آولوماب
آولوماب یک پادتن تکدودمانی و ایمنیدرمانی ضدسرطان است که پروتئین پیدیال۱ را مهار میکند. این کار ترمز پاسخ ایمنی را تا حدی برمیدارد تا سلولهای دفاعی بتوانند سلولهای سرطانی را بهتر هدف بگیرند.
بیشتر برای سرطان سلول مرکلِ منتشرشده، درمان نگهدارندهٔ سرطان اوروتلیال پیشرفته یا منتشرشده پس از شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتینِ بدون پیشرفت، و در برخی پروتکلها همراه آکسیتینیب برای سرطان پیشرفتهٔ سلول کلیه بهکار میرود. انتخاب کاربرد به نوع و مرحلهٔ سرطان و مجوز و پروتکل درمانی بستگی دارد.
آولوماب میتواند سیستم ایمنی را به اندامهای سالم حملهور کند و التهاب شدید یا تهدیدکنندهٔ حیات ایجاد کند؛ این عوارض حتی پس از پایان درمان هم ممکن است رخ دهند. سرفه یا تنگینفس تازه، اسهال شدید، زردی، کاهش واضح ادرار، درد قفسهٔ سینه یا ضعف شدید را بیدرنگ گزارش کنید.
پیش از شروع، سابقهٔ بیماری خودایمنی، پیوند عضو یا پیوند سلولهای بنیادی از فرد اهداکننده، بیماریهای ریه، کبد، کلیه یا روده و مصرف کورتون یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی را مطرح کنید. بارداری، قصد بارداری، شیردهی، تب یا هر علامت تازه پس از تزریق نیز باید سریع با تیم درمان در میان گذاشته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آولوماب، با نام تجاری باونشیو، یک داروی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای نقاط وارسی ایمنی است. این پادتن به پروتئین پیدیال۱ روی برخی سلولهای توموری و سلولهای ایمنی متصل میشود و پیام خاموشکنندهٔ پاسخ دفاعی را مهار میکند. در نتیجه، پاسخ ایمنی ضدتومور میتواند فعالتر شود؛ اما همین سازوکار ممکن است به بافتهای سالم نیز آسیب بزند. فرآورده بهصورت محلول غلیظ برای انفوزیون وریدی عرضه میشود و درمان با معاینه و آزمایشهای دورهای در مرکز درمانی انجام میگیرد.
موارد مصرف
- سرطان سلول مرکلِ منتشرشده
- درمان نگهدارندهٔ خط اولِ سرطان اوروتلیالِ پیشرفتهٔ موضعی یا متاستاتیک، وقتی پس از شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین پیشرفت نکرده است
- سرطان پیشرفتهٔ سلول کلیه، همراه آکسیتینیب در خط اول
- در برخی مجوزها و پروتکلها: سرطان اوروتلیالِ پیشرفتهٔ موضعی یا متاستاتیک پس از پیشرفت حین یا پس از شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین
روش مصرف
آولوماب خوراکی نیست و فقط بهصورت انفوزیون وریدیِ رقیقشده، آهسته و تحت نظارت در مرکز درمانی داده میشود؛ تزریق سریع یا مستقیم مناسب نیست. برای چند نوبت ابتدایی و در صورت نیاز پس از آن، ممکن است داروهایی برای کاهش واکنش انفوزیون پیش از تزریق داده شود. زمانبندی، طول دوره، ادامه، تأخیر یا توقف درمان را متخصص سرطان بر اساس نوع سرطان، پاسخ درمانی و عوارض تعیین میکند؛ نوبتها را خودسرانه جابهجا یا درمان را قطع نکنید. هنگام تزریق هرگونه لرز، گرگرفتگی، تب، درد پشت یا شکم، تنگی نفس، خسخس یا سرگیجه را همان لحظه به پرستار بگویید. آزمایشهای دورهای، از جمله بررسی کبد، کلیه، تیروئید و قند خون، برای پایش ایمنی درمان انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به آولوماب، پادتنهای درمانی یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، یا در تزریق قبلی واکنش شدید نشان دادهاید.
- سابقهٔ بیماری خودایمنی، شعلهورشدن آن یا مصرف کورتون با دوز بالا و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی؛ این داروها را خودسرانه کموزیاد یا قطع نکنید.
- سابقهٔ پیوند عضو یا پیوند سلولهای بنیادی خونساز از فرد اهداکننده، یا برنامه برای چنین پیوندی؛ این وضعیت خطر عوارض شدید پیوند را بالا میبرد.
- سابقهٔ التهاب یا بیماری ریه، کبد، کلیه یا روده، اختلال تیروئید، غدهٔ فوقکلیه یا هیپوفیز، دیابت، بیماری قلبی، فشارخون بالا، تب یا عفونت فعال.
- تمام داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها، فرآوردههای گیاهی، درمانهای ضدسرطان و واکسنهای در پیش رو؛ بهویژه اگر درمان ترکیبی با آکسیتینیب دارید.
- بارداری، احتمال یا برنامهٔ بارداری و شیردهی؛ در کودکان و نوجوانان، سالمندان یا نارسایی شدید کبد و کلیه، انتخاب درمان و پایش باید اختصاصی باشد.
عوارض احتمالی
- خستگی و بیحالی
- تهوع، گاهی استفراغ
- درد عضلانی، استخوانی یا مفصلی
- اسهال یا یبوست
- کاهش اشتها یا کاهش وزن
- بثورات پوستی، خارش یا واکنش خفیف هنگام انفوزیون مانند لرز، تب و گرگرفتگی
- واکنش شدید هنگام انفوزیون یا حساسیت شدید: تنگی نفس، خسخس، تورم لب و صورت یا گلو، کهیر گسترده، افت فشار، سرگیجه یا غش؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و اگر پس از خروج از مرکز رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب ایمنی ریه: سرفهٔ جدید یا رو به بدترشدن، تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و در تنگی نفس شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب ایمنی روده: اسهال مکرر یا شدید، درد یا حساسیت شکم، تب، خون، مخاط یا سیاهی مدفوع؛ سریع به پزشک اطلاع دهید و برای کنترل خودسرانهٔ آن به داروهای ضداسهال اکتفا نکنید.
- التهاب کبد یا کلیه: زردی، ادرار تیره، تهوع یا استفراغ شدید، درد سمت راست شکم، کبودی یا خونریزی غیرعادی، کاهش ادرار، خون در ادرار یا ورم پاها؛ بیدرنگ برای ارزیابی و آزمایش با مرکز درمانی تماس بگیرید.
- اختلالات هورمونی یا قند خون: خستگی شدید، سردرد مداوم، سرگیجه یا غش، تپش قلب، تغییر وزن، تشنگی و ادرار زیاد، احساس سرمای غیرعادی یا گیجی؛ سریع گزارش کنید و در غش، گیجی شدید یا کاهش هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب قلب، عصب یا عضله، یا واکنش پوستی شدید: درد قفسهٔ سینه، ضربان نامنظم، تنگی نفس یا ورم مچ پا، ضعف عضلانی، مشکل بلع، بیحسی، تاول یا کندهشدن پوست؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آولوماب بهصورت وریدی داده میشود و تداخل غذایی شناختهشدهای ندارد؛ بنابراین معمولاً لازم نیست زمان انفوزیون را با وعدههای غذایی تنظیم کنید. تداخل دارویی مستقیم و قابلپیشبینی برای آن ثابت نشده است، اما فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، بهویژه کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، داروهای ضدسرطان و آکسیتینیب در صورت درمان ترکیبی. کورتون ممکن است برای درمان عوارض ایمنی لازم شود، ولی مصرف خودسرانه یا طولانیمدتِ داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی میتواند بر پاسخ درمانی اثر بگذارد. دربارهٔ واکسنهای زنده یا ضعیفشده و مصرف الکل نیز پیش از اقدام با تیم سرطان هماهنگ کنید؛ الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما در صورت آسیب کبدی یا درمانهای همزمان ممکن است مناسب نباشد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ کافی در بارداری وجود ندارد و با توجه به مهار پیدیال۱ و عبور پادتن از جفت، احتمال آسیب به جنین، از جمله سقط یا مردهزایی، مطرح است؛ در بارداری فقط در شرایط ضروری و با تصمیم متخصص استفاده میشود. فردی که امکان بارداری دارد باید در طول درمان و دستکم تا یک ماه پس از آخرین نوبت از روش مؤثر پیشگیری استفاده کند. معلوم نیست آولوماب وارد شیر انسان میشود یا نه؛ شیردهی هنگام درمان و تا دستکم یک ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود. اثر آن بر باروری زن و مرد مشخص نیست.
نگهداری
ویال آولوماب باید در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، داخل بستهبندی اصلی و دور از نور نگهداری شود؛ یخ نزند و تکان داده نشود. پس از آمادهسازی، شرایط و زمان نگهداری به دستور مرکز درمانی وابسته است. دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، شفافیت و تغییر رنگ فرآورده بررسی شود؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا آسیبدیده نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 20 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آولوماب همان شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا پیش از تزریق آولوماب داروی ضدحساسیت یا تببر میگیرم؟
۰۳اگر بعد از چند نوبت احساس خوبی داشتم، میتوانم آولوماب را قطع کنم؟
۰۴آیا مصرف کورتون با آولوماب ممنوع است؟
۰۵اگر تب، اسهال یا سرفه گرفتم، از کجا بفهمم عارضه مهم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه L01FF04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.