آتروپین سولفات ۱٪
آتروپین سولفات ۱٪ یک قطرهٔ چشمی ضدموسکارینی است که با شلکردن عضلات درونی چشم، مردمک را گشاد و توانایی تطابق (فوکوس روی اجسام نزدیک) را موقتاً متوقف میکند.
بیشتر برای معاینات دقیق چشم در کودکان (تعیین نمرهٔ واقعی عینک)، درمان التهاب قسمت جلویی چشم (یووئیت) و در برنامهٔ درمان تنبلی چشم بهکار میرود.
اثر این قطره روی مردمک و فوکوس چشم میتواند تا یک تا دو هفته باقی بماند؛ در کودکان باید دقیقاً طبق دستور پزشک و با رعایت نکات ایمنی چکانده شود.
اگر پس از قطره صورت داغ و سرخ شود، تب یا تپش قلب نامنظم پیدا شود، یا درد شدید چشم و تاری ناگهانی دید رخ دهد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتروپین سولفات مادهای طبیعی از خانوادهٔ آلکالوئیدهای بلادونا و از دستهٔ داروهای ضدموسکارینی (Antimuscarinic) است. این دارو با مسدودکردن گیرندههای موسکارینی در عضلهٔ اسفنکتر مردمک و عضلهٔ مژگانی چشم، باعث گشادشدن مردمک (میدریاز) و فلج موقت توانایی تطابق چشم برای دیدن نزدیک (سیکلوپلژی) میشود. برخلاف بسیاری از قطرههای مشابه که اثرشان طی چند ساعت از بین میرود، اثر این قطره روی چشم بسیار طولانی است و میتواند تا یک تا دو هفته ادامه داشته باشد. به همین دلیل، کاربرد آن بیشتر درمانی و تشخیصی تخصصی است و طبق تجویز چشمپزشک تعیین میشود. در ایران این دارو با نامهای تجاری آترو و آترین نیز در دسترس است.
موارد مصرف
- سیکلوپلژی برای تعیین دقیق نمرهٔ عینک، بهویژه در کودکان (رفراکشن سیکلوپلژیک)
- درمان التهاب بخش جلویی چشم (یووئیت/ایریت) برای کاهش درد و اسپاسم عضلهٔ مژگانی
- پیشگیری از چسبندگی عنبیه به عدسی در التهابهای داخل چشمی
- درمان تنبلی چشم (آمبلیوپی) با تاریسازی کنترلشدهٔ چشم سالم (پنالیزاسیون)
- گشادکردن مردمک پیش یا پس از برخی اقدامها و جراحیهای چشمی، طبق تشخیص چشمپزشک
روش مصرف
این قطره را فقط طبق دستور و مدت تعیینشده از سوی چشمپزشک استفاده کنید؛ تعداد قطره و دفعات مصرف را خود پزشک بر اساس شرایط تعیین میکند. پیش از چکاندن قطره دستها را بشویید، سر را کمی به عقب خم کنید و بدون تماس نوک قطرهچکان با چشم یا هر سطح دیگر، قطره را داخل کیسهٔ ملتحمه (زیر پلک پایین) بچکانید. بلافاصله پس از چکاندن، با انگشت روی گوشهٔ داخلی چشم (نزدیک بینی) فشار ملایمی وارد کنید و چشم را چند دقیقه ببندید؛ این کار جذب سیستمیک دارو را کم میکند و بهخصوص در کودکان اهمیت دارد. اگر همزمان از قطرهٔ چشمی دیگری هم استفاده میکنید، بین دو قطره چند دقیقه فاصله بیندازید. مصرف را بدون هماهنگی با پزشک، زودتر یا دیرتر از زمان تعیینشده قطع یا تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تعیین دقیق نمرهٔ عینک با سیکلوپلژی (رفراکشن سیکلوپلژیک)
تاری دید و حساسیت به نور ممکن است تا ۲ هفته ادامه یابد.
التهاب بخش جلویی چشم (یووئیت قدامی یا ایریت)
برای کاهش اسپاسم و درد و پیشگیری از چسبندگی است و جایگزین قطرهٔ ضدالتهاب نمیشود.
پیشگیری یا درمان چسبندگی عنبیه به عدسی (سینشیا)
در چسبندگی موجود ممکن است برای بازکردن چسبندگی بهکار رود و معمولاً همراه با درمان ضدالتهابی است.
گشادکردن مردمک برای معاینه، اقدام یا جراحی چشمی (میدریاز)
پس از جراحی، مقدار و مدت مصرف به نوع عمل وابسته است؛ در احتمال گلوکوم زاویهٔ بسته فقط پس از ارزیابی چشمپزشک استفاده شود. تاری دید و حساسیت به نور ممکن است تا ۲ هفته باقی بماند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ حساسیت به آتروپین یا سایر آلکالوئیدهای بلادونا دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر به گلوکوم (بهویژه نوع زاویهبسته یا زاویهٔ تنگ) مبتلا هستید یا سابقهٔ خانوادگی آن را دارید، پیش از مصرف با چشمپزشک مشورت کنید.
- ابتلا به سندرم داون را حتماً به پزشک اطلاع دهید، چون حساسیت به اثرات این دارو در این افراد بیشتر است.
- فهرست کامل داروهای مصرفی، بهویژه سایر داروهای ضدموسکارینی یا مؤثر بر سیستم عصبی، را به پزشک بگویید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را مطلع کنید.
- اگر از لنز تماسی استفاده میکنید، پیش از چکاندن قطره آن را خارج کنید و دربارهٔ زمان بازگرداندن لنز با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا کمی ناراحتی هنگام چکاندن قطره
- تاری دید، بهخصوص برای دیدن اجسام نزدیک
- حساسیت به نور و خیرگی چشم در نور روز
- خشکی یا تحریک خفیف چشم
- قرمزی خفیف ملتحمه
- سرخ و داغشدن ناگهانی صورت، تب یا تندشدن غیرعادی ضربان قلب (نشانههای احتمالی جذب سیستمیک دارو، بهخصوص در کودکان) — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید چشم، دیدن هالهٔ رنگی دور نورها، حالت تهوع یا کاهش ناگهانی دید (نشانههای احتمالی حملهٔ گلوکوم زاویهبسته) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم شدید یا خارش گستردهٔ پلک و صورت، یا کهیر (نشانهٔ واکنش آلرژیک) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری، گیجی یا رفتار غیرعادی، بهویژه در کودکان — با پزشک تماس بگیرید.
- دشواری یا احتباس ادرار — موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آتروپین چشمی میتواند با سایر داروهای ضدموسکارینی یا داروهایی با اثرات مشابه (مانند برخی داروهای ضدافسردگی، آنتیهیستامینها یا داروهای گوارشی) عوارضی مثل خشکی دهان، یبوست یا احتباس ادرار را تشدید کند. در کودکان و افراد حساس، مصرف همزمان با داروهای اثرگذار بر سیستم عصبی مرکزی نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطر تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، جذب سیستمیک آتروپین چشمی معمولاً کم است، اما چون اطلاعات کاملی دربارهٔ بیخطری کامل آن در بارداری در دست نیست، مصرف باید تنها در صورت نیاز واقعی و با تجویز و نظارت پزشک انجام شود. دربارهٔ دوران شیردهی نیز باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کرد؛ رعایت دقیق روش صحیح چکاندن قطره، از جمله فشار روی گوشهٔ چشم پس از مصرف، میتواند جذب سیستمیک را کاهش دهد.
نگهداری
این قطره را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه روی برچسب دستور دیگری نوشته باشد. در ویال را همیشه محکم ببندید و از تماس نوک قطرهچکان با هر سطحی خودداری کنید تا آلوده نشود. این دارو را کاملاً دور از دسترس و دید کودکان نگه دارید، چون حتی مقدار کم آن در صورت خوردن ناخواسته توسط کودک میتواند خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا باقیمانده از دورهٔ درمان قبلی را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از قطرهٔ آتروپین، مردمک چشمم تا این حد گشاد میماند و به نور حساس میشوم؟
۰۲آیا استفاده از این قطره برای کودکان بیخطر است؟
۰۳آیا بعد از این قطره میتوانم رانندگی کنم یا کارهای دقیق انجام دهم؟
۰۴این قطره چه فرقی با سایر قطرههای گشادکنندهٔ مردمک دارد؟
۰۵آیا مصرف این قطره همراه با لنز تماسی مشکلی ایجاد میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه S01FA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.