آزاسیتیدین
آزاسیتیدین دارویی ضدسرطان از خانوادهٔ داروهای هیپومتیلهکننده (Hypomethylating Agent) است که با اصلاح نحوهٔ عملکرد ژنهای سلولهای خونساز، از رشد و تکثیر سلولهای غیرطبیعی مغز استخوان جلوگیری میکند.
عمدهترین کاربرد آن درمان سندرم میلودیسپلاستیک، لوسمی میلومونوسیتیک مزمن و برخی انواع لوسمی میلوئیدی حاد است.
این دارو معمولاً باعث افت شمار گلبولهای سفید، پلاکت و گلبول قرمز میشود؛ به همین دلیل در طول درمان به آزمایش خون منظم نیاز دارید.
در صورت بروز تب، لرز، خونریزی یا کبودی غیرمعمول، یا هر علامت جدید و نگرانکننده، حتماً و بدون تأخیر با پزشک یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آزاسیتیدین آنالوگ مصنوعی سیتیدین و از دستهٔ داروهای هیپومتیلهکننده در گروه دارویی ضدسرطان و ایمنی است. این دارو با وارد شدن به دیانای و آرانای سلولهای خونساز، فعالیت آنزیم متیلترانسفراز را مهار میکند و باعث میشود ژنهایی که بهاشتباه در سلولهای غیرطبیعی خاموش شدهاند دوباره فعال شوند؛ همچنین با اثر مستقیم بر همین سلولهای غیرطبیعی مغز استخوان، از تکثیر آنها جلوگیری میکند. آزاسیتیدین به شکل تزریقی (زیرجلدی یا وریدی) و همچنین در فرم قرص خوراکی برای مرحلهٔ نگهدارندهٔ درمان لوسمی میلوئیدی حاد در دسترس است. در ایران این دارو با نامهای تجاری گوناگون از جمله ویدازا شناخته میشود و تجویز و تزریق آن معمولاً در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی و زیر نظر مستقیم پزشک متخصص خون و سرطان انجام میشود.
موارد مصرف
- درمان سندرم میلودیسپلاستیک (MDS) با خطر متوسط تا بالا
- درمان لوسمی میلومونوسیتیک مزمن (CMML)
- درمان لوسمی میلوئیدی حاد (AML) در بیمارانی که کاندید شیمیدرمانی فشرده نیستند
- درمان نگهدارنده پس از رسیدن به بهبودی در لوسمی میلوئیدی حاد، در فرم قرص خوراکی
روش مصرف
شکل تزریقی آزاسیتیدین را کادر درمانی، طی دورههای مشخصی که پزشک متخصص تعیین میکند، بهصورت زیرجلدی یا وریدی و در بیمارستان یا کلینیک تزریق میکند؛ بنابراین معمولاً نیازی به تزریق آن توسط خود بیمار در منزل نیست. اگر فرم قرص خوراکی برای شما تجویز شده باشد، معمولاً باید آن را با معدهٔ خالی و فاصلهٔ مشخصی از وعدههای غذایی و سرِ ساعتِ تعیینشده مصرف کنید؛ جزئیات دقیق زمانبندی و طول هر دوره را پزشک یا داروسازتان مشخص میکند. بدون هماهنگی با پزشک، دوز را تغییر ندهید، مصرف را دیرتر یا زودتر از موعد انجام ندهید و درمان را ناگهان قطع نکنید، زیرا این کار میتواند بر اثربخشی درمان اثر بگذارد. اگر نوبت تزریق یا مصرف قرص را فراموش کردید، در اولین فرصت با پزشک یا مرکز درمانی خود تماس بگیرید تا برنامهٔ درمان اصلاح شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به آزاسیتیدین یا مانیتول را به پزشک اطلاع دهید.
- وجود بیماری کبدی، بهویژه تومورهای پیشرفتهٔ کبدی، یا بیماری کلیوی را حتماً بگویید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک اعلام کنید.
- اگر سابقهٔ عفونت فعال یا مشکلات مکرر خونریزی و کبودی دارید، به پزشک بگویید.
- زنان و مردانی که توان باروری دارند باید دربارهٔ روش پیشگیری مطمئن از بارداری در طول درمان و مدتی پس از آن با پزشک صحبت کنند.
عوارض احتمالی
- حالت تهوع و گاهی استفراغ
- واکنش موضعی در محل تزریق مانند قرمزی، درد یا تورم
- خستگی و ضعف عمومی
- یبوست یا اسهال
- کاهش اشتها
- کبودی یا کوفتگی خفیف پوست
- تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت — این دارو میتواند شمار گلبولهای سفید خون را کاهش دهد و بدن را در برابر عفونت آسیبپذیرتر کند؛ در صورت بروز این علائم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرمعمول، کبودی گستردهٔ ناگهانی یا وجود خون در ادرار و مدفوع — نشانهٔ افت شدید پلاکت است؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا درد شدید ناحیهٔ شکم — میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در صورت مشاهده، بدون فوت وقت به پزشک خود اطلاع دهید.
- کاهش چشمگیر حجم ادرار یا تورم غیرعادی دست و پا — میتواند نشانهٔ آسیب کلیوی باشد؛ در اولین فرصت با پزشک خود تماس بگیرید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفهٔ مداوم یا درد قفسهٔ سینه — این علائم را نباید نادیده گرفت؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس — نشانهٔ احتمالیِ واکنش آلرژیک شدید است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آزاسیتیدین تداخل دارویی شناختهشدهٔ گستردهای از طریق آنزیمهای کبدی ندارد، اما مصرف همزمان آن با سایر داروها یا درمانهایی که سرکوبکنندهٔ مغز استخوان هستند میتواند خطر افت شدید شمار سلولهای خونی را افزایش دهد. مصرف واکسنهای زنده در طول درمان با آزاسیتیدین، بهدلیل تضعیف سیستم ایمنی، معمولاً توصیه نمیشود مگر با تأیید صریح پزشک. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آزاسیتیدین در بارداری منع مصرف دارد، زیرا در مطالعات حیوانی برای جنین آسیبزا بوده است؛ زنانی که توان باروری دارند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیری مطمئن استفاده کنند و مردان نیز باید دربارهٔ پیشگیری از بارداری با پزشک مشورت کنند. شواهد کافی دربارهٔ ترشح این دارو در شیر مادر وجود ندارد و بهطور کلی شیردهی در طول درمان توصیه نمیشود؛ تصمیم نهایی دربارهٔ ادامه یا قطع شیردهی باید با نظر پزشک گرفته شود.
نگهداری
شکل تزریقی آزاسیتیدین معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی نگهداری و آمادهسازی میشود و بیمار نیازی به نگهداری آن در منزل ندارد. اگر فرم قرص در اختیار شما قرار گرفت، آن را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد و کاملاً دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دفع کنید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه | 100 mg |
| قرص | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آزاسیتیدین باعث ریزش مو میشود؟
۰۲چرا تزریق آزاسیتیدین در محل تزریق باعث درد و قرمزی میشود؟
۰۳آیا در طول درمان با آزاسیتیدین باید آزمایش خون مرتب بدهم؟
۰۴تفاوت فرم تزریقی و فرم قرص آزاسیتیدین چیست؟
۰۵آیا مصرف آزاسیتیدین میتواند باروری را تحت تأثیر قرار دهد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۹ سازنده، در گروه L01BC07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.