زولمیتریپتان
زولمیتریپتان دارویی از گروهِ تریپتانهاست که با اثر بر گیرندههای سروتونین در عروق و اعصابِ حسیِ اطرافِ مغز، حملهٔ حادِ میگرن را فروکش میدهد.
بیشترین کاربردِ آن، قطعِ سردردِ حادِ میگرنی با یا بدون اورا در بزرگسالان است؛ همچنین میتواند نشانههای همراهِ حمله مانندِ تهوع و حساسیت به نور و صدا را کاهش دهد.
این دارو برای پیشگیری از میگرن مناسب نیست و افرادی که سابقهٔ بیماریِ قلبیعروقی یا فشارِ خونِ کنترلنشده دارند، نباید بدونِ نظرِ پزشک آن را مصرف کنند.
اگر پس از مصرف دچارِ دردِ قفسهٔ سینه، تپشِ نامنظمِ قلب یا هر نشانهٔ غیرعادیِ قلبیعروقی شدید، یا الگوی همیشگیِ سردردتان تغییر کرد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
زولمیتریپتان، که در ایران با نامِ تجاریِ زولمیگران و نامهای مشابهِ دیگر نیز عرضه میشود، دارویی خوراکی از خانوادهٔ تریپتانهاست که بهطورِ اختصاصی به گیرندههای سروتونین در عروقِ خونرسانِ مغز و پایانههای عصبیِ اطرافِ آن متصل میشود. این اتصال، عروقِ گشادشده در حینِ حملهٔ میگرنی را تنگ میکند و ترشحِ موادِ التهابزا حولِ عصبِ سهقلو را کم میکند و بهاینترتیب، روندِ ایجادِ دردِ میگرنی را متوقف میکند. هدفِ اصلیِ مصرفِ زولمیتریپتان، فروکشدادنِ حملهای است که همین حالا آغاز شده، نه پیشگیری از وقوعِ حملههای بعدی. این دارو معمولاً برای بزرگسالانی تجویز میشود که میگرنِ تشخیصدادهشده دارند و به مسکنهای معمولی بهتنهایی پاسخِ کافی نمیدهند.
موارد مصرف
- قطعِ حملهٔ حادِ میگرن، با یا بدون اورا، در بزرگسالان
- کاهشِ نشانههای همراهِ حمله مانندِ تهوع، حساسیت به نور و حساسیت به صدا
- تسکینِ سردردِ ضرباندار و شدیدِ میگرنی که مانعِ انجامِ فعالیتهای روزمره میشود
- کوتاهکردنِ مدتِ ناتوانیِ ناشی از حملهٔ میگرن در صورتِ مصرف در همان آغازِ سردرد
روش مصرف
زولمیتریپتان را باید در همان آغازِ سردردِ میگرنی مصرف کرد، نه در مرحلهٔ اورا و پیش از شروعِ درد؛ مصرفِ دیرهنگام معمولاً از اثربخشیِ آن میکاهد. قرص را میتوان همراه یا بدونِ غذا و با کمی آب میل کرد. اگر سردرد پس از بهبودِ اولیه دوباره برگشت، فقط طبقِ دستورِ پزشک یا داروساز و با رعایتِ فاصلهٔ زمانیِ تعیینشده میتوان دوزِ بعدی را مصرف کرد. تعدادِ دفعاتِ مصرف در هفته یا ماه را هم باید دقیقاً همانگونه که پزشک تعیین کرده رعایت کرد، چون مصرفِ مکرر و بیشازحدِ تریپتانها میتواند خودش به سردردی ناشی از مصرفِ زیادِ دارو بینجامد. اگر زولمیتریپتان برای چند حملهٔ پیاپی اثرِ کافی نداشت، بهجای افزایشِ خودسرانهٔ دارو، موضوع را با پزشکتان در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد میگرن با یا بدون اورا
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است و برای پیشگیری از میگرن نیست؛ اگر نوبت اول هیچ اثری نداشت، تکرار همان حمله فقط با نظر پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به زولمیتریپتان یا هر یک از اجزایِ قرص حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ قلبیِ ایسکمیک، سکتهٔ قلبی، آنژینِ صدری یا هر بیماریِ عروقِ کرونر را با پزشک در میان بگذارید.
- فشارِ خونِ بالای کنترلنشده یا سابقهٔ سکتهٔ مغزی و حملهٔ ایسکمیکِ گذرا را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر داروهای ضدافسردگی، مهارکنندههای آنزیمِ مونوآمیناکسیداز، اِرگوتامین یا سایرِ داروهای خانوادهٔ تریپتان مصرف میکنید، پیش از شروعِ زولمیتریپتان به پزشک بگویید.
- سابقهٔ میگرنِ همراه با ضعفِ نیمهٔ بدن یا میگرنِ قاعدهٔ مغز (بازیلار)، یا بیماریِ مزمنِ کبدی و کلیوی را با پزشک مطرح کنید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سوزنسوزنشدن یا بیحسیِ خفیف در دستها، پاها یا صورت
- احساسِ گرما، برافروختگیِ پوست یا گاهی سردیِ خفیفِ اندامها
- احساسِ سنگینی، فشار یا تنگیِ خفیف در قفسهٔ سینه، گردن، گلو یا فک، که معمولاً زودگذر است
- سرگیجه، خوابآلودگی یا خستگیِ خفیف
- خشکیِ دهان یا حالتِ تهوعِ خفیف
- دردِ شدید یا فشارندهٔ قفسهٔ سینه که ادامهدار است یا به بازو، گردن یا فک میکشد: میتواند نشانهٔ مشکلِ قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، اختلال در گفتار، کجیِ صورت یا افتِ ناگهانیِ دید: نشانهٔ احتمالیِ سکتهٔ مغزی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری، توهم، تپشِ تندِ قلب، لرزش، تعریقِ شدید یا سفتیِ عضلانی، بهویژه در پیِ مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگی: میتواند نشانهٔ سندرمِ سروتونین باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- ورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- سردیِ شدید، رنگپریدگی یا کبودیِ انگشتانِ دست و پا: میتواند نشانهٔ کاهشِ خونرسانیِ محیطی باشد؛ سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ زولمیتریپتان با داروهای ضدافسردگیِ مهارکنندهٔ بازجذبِ سروتونین یا سروتونین-نوراپینفرین، مهارکنندههای آنزیمِ مونوآمیناکسیداز، یا سایرِ داروهای خانوادهٔ تریپتان و ترکیباتِ اِرگوتامینی میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین یا تنگیِ بیشازحدِ عروق را افزایش دهد؛ مصرفِ همزمان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز معمولاً اصلاً توصیه نمیشود و باید فاصلهٔ زمانیِ کافی رعایت شود. برخی داروهای دیگر هم میتوانند غلظتِ زولمیتریپتان را در خون تغییر دهند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید تا هر تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ زولمیتریپتان در بارداری، اطلاعاتِ انسانیِ کافی و قطعی در دست نیست؛ به همین دلیل مصرف در این دوران تنها با صلاحدیدِ پزشک و در شرایطی انجام میشود که فایدهٔ کنترلِ حملهٔ میگرنی بر خطرِ احتمالی برتری داشته باشد. این دارو به مقدارِ کم وارد شیرِ مادر میشود؛ اگر در دورانِ شیردهی به آن نیاز دارید، حتماً با پزشک یا داروسازتان دربارهٔ نحوهٔ مصرف و زمانبندیِ شیردهی مشورت کنید تا مواجههٔ نوزاد با دارو کم شود.
نگهداری
زولمیتریپتان را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه برچسبِ بسته دستورِ دیگری داده باشد. قرص را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و از مصرفِ داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده خودداری کنید؛ داروهای اضافی یا تاریخگذشته را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 2.5 mg |
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا زولمیتریپتان از حملهٔ بعدیِ میگرن پیشگیری میکند؟
۰۲آیا زولمیتریپتان اعتیادآور است؟
۰۳بهترین زمانِ مصرفِ قرص در یک حملهٔ میگرنی چه موقع است؟
۰۴اگر بعد از بهبودِ اولیه، سردرد دوباره برگردد چه باید کرد؟
۰۵آیا مصرفِ زولمیتریپتان همراه با داروهای ضدافسردگی خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۴ سازنده، در گروه N02CC03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.