زولدرونیک اسید
زولدرونیک اسید دارویی از گروه بیسفسفوناتهای نیتروژندار است که با کند کردن فرسایش استخوان، تراکم آن را حفظ میکند.
این دارو بیشتر برای درمان پوکی استخوان، بیماری پاژه، و پیشگیری از عوارض استخوانی برخی سرطانها به کار میرود.
این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی و در محیط درمانی استفاده میشود؛ پیش از هر نوبت باید عملکرد کلیه و سطح کلسیم خون بررسی شود.
اگر پس از تزریق تب شدید، درد غیرعادی فک یا ران، یا بیحسی و گزگز اطراف دهان و انگشتان داشتید، با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
زولدرونیک اسید از خانواده بیسفسفوناتهای نیتروژندار (Nitrogen-containing Bisphosphonate) است که همیشه بهصورت تزریق وریدی و فقط در محیط درمانی مانند بیمارستان یا کلینیک تجویز میشود. این دارو به بافت معدنی استخوان میچسبد و فعالیت سلولهای تجزیهکننده استخوان (استئوکلاست) را کاهش میدهد، در نتیجه از تحلیل بیشازحد استخوان جلوگیری کرده و تراکم آن را حفظ میکند. بسته به علت مصرف، از دو شکل متفاوت این دارو استفاده میشود: یکی عمدتاً برای پوکی استخوان و بیماری پاژه، و دیگری برای بیماریهای استخوانی مرتبط با برخی سرطانها. زمانبندی دقیق تزریقها را پزشک بر اساس نوع بیماری و پاسخ به درمان تعیین میکند.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان پوکی استخوان در زنان یائسه و مردان
- پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها
- بیماری پاژه استخوان
- کاهش عوارض اسکلتی (مانند شکستگی) در متاستاز استخوانی ناشی از برخی تومورهای جامد
- کنترل بیماری استخوانی مرتبط با میلوم مالتیپل
- درمان هایپرکلسمی ناشی از بدخیمی (بالا بودن کلسیم خون بهدلیل سرطان)
روش مصرف
این دارو را خودتان در خانه تزریق نمیکنید؛ زولدرونیک اسید همیشه بهصورت سرم (انفوزیون وریدی) و توسط کادر درمانی در بیمارستان یا کلینیک تزریق میشود، معمولاً طی مدتی کوتاه و بهآرامی. پیش از هر نوبت تزریق، آبرسانی کافی به بدن و در بسیاری موارد مصرف مکمل کلسیم و ویتامین دی طبق توصیه پزشک اهمیت دارد تا از افت کلسیم خون پیشگیری شود. فاصله زمانی بین نوبتهای تزریق را پزشک بر اساس نوع بیماری شما تعیین میکند و نباید بدون هماهنگی با او نوبتی را حذف یا جابهجا کنید. اگر قرار تزریقی را از دست دادید، برای هماهنگی نوبت بعدی با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان پوکی استخوان در زنان یائسه و مردان
پیش از تزریق، آبرسانی مناسب و دریافت کافی کلسیم و ویتامین د لازم است؛ نیاز به ادامه درمان باید بهطور دورهای بازبینی شود.
پیشگیری از پوکی استخوان در زنان یائسه
آبرسانی مناسب و دریافت کافی کلسیم و ویتامین د توصیه میشود.
پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها
برای مصرف سیستمیک معادل حداقل ۷٫۵ میلیگرم پردنیزولون در روز، در صورت پیشبینی ادامه درمان دستکم به مدت ۱۲ ماه؛ دریافت کافی کلسیم و ویتامین د لازم است.
بیماری پاژهٔ استخوان
در صورت عود یا باقیماندن فعالیت بیماری، تکرار درمان پس از ارزیابی پزشک انجام میشود؛ دریافت کلسیم و ویتامین د، بهویژه در ۲ هفتهٔ نخست، اهمیت دارد.
کاهش عوارض اسکلتی در متاستاز استخوانی ناشی از تومورهای جامد
درمان همراه با درمان استاندارد ضدسرطان انجام میشود؛ در نارسایی کلیه مقدار دارو کاهش مییابد و دریافت کافی کلسیم و ویتامین د توصیه میشود.
کنترل بیماری استخوانی مرتبط با مولتیپل میلوما
درمان همراه با درمان استاندارد ضدسرطان انجام میشود؛ در نارسایی کلیه مقدار دارو کاهش مییابد و دریافت کافی کلسیم و ویتامین د توصیه میشود.
افزایش کلسیم خون ناشی از بدخیمی
پیش از تزریق باید کمآبی اصلاح شود؛ کلسیم، سایر الکترولیتها و عملکرد کلیه پایش شود و مقدار هر نوبت از ۴ میلیگرم بیشتر نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه حساسیت به زولدرونیک اسید یا سایر بیسفسفوناتها دارید، حتماً بگویید.
- عملکرد کلیه باید پیش از هر تزریق بررسی شود؛ در نارسایی شدید کلیه معمولاً این دارو تجویز نمیشود.
- پیش از شروع درمان، معاینه دندانپزشکی و درمان مشکلات احتمالی را انجام دهید، چون اقدامات تهاجمی دندانپزشکی در حین درمان با این دارو توصیه نمیشود.
- اگر سطح کلسیم خونتان پایین است، باید پیش از تزریق اصلاح شود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها (بهویژه کلسیم و ویتامین دی) و بیماریهای زمینهایتان را به پزشک اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- علائم شبهآنفلوانزا پس از تزریق (تب، لرز، درد عضلانی و مفصلی)، بهویژه بعد از نوبت اول
- سردرد
- تهوع و کاهش اشتها
- خستگی
- درد استخوان و مفاصل
- واکنش خفیف در محل تزریق
- درد غیرعادی، تورم یا بیحسی فک، یا زخم دهانی که بهبود نمییابد؛ میتواند نشانه آسیب نادر استخوان فک باشد، پس در صورت بروز سریع به پزشک یا دندانپزشک اطلاع دهید.
- درد غیرعادی یا مداوم در ران، کشاله یا لگن؛ گاهی نشانه شکستگی نادر استخوان ران است، پس برای بررسی به پزشک مراجعه کنید.
- بیحسی، گزگز یا گرفتگی عضلانی در دهان، انگشتان یا اطراف لب؛ میتواند نشانه افت شدید کلسیم خون باشد، پس فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- کاهش محسوس حجم ادرار، تورم پا یا خستگی شدید؛ میتواند نشانه آسیب کلیوی باشد، پس سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تورم صورت و گلو، تنگی نفس یا کهیر گسترده که نشانه حساسیت شدید است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد چشم، قرمزی یا تاری دید؛ در صورت بروز به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان زولدرونیک اسید با داروهای مضر برای کلیه، مانند برخی مسکنهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی، میتواند خطر آسیب کلیوی را افزایش دهد. مصرف همزمان با داروهای مدر نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود تا کمآبی بدن پیش نیاید. ترکیب با سایر بیسفسفوناتها یا داروهایی که خودشان باعث افت کلسیم خون میشوند نیز نیازمند احتیاط بیشتر است. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف زولدرونیک اسید در بارداری توصیه نمیشود، زیرا بیسفسفوناتها میتوانند مدت طولانی در استخوان باقی بمانند و اثر آن بر جنین بهطور کامل شناختهشده نیست؛ برای زنان در سن باروری، پیشگیری مطمئن از بارداری در دوران درمان و مدتی پس از آن اهمیت دارد. اطلاعات کافی درباره ورود این دارو به شیر مادر وجود ندارد، بنابراین مصرف در دوران شیردهی تنها باید با نظر پزشک و پس از سنجش فایده و خطر انجام شود.
نگهداری
این دارو معمولاً توسط کادر درمانی در بیمارستان یا داروخانه نگهداری و آمادهسازی میشود. اگر ویال یا سرم آماده به شما یا همراهتان تحویل داده شود، آن را دور از نور مستقیم آفتاب و در دمای ذکرشده روی بسته دارو نگه دارید، از یخزدگی محافظت کنید و پیش از تزریق تاریخ انقضا را بررسی کنید. مانند هر داروی دیگر، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 4 mg / 5mL |
| تزریقی | 5 mg / 100mL |
| تزریقی برای محلول | 4 mg |
| تزریقی برای محلول | 4 mg / 5mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۷ برند از ۲۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو باید تزریق شود، نه قرص؟
۰۲چرا باید پیش از تزریق به دندانپزشک مراجعه کنم؟
۰۳چرا بعد از اولین تزریق حالم شبیه سرماخوردگی شد؟
۰۴آیا همزمان باید کلسیم و ویتامین دی هم مصرف کنم؟
۰۵اگر نوبت تزریق را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۷ برند از ۲۳ سازنده، در گروه M05BA08. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.