الکل مطلق
الکل مطلق محلولی با خلوصِ بسیار بالای اتانول (حدود ۹۹.۶ درصد) است که برای ضدعفونی و مصارفِ پزشکی-درمانگاهی ساخته شده، نه برای نوشیدن.
بیشترین کاربردِ آن ضدعفونیِ پوست پیش از تزریق یا خونگیری و گندزداییِ سطوح و ابزارِ پزشکی است. گاهی نیز برای تهیهٔ محلولهای رقیقترِ ضدعفونیکننده به کار میرود.
این محلول فقط مصرفِ بیرونی و موضعی دارد؛ هرگز نباید خورده شود یا وارد چشم و مخاط گردد و باید همیشه دور از شعله و جرقه نگهداری شود.
اگر قرار است این محلول برای مصرفی غیر از ضدعفونیِ سادهٔ پوست به کار رود، یا پس از تماس با آن سوختگی یا واکنشِ پوستیِ غیرعادی دیدید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
الکل مطلق در واقع اتانولی با خلوصِ حدود ۹۹.۶ درصد و رطوبتِ بسیار کم است که در ردهٔ فرآوردههای درمانیِ متفرقه جای میگیرد. برخلاف نوشیدنیهای الکلی، این محصول ساختِ دارویی-صنعتی دارد و کاربردِ آن عمدتاً بیرونی و درمانگاهی است، از جمله ضدعفونیِ پوست و ابزار و تهیهٔ محلولهای رقیقترِ الکل. اثرِ ضدعفونیکنندگیِ آن از راهِ ازهمگسیختنِ پروتئینِ میکروبها ایجاد میشود. بهدلیلِ غلظتِ بسیار بالا و تبخیرِ سریعِ آن، این محلول پیش از کاربرد بهعنوانِ ضدعفونیکنندهٔ پوست معمولاً باید رقیق شود، کاری که باید طبقِ برچسبِ محصول یا راهنماییِ داروساز انجام گیرد.
موارد مصرف
- ضدعفونیِ پوست پیش از تزریق، خونگیری یا نمونهگیری
- گندزداییِ سطوح، وسایل و ابزارِ پزشکی
- تهیهٔ محلولهای رقیقترِ الکلِ ضدعفونیکننده
- کاربرد بهعنوانِ حلال یا مادهٔ پایه در برخی فرآوردههای دارویی و آزمایشگاهی
- در مواردِ خاص، تزریقِ موضعیِ درمانی زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص و در محیطِ درمانی
روش مصرف
این محلول فقط برای مصرفِ بیرونی و روی پوست است، نه خوراکی و نه استنشاقی. برای ضدعفونیِ پوست، معمولاً مقداری از آن با گاز یا پنبهٔ تمیز به پوستِ سالم زده میشود و اجازه داده میشود خودبهخود خشک شود؛ از کاربردِ آن روی زخمِ باز، سوختگی یا نزدیکِ چشم و مخاط خودداری کنید. بهدلیلِ غلظتِ بسیار بالای آن، رقیقسازی و شیوهٔ دقیقِ کاربرد را طبقِ برچسبِ محصول یا دستورِ داروساز انجام دهید. این محلول بهشدت قابلاشتعال است، پس همیشه دور از شعله، جرقه و سیگار نگهداری و استفاده شود. اگر برای هر مصرفِ درمانیِ دیگری غیر از ضدعفونیِ ساده تجویز شده، دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ضدعفونی پوست پیش از تزریق، خونگیری یا نمونهگیری
فقط روی پوست سالم استفاده شود؛ از تماس با زخم، مخاط و اطراف چشم جلوگیری کنید و تا خشکشدن کامل، محل را به شعله یا تجهیزات جرقهزا نزدیک نکنید.
گندزدایی سطوح و وسایل و ابزار پزشکی
برای استریلسازی یا ابزارهای واردشونده به بافت استریل و عروق کافی نیست؛ روی سطوح بزرگ نیز بهدلیل تبخیر سریع مناسب نیست.
تهیه محلولهای رقیقتر الکل ضدعفونیکننده
رقیقسازی باید در محیط مجاز، دارای تهویه و دور از شعله انجام شود؛ ظرف را با غلظت و تاریخ تهیه برچسبگذاری کنید.
کاربرد بهعنوان حلال یا ماده پایه در برخی فرآوردههای دارویی و آزمایشگاهی
فقط برای ساخت فرآورده یا کار آزمایشگاهی مجاز است و نباید بهصورت خوراکی، استنشاقی یا مستقیم داخل بدن مصرف شود.
تزریق موضعی درمانی در موارد خاص
هرگز خودسرانه یا خارج از مرکز درمانی تزریق نشود؛ خطر آسیب بافتی، نکروز، ورود ناخواسته به رگ و عوارض قلبیـعروقی دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به الکل یا فرآوردههای حاویِ آن حساسیت یا واکنشِ پوستی داشتهاید، به داروساز بگویید
- روی پوستِ آسیبدیده، زخمِ باز، بریدگیِ عمیق یا سوختگی استفاده نکنید
- در نوزادان و کودکانِ خردسال با احتیاطِ بیشتر و فقط طبقِ نظرِ پزشک بهکار رود، چون پوستِ آنان الکل را بیشتر جذب میکند
- اگر باردار یا شیرده هستید و مصرفی غیر از ضدعفونیِ سطحیِ ساده مدنظر است، پیش از استفاده با پزشک مشورت کنید
- دور از شعله، جرقه و منابعِ حرارتی نگهداری شود، چون بخارِ آن بهشدت قابلاشتعال است
- هرگز به قصدِ نوشیدن یا هر مصرفِ خوراکی استفاده نشود
عوارض احتمالی
- خشکیِ خفیفِ پوست در محلِ استفاده
- احساسِ سوزش یا خنکیِ گذرا هنگامِ تماس با پوست
- قرمزیِ موقتِ پوست
- باقیماندنِ بویِ الکل تا پیش از خشکشدنِ کامل
- سوختگیِ شیمیایی یا زخمِ پوستی، بهویژه اگر محلول زیرِ پانسمانِ بسته یا مدتِ طولانی روی پوست بماند — در این حالت به پزشک مراجعه کنید
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لب، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- بلعِ تصادفی، بهویژه در کودکان — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- پاشیدنِ محلول در چشم — بلافاصله با آبِ فراوان بشویید و به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون این محلول فقط بهصورتِ موضعی و بیرونی مصرف میشود، تداخلِ دارویی سیستمیک بهشکلی که در قرص یا شربت دیده میشود معمولاً مطرح نیست. بااینحال از ترکیب یا کاربردِ همزمانِ آن با سایر محلولهای ضدعفونیکننده یا موادِ شیمیاییِ موضعیِ دیگر بدونِ اطلاعِ داروساز خودداری کنید، چون ممکن است تحریکِ پوستی را افزایش دهد. اگر روی سطحِ وسیعی از پوست یا پوستِ آسیبدیده استفاده شود، جذبِ الکل به خون بیشتر میشود؛ در چنین شرایطی فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ محدود و کوتاهمدتِ این محلول روی سطحِ کوچکی از پوستِ سالم، مانندِ ضدعفونیِ پیش از تزریق، معمولاً نگرانیِ خاصی برای بارداری یا شیردهی ایجاد نمیکند. بااینحال، کاربردِ گسترده، مکرر یا هر مصرفِ درمانیِ دیگر باید حتماً با نظرِ پزشک باشد، چون جذبِ پوستیِ الکل در مقادیرِ زیاد میتواند به جنین یا شیرخوار برسد. هرگونه مصرفِ غیرمعمول را پیش از استفاده با پزشک در میان بگذارید.
نگهداری
در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری شود و درِ ظرف همیشه محکم بسته بماند تا الکل تبخیر نشود. دور از شعله، جرقه، سیگار و هر منبعِ حرارتی یا برقیِ داغ نگهداری کنید، چون بخارِ آن بهشدت قابلاشتعال است. این محلول را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار استفاده، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ درِ ظرف را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 99.6 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوتِ الکلِ مطلق (۹۹.۶ درصد) با الکلِ طبیِ معمول در چیست؟
۰۲آیا میتوان الکلِ مطلق را مستقیماً روی زخم یا دستِ آلوده ریخت؟
۰۳چرا نگهداریِ این محلول دور از شعله اینقدر مهم است؟
۰۴استنشاقِ بخارِ الکلِ مطلق در فضای بسته چه خطری دارد؟
۰۵آیا الکلِ مطلقِ دارویی همان الکلی است که در نوشیدنیها وجود دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۱۳ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.