آتروپین سولفات
آتروپین سولفات دارویی ضدموسکارینی (آنتیکولینرژیک) از خانوادهٔ آلکالوئیدهای بلادونا است. این دارو با مهارِ اثرِ استیلکولین در بدن، ضربانِ قلب را افزایش میدهد یا ترشحاتِ بدن را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای درمانِ کندیِ خطرناکِ ضربانِ قلب، آمادهسازیِ بیمار پیش از بیهوشی و بهعنوانِ پادزهر در مسمومیت با برخی سموم و داروها بهکار میرود.
این دارو تزریقی است و فقط باید توسط کادرِ درمانی و در محیطِ بیمارستان یا اورژانس تجویز و تزریق شود؛ خوددرمانی با آن جایز نیست.
اگر پس از تزریق، تپشِ شدیدِ قلب، گیجیِ غیرمعمول، تاریِ ناگهانیِ دید یا مشکل در ادرارکردن رخ داد، حتماً موضوع را با پزشک یا پرستارِ بالین در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آتروپین سولفات دارویی ضدموسکارینی (Antimuscarinic) از خانوادهٔ آلکالوئیدهای بلادونا است که بهصورتِ تزریقی در بیمارستان و اورژانس مصرف میشود. این دارو با مسدودکردنِ گیرندههای موسکارینیِ استیلکولین در سیستمِ عصبیِ پاراسمپاتیک عمل میکند و در نتیجه ضربانِ قلب را افزایش میدهد، ترشحاتِ بزاق و راههایِ هوایی را کاهش میدهد و اسپاسمِ عضلاتِ صافِ گوارش را میکاهد. به همین دلیل در درمانِ کندیِ ضربانِ قلب، آمادهسازیِ پیش از بیهوشی و خنثیکردنِ اثرِ برخی سمومِ کولینرژیک کاربرد دارد. تزریقِ آن همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک یا تیمِ درمانی انجام میشود.
موارد مصرف
- درمانِ کندیِ علامتدارِ ضربانِ قلب (برادیکاردی)
- آمادهسازیِ پیش از بیهوشی برای کاهشِ ترشحاتِ بزاقی و تنفسی
- پیشگیری از واکنشهای واگیِ قلب حینِ جراحی یا برخی اقداماتِ پزشکی
- پادزهر در مسمومیت با سمومِ ارگانوفسفره (مانندِ برخی سمومِ کشاورزی)
- خنثیکردنِ اثراتِ موسکارینیِ داروهای مهارکنندهٔ کولیناستراز
- کاهشِ اسپاسمِ دستگاهِ گوارش در برخی موقعیتهای بالینی
روش مصرف
آتروپین سولفات را کادرِ درمانی بهصورتِ تزریقِ وریدی، عضلانی یا زیرِجلدی، بسته به موقعیتِ بالینی، در بیمارستان یا اورژانس تجویز میکند و نیازی به تزریقِ خانگی نیست. تعدادِ نوبتها، فاصلهٔ زمانی و مقدارِ هر تزریق کاملاً به وضعیتِ بیمار، مانندِ ضربانِ قلب، شدتِ مسمومیت یا نوعِ جراحی، بستگی دارد و تنها پزشک آن را تعیین میکند. در برخی موقعیتها، مانندِ مسمومیت، ممکن است تزریق چندبار تکرار شود تا نشانهها کنترل شوند. هرگونه پرسش دربارهٔ روندِ درمان را با پزشک یا پرستارِ بالین در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
برادیکاردی علامتدار ناشی از افزایش تون واگ یا اختلال هدایت دهلیزیبطنی
در برادیکاردی ناشی از هیپوکسی، ابتدا اکسیژناسیون و تهویه اصلاح شود؛ آتروپین برای این علت مؤثر نیست.
آمادهسازی پیش از بیهوشی برای کاهش ترشحات بزاقی و تنفسی
مصرف معمولاً تکدوز است و تکرار آن فقط بر اساس پاسخ و پایش متخصص بیهوشی انجام میشود.
پیشگیری از واکنشهای واگی قلب هنگام جراحی یا اقدامات پزشکی
پایش مداوم نوار قلب و فشار خون ضروری است.
مسمومیت با سموم ارگانوفسفره
این مسمومیت یک اورژانس است؛ ممکن است دوزهای بسیار بزرگ لازم شود و هدف، رفع ترشحات و برونکواسپاسم است، نه فقط گشادشدن مردمک.
مسمومیت یا عوارض موسکارینی ناشی از داروهای مهارکنندهٔ کولیناستراز
تکرار دوز بر پایهٔ ترشحات، برونکواسپاسم و ضربان قلب انجام میشود؛ خشکی شدید، تاکیکاردی یا گیجی میتواند نشانهٔ مسمومیت با آتروپین باشد.
اسپاسم دستگاه گوارش، از جمله پیلورواسپاسم
در صورت احتمال انسداد روده یا ایلئوس فلجی مصرف نشود؛ درمان باید کوتاهمدت باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به آتروپین یا سایرِ آلکالوئیدهای بلادونا
- ابتلا به گلوکومِ زاویهبسته یا فشارِ بالای چشم
- بزرگیِ خوشخیمِ پروستات یا مشکل در دفعِ ادرار
- بیماریهایِ قلبی مانندِ تندیِ غیرطبیعیِ ضربان یا آریتمی
- انسدادِ روده، فلجِ روده یا کولیتِ شدید
- بارداری، شیردهی یا مصرفِ همزمانِ سایرِ داروها و مکملها
عوارض احتمالی
- خشکیِ دهان
- تاریِ موقتِ دید یا گشادیِ مردمکِ چشم
- گُرگرفتگی و خشکیِ پوست
- یبوست
- افزایشِ ضربانِ قلب یا تپش
- دشواری در ادرارکردن
- تپشِ شدید یا نامنظمیِ ضربانِ قلب — فوراً به پزشک یا کادرِ درمانی اطلاع دهید
- دردِ ناگهانیِ چشم یا تاریِ شدیدِ دید — نیازمندِ بررسیِ فوریِ چشمپزشک
- تبِ بالا و کاهشِ چشمگیرِ عرقکردن، بهویژه در کودکان — بلافاصله به کادرِ درمانی اطلاع دهید
- گیجی، هذیان یا بیقراریِ شدید، بهویژه در سالمندان — نیازمندِ بررسیِ پزشک
- ناتوانی در ادرارکردن — نیازمندِ مراجعهٔ فوری به پزشک
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و لب، خارشِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
آتروپین سولفات با سایرِ داروهایِ ضدکولینرژیک، مانندِ برخی آنتیهیستامینها، داروهایِ ضدافسردگیِ سهحلقهای و برخی داروهایِ پارکینسون، اثراتِ نامطلوبی مانندِ خشکیِ شدید، یبوست، احتباسِ ادرار یا گیجی را تشدید میکند. این دارو سرعتِ خالیشدنِ معده را نیز کم میکند و ممکن است جذبِ برخی داروهایِ خوراکیِ دیگر را تحتِ تأثیر قرار دهد. پیش از تزریقِ این دارو، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ آتروپین سولفات در بارداری تنها در شرایطِ ضروریِ پزشکی، مانندِ اورژانس یا نیازِ جراحی، و با ارزیابیِ دقیقِ پزشک انجام میشود، زیرا این دارو از جفت عبور میکند. مقدارِ کمی از آن نیز ممکن است در شیرِ مادر ظاهر شود؛ بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرف در دورانِ شیردهی نیز باید با نظرِ پزشک باشد.
نگهداری
آمپولِ آتروپین سولفات باید در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شود و مانندِ هر دارویِ تزریقیِ دیگر، معمولاً در محیطِ درمانی و توسطِ کادرِ بهداشتی نگهداری و آماده میشود. اگر محلولِ داخلِ آمپول تغییرِ رنگ داد یا ذراتِ معلق در آن دیده شد، نباید مصرف شود. این دارو، مانندِ همهٔ داروها، باید دور از دسترسِ کودکان بماند و پیش از مصرف، تاریخِ انقضایِ آن بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا آتروپین باعثِ افزایشِ ضربانِ قلب میشود؟
۰۲چرا در مسمومیت با سمومِ کشاورزی از آتروپین استفاده میشود؟
۰۳خشکیِ دهان و تاریِ دید بعد از تزریقِ آتروپین طبیعی است؟
۰۴آیا آتروپین سولفات را میتوان در منزل تزریق کرد؟
۰۵چرا سالمندان باید با احتیاطِ بیشتری از آتروپین استفاده کنند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۸ سازنده، در گروه A03BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.