاوم شده است. این دارو بهصورتِ قرصِ خوراکی عرضه میشود.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ ریویِ مقاوم به چند دارو در بزرگسالان، همیشه همراه با سایرِ داروهای ضدسل
- درمانِ سلی که باکتریِ آن به دو داروی اصلیِ خطِ اول، یعنی ایزونیازید و ریفامپین، مقاوم شده است
- بخشی از رژیمهای درمانیِ کوتاهمدتِ خوراکیِ جدید که برایِ سلِ مقاوم به دارو توصیه شدهاند
- گزینهای برایِ بیمارانی که به دلیلِ مقاومتِ دارویی یا عدمتحملِ درمانهای دیگر، رژیمِ مؤثرِ جایگزینی در دسترس ندارند
روش مصرف
بداکوئیلین بهصورتِ قرصِ خوراکی و طبقِ برنامهای مصرف میشود که پزشکِ متخصصِ سل برایِ شما تعیین کرده است. این دارو را بهتر است همراه با غذا میل کنید، زیرا غذا جذبِ آن را در بدن بهطورِ چشمگیری بهتر میکند. دورهٔ درمانِ سلِ مقاوم معمولاً طولانی است و ادامهدادنِ کاملِ آن، حتی پس از بهبودِ نشانهها، برایِ جلوگیری از بازگشتِ بیماری و مقاومترشدنِ باکتری اهمیتِ زیادی دارد. هرگز مصرفِ بداکوئیلین یا هر یک از داروهای همراهِ آن را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید و نوبتی از مصرف را حذف نکنید. جزئیاتِ دقیقِ برنامهٔ مصرف را فقط پزشک یا داروسازِ شما، بر اساسِ نسخه و روندِ درمان، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل ریوی مقاوم به چند دارو (مقاوم به ایزونیازید و ریفامپین)
همراه غذا مصرف شود و هرگز بهتنهایی مصرف نشود؛ باید همراه دستکم سه داروی ضدسلِ مؤثر مصرف شود. پایش نوار قلب و آزمایشهای کبدی در طول درمان ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به بداکوئیلین یا هر یک از اجزایِ آن را با پزشک در میان بگذارید.
- هرگونه بیماریِ قلبی، بهویژه اختلالِ ریتمِ قلب یا سابقهٔ طولانیبودنِ فاصلهٔ QT، را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- بیماریِ کبدی یا نتایجِ غیرطبیعیِ آزمایشهای کبدی را با پزشک در میان بگذارید.
- اختلال در سطحِ املاحِ خون (مانندِ افتِ پتاسیم یا منیزیم) یا بیماریِ کلیوی را با پزشک مطرح کنید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برایِ بارداری، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفیتان، بهویژه داروهایی که میتوانند ریتمِ قلب را تحتِ تأثیر قرار دهند، را به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- سردرد
- دردِ مفاصل (آرترالژی)
- سرگیجه
- کاهشِ اشتها
- تپشِ نامنظمِ قلب، سرگیجهٔ شدید یا غشِ ناگهانی: میتواند نشانهٔ اختلالِ خطرناکِ ریتمِ قلب باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید و غیرمعمول: میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ سریع به پزشک مراجعه کنید.
- سرفهٔ همراه با خون: باید بدونِ فوتِ وقت به پزشک گزارش شود.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید، مانندِ تورمِ صورت، لب یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس: با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بداکوئیلین عمدتاً در کبد و از طریقِ آنزیمِ CYP3A4 متابولیزه میشود؛ به همین دلیل داروهایی که این آنزیم را فعال میکنند، مانندِ ریفامپین که خود از داروهای ضدسل است، میتوانند سطحِ خونیِ بداکوئیلین را بهشدت کاهش دهند و اثربخشیِ آن را کم کنند. در مقابل، داروهایی که همین آنزیم را مهار میکنند، مانندِ برخی داروهای ضدقارچِ خوراکی یا برخی داروهای مهارکنندهٔ پروتئاز در درمانِ ایدز، میتوانند غلظتِ بداکوئیلین را در خون بالا ببرند و خطرِ عوارض را افزایش دهند. مصرفِ همزمان با هر داروی دیگری که فاصلهٔ QT قلب را طولانی میکند، از جمله برخی آنتیبیوتیکها و بعضی داروهای دیگرِ ضدسل، باید تنها زیرِ نظرِ دقیقِ پزشک انجام شود. الکل نیز میتواند فشارِ بیشتری به کبد وارد کند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ بالینیِ کافی دربارهٔ مصرفِ بداکوئیلین در دورانِ بارداری در دست نیست و این دارو تنها زمانی برایِ زنانِ باردار تجویز میشود که پزشکِ متخصص، فایدهٔ درمانِ سل برایِ مادر را از خطرِ احتمالی برایِ جنین مهمتر بداند. میزانِ ورودِ این دارو به شیرِ مادر و اثرِ آن بر نوزاد نیز بهروشنی مشخص نیست؛ به همین دلیل تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی در طولِ درمان باید تنها با مشورتِ پزشکِ متخصصِ سل گرفته شود.
نگهداری
بداکوئیلین را در دمایِ اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه برچسبِ دارو دستورِ دیگری داده باشد. آن را همیشه در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دید و دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و قرصهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان بداکوئیلین را بهتنهایی مصرف کرد؟
۰۲چرا باید بداکوئیلین را همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۳چرا در طولِ درمان با بداکوئیلین باید نوارِ قلب بگیرم؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ بداکوئیلین را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۵چرا درمان با بداکوئیلین اینقدر طولانی و پیچیده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه J04AK05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.