پروپیلن گلیکول
پروپیلن گلیکول ترکیبی آلیِ مصنوعی است که در داروسازی عمدتاً بهعنوانِ حلال، رقیقکننده و نرمکنندهٔ فرآوردههای دارویی و پوستی به کار میرود، نه دارویی با اثرِ درمانیِ مستقلِ خودش.
از آن بیشتر برای حلکردن و رقیقسازیِ سایرِ داروها در فرآوردههای خوراکی، تزریقی و موضعی، و نیز بهصورتِ مستقیم برای نرمکردن و مرطوبنگهداشتنِ پوستهای خشک و ضخیمشده استفاده میشود.
مهمترین نکته، احتمالِ تحریک یا حساسیتِ پوستی در برخی افراد است؛ پیش از کاربردِ گسترده، بهتر است یک نقطهٔ کوچک از پوست آزمایش شود.
اگر پس از مصرف، قرمزیِ شدید، خارشِ گسترده یا تاول روی پوست دیدید، یا فرآوردهٔ حاویِ این ماده قرار است روی زخم یا پوستِ آسیبدیدهٔ وسیع به کار رود، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پروپیلن گلیکول ترکیبی آلیِ مصنوعی و بیرنگ است که در ردهٔ موادِ کمکیِ داروییِ «متفرقه» طبقهبندی میشود؛ برخلافِ بیشترِ داروها، هدفِ اصلیِ آن اثرگذاریِ مستقیم بر یک بیماری نیست. این ماده به دلیلِ توانِ حلکنندگی و جذبِ رطوبتِ بالا، در ساختِ بسیاری از فرآوردههای خوراکی، تزریقی و بهویژه موضعی، بهعنوانِ حلال، رقیقکننده و نرمکننده به کار میرود. در کاربردِ مستقیمِ پوستی نیز با نرمکردنِ لایهٔ سطحیِ پوست، به کاهشِ خشکی و ضخیمشدگیِ آن کمک میکند. به همین دلیل، نامِ این ماده هم در فهرستِ ترکیباتِ بسیاری از داروهای دیگر دیده میشود و هم بهصورتِ مستقل به کار میرود.
موارد مصرف
- حلال و رقیقکننده در ساختِ فرآوردههای دارویی خوراکی، تزریقی و موضعی
- افزایشِ نفوذ و جذبِ سایرِ داروها در فرآوردههای موضعیِ پوستی
- نرمکردن و مرطوبنگهداشتنِ پوستهای خشک، پوستهپوسته یا ضخیمشده
- جزءِ برخی قطرههای چشمیِ اشکِ مصنوعی، برای کمک به مرطوبنگهداشتنِ سطحِ چشم
- جزءِ برخی فرآوردههای گوش، بهعنوانِ حلال یا کمک به خشکنگهداشتنِ مجرای گوش
روش مصرف
پیش از هر کاربرد، این ماده باید دقیقاً طبقِ دستورِ داروساز یا پزشک، در غلظتِ مناسب و در صورتِ نیاز رقیقشده به کار رود؛ غلظتِ نامناسب میتواند هم اثربخشی را کم کند و هم احتمالِ تحریکِ پوستی را بیشتر کند. در کاربردِ موضعی، بهتر است ابتدا مقدارِ کمی روی ناحیهای کوچک از پوست امتحان شود و تنها در صورتِ نبودِ واکنش، ادامه یابد. اگر این ماده جزءِ ترکیبِ داروی دیگری باشد، زمانبندی و شیوهٔ مصرف را همانگونه که در نسخه یا برچسبِ دارو آمده رعایت کنید و بدونِ هماهنگی با پزشک، مصرفِ آن دارو را ناگهان قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حلال و رقیقکننده در فرآوردههای دارویی خوراکی، تزریقی و موضعی
پودر برای مصرف مستقیم، خوراندن یا تزریق نیست؛ مقدار آن را سازنده یا داروساز تعیین میکند.
افزایش نفوذ و جذب داروهای موضعی پوستی
مصرف مستقیم پودر برای افزایش جذب داروی دیگر مجاز نیست؛ روی پوست آسیبدیده احتمال تحریک و جذب بیشتر است.
خشکی، پوستهپوستهشدن یا ضخیمشدن پوست
روی زخم باز یا سوختگی وسیع بدون نظر پزشک استفاده نشود؛ ممکن است سوزش یا حساسیت پوستی ایجاد کند.
خشکی یا تحریک خفیف سطح چشم
نوک قطرهچکان با چشم تماس نداشته باشد؛ درد چشم، تغییر دید یا قرمزی مداوم نیازمند معاینهٔ پزشکی است.
خشککردن مجرای گوش یا حلال در فرآوردههای گوش
در صورت سوراخبودن پردهٔ گوش، ترشح، درد شدید یا جراحی اخیر گوش، بدون نظر پزشک استفاده نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پروپیلن گلیکول یا فرآوردههای حاویِ آن حساسیت یا واکنشِ پوستی نشان دادهاید، حتماً به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- وجودِ هرگونه بیماریِ پوستیِ زمینهای مانندِ اگزما یا پوستِ بسیار حساس را پیش از کاربردِ گسترده مطرح کنید.
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از استفاده با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و فرآوردههای موضعیِ دیگری که استفاده میکنید را به پزشک یا داروساز بگویید.
- بدونِ نظرِ پزشک، این ماده را روی زخمِ باز، پوستِ بهشدت آسیبدیده یا سطحِ وسیعی از بدن به کار نبرید.
- برای نوزادان و کودکانِ خردسال، فقط طبقِ توصیهٔ صریحِ پزشک استفاده شود.
عوارض احتمالی
- قرمزی یا سوزشِ خفیفِ موضعی در محلِ کاربرد
- خارشِ ملایمِ پوستی
- احساسِ چسبندگی یا خشکیِ گذرا پس از خشکشدنِ ماده روی پوست
- تحریکِ خفیف در صورتِ تماس با چشم
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و لب، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- قرمزیِ شدید، تاول یا زخمِ پوستی پس از کاربرد — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
- در نوزادان یا در کاربردِ گستردهٔ این ماده روی پوستِ آسیبدیده، بروزِ خوابآلودگیِ غیرعادی، بیقراری یا تندشدنِ ضربانِ قلب — با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پروپیلن گلیکول بهتنهایی تداخلِ داروییِ شناختهشدهٔ گستردهای ندارد، اما چون در بسیاری از فرآوردهها بهعنوانِ حلال و افزایشدهندهٔ جذب به کار میرود، میتواند بر میزانِ جذبِ داروی همراهِ خود در پوست اثر بگذارد. کاربردِ همزمانِ چند فرآوردهٔ موضعیِ دیگر روی یک ناحیه نیز احتمالِ تحریکِ پوستی را بیشتر میکند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه ترکیبِ نامناسب جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در دورانِ بارداری و شیردهی، پروپیلن گلیکول در بسیاری از فرآوردههای داروییِ رایج بهعنوانِ مادهٔ کمکی وجود دارد و در مصرفِ معمول و موضعیِ محدود، نگرانیِ شناختهشدهٔ بزرگی گزارش نشده است. با این حال، تصمیم دربارهٔ هر فرآوردهٔ حاویِ این ماده، بهویژه در کاربردِ گسترده یا طولانیمدت، باید با پزشک گرفته شود.
نگهداری
این ماده را دور از دسترسِ کودکان، در دمای اتاق و بهدور از نورِ مستقیمِ آفتاب و رطوبت نگه دارید، زیرا جذبِ رطوبتِ هوا میتواند بر کیفیتِ آن اثر بگذارد. ظرفِ آن را همیشه پس از استفاده کاملاً ببندید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پروپیلن گلیکول همان پلیاتیلن گلیکول (ملینِ رایج) است؟
۰۲چرا نامِ پروپیلن گلیکول در فهرستِ ترکیباتِ بسیاری از داروها و لوازمِ آرایشی دیده میشود؟
۰۳آیا پروپیلن گلیکول برای پوستِ حساس بیخطر است؟
۰۴اگر مقداری از این ماده بهطورِ اتفاقی خورده شود، خطرناک است؟
۰۵آیا میتوان این ماده را همزمان با سایرِ کرمها یا داروهای موضعی روی یک ناحیه استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.