سیترات ایتریم-۹۰
سیترات ایتریم-۹۰ یک رادیوداروی درمانی کلوئیدی و تزریقی است که تابش بتا را بهطور موضعی به پردهٔ داخلی مفصل میرساند. این فرآورده عمدتاً برای تزریق داخل مفصل زانو به کار میرود.
بیشتر برای التهاب و ضخیمشدن پردهٔ سینوویال زانو در آرتریتهای التهابی مزمن، بهویژه روماتیسم مفصلی، استفاده میشود. در کودکان و نوجوانان کاربرد آن بسیار محدود و عمدتاً برای خونریزی مکرر زانو در هموفیلی است.
این دارو خوراکی یا تزریق وریدی نیست و نباید در خانه یا خارج از مرکز مجاز استفاده شود؛ فقط متخصص پزشکی هستهای آن را داخل مفصل تزریق میکند. بارداری، شیردهی، عفونت مفصل یا پوست محل تزریق و کیست پارهشدهٔ پشت زانو از موارد منع مصرفاند.
اگر احتمال بارداری، شیردهی، بیماری یا جراحی اخیر زانو، عفونت پوستی، کیست پشت زانو یا تصویربرداری با مادهٔ حاجب داشتهاید، پیش از درمان اطلاع دهید. پس از تزریق، درد شدید، تب پایدار، ترشح مفصل، تغییر رنگ تیرهٔ پوست یا علائم حساسیت شدید نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیترات ایتریم-۹۰ یک رادیوداروی درمانی از نوع سوسپانسیون کلوئیدی است که ممکن است با نام کلوئید ایتریم سیترات شناخته شود. ایزوتوپ ایتریم-۹۰ با تابش بتا و برد نسبتاً کوتاه، پس از تزریق داخل مفصل در سلولهای سطحی پردهٔ سینوویال تجمع میکند و با کاهش بافت سینوویالِ ملتهب، التهاب و تجمع مایع را کم میکند. اثر آن موضعی و تدریجی است و فرآورده برای تزریق داخل مفصل، عمدتاً زانو، طراحی شده است؛ تزریق وریدی یا عضلانی کاربرد آن نیست. بهدلیل پرتوزایی، آمادهسازی، تزریق و دفع آن فقط در مرکز مجاز پزشکی هستهای انجام میشود.
موارد مصرف
- درمان التهاب و ضخیمشدن پردهٔ سینوویال مفصل زانو در آرتریتهای مزمن
- درگیری التهابی یک یا چند مفصل زانو در بیماریهای روماتیسمی، بهویژه روماتیسم مفصلی
- کاهش تجمع مایع و التهاب مکرر زانو در موارد منتخب
- درمان آخرخطی خونریزی مکرر داخل زانو در کودکان و نوجوانان مبتلا به هموفیلی، پس از ارزیابی تخصصی
روش مصرف
هر نوبت درمان بهصورت تزریق داخل مفصل، معمولاً در زانو، توسط پزشک هستهای و تیم آموزشدیده در محیط کنترلشده انجام میشود؛ بیمار نباید آن را خوراکی، عضلانی یا وریدی دریافت کند و نباید خودش آن را تزریق کند. پیش از تزریق، مایع اضافی مفصل معمولاً تخلیه میشود و گاهی داروی ضدالتهاب موضعی طبق پروتکل همان مرکز از همان مسیر داده میشود. میزان فعالیت پرتوزا و زمانبندی بر اساس مفصل، شرایط بیمار و برچسب فرآورده تعیین میشود؛ از عدد درجشده روی ویال برای تصمیمگیری شخصی استفاده نکنید. پس از تزریق، زانوی درمانشده باید برای مدتی طبق دستور مرکز بیحرکت بماند تا جابهجایی فرآورده خارج از مفصل کم شود؛ دستورهای محافظت پرتویی و پیگیری مرکز را دقیق اجرا کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
التهاب و ضخیمشدن مزمن پردهٔ سینوویال زانو در آرتریتهای مزمن
پس از تخلیهٔ بخش عمدهٔ مایع مفصل و با رعایت شرایط آسپتیک انجام میشود. بیحرکتسازی زانو معمولاً ۲ تا ۳ روز توصیه میشود؛ در صورت عود، تزریق مجدد زودتر از ۶ ماه انجام نشود.
سینوویت التهابی یک یا چند مفصل زانو در بیماریهای روماتیسمی، بهویژه روماتیسم مفصلی
برای سینوویت مزمن با پاسخ ناکافی به درمانهای معمول است و باید در مرکز مجاز و مجهز پزشکی هستهای انجام شود.
تجمع مایع سینوویال و التهاب مزمن و عودکنندهٔ زانو در موارد منتخب
پیش از درمان، آرتریت عفونی، عفونت پوستی محل تزریق، پارگی کیست پوپلیتئال (بیکر) و خونریزی شدید داخلمفصلی باید رد شوند. برای افیوژن حاد یا بدون سینوویت مزمن، کاربرد استانداردی ندارد.
پیش از مصرف بدانید
- احتمال بارداری، تأخیر یا نامنظمی قاعدگی، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید؛ برای فرد در سن باروری، برنامهٔ پیشگیری از بارداری طبق نظر متخصص لازم است.
- سابقهٔ حساسیت به سیترات ایتریم-۹۰ یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده را بگویید.
- وجود عفونت مفصل زانو، تب، عفونت پوستی یا زخم در محل ورود سوزن باید پیش از درمان بررسی شود؛ تزریق در این شرایط انجام نمیشود.
- وجود کیست پشت زانو، بهویژه احتمال پارگی، و نیز بیثباتی شدید زانو، تخریب استخوان یا کاهش شدید فضای مفصل را اطلاع دهید.
- هرگونه عکسبرداری، آرتروگرافی یا تزریق مادهٔ حاجب در زانو طی هشت روز اخیر را بگویید؛ ممکن است انجام درمان به تعویق بیفتد.
- سن کمتر از هجده سال، هموفیلی یا اختلال خونریزی، مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون و جراحی یا نمونهبرداری اخیر از پردهٔ مفصل را حتماً اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تب گذرا، معمولاً در بیستوچهار ساعت نخست
- درد یا حساسیت در زانوی درمانشده و محل ورود سوزن
- افزایش موقت التهاب، تورم یا تجمع مایع مفصل در چند ساعت تا چند روز پس از تزریق
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، دشواری تنفس، سرگیجه شدید یا غش: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تب پایدار یا بالا، درد و تورم رو به افزایش، قرمزی و گرمی واضح زانو، ترشح از محل تزریق یا بدحالشدن میتواند نشانهٔ عفونت مفصل باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید و مداوم، تاول، زخم یا سیاهشدن پوست اطراف محل تزریق ممکن است نشانهٔ نشت فرآورده و آسیب پرتویی پوست باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید ماندگار، کاهش قابلتوجه حرکت یا ناتوانی فزاینده در راهرفتن پس از دورهٔ اولیه باید سریع بررسی شود، زیرا آسیب مفصل یا استخوانی بهندرت گزارش شده است.
- بهدلیل پرتوزایی، احتمال بسیار کم تغییرات سلولی یا بدخیمی در درازمدت مطرح است؛ درمانهای تکراری فقط با ارزیابی دقیق متخصص انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل مربوط به مادهٔ حاجب یا محلولهای تصویربرداریِ تزریقشده در مفصل است؛ بعضی از این مواد میتوانند کلوئید را ناپایدار کرده و پخش ایتریم را تغییر دهند. اگر در زانو آرتروگرافی یا تزریق مادهٔ حاجب داشتهاید، زمان آن را بگویید؛ معمولاً بین آن و درمان با سیترات ایتریم-۹۰ دستکم هشت روز فاصله لازم است. محدودیت غذایی یا تداخل مهمی با الکل شناخته نشده است، اما فهرست کامل داروها، مکملها، داروهای رقیقکنندهٔ خون و فرآوردههای تزریقیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری یا احتمال آن، این فرآورده نباید تزریق شود؛ پرتوی یونساز میتواند برای جنین خطرناک باشد و احتمال جابهجایی خارجمفصل نیز وجود دارد. در دوران شیردهی نیز مصرف آن ممنوع است و اگر درمان ضروری باشد، معمولاً تا پایان شیردهی به تعویق میافتد. فردی که امکان بارداری دارد باید پیش از درمان و برای چند ماه پس از آن، طبق برنامهٔ متخصص، از روش پیشگیری مؤثر استفاده کند.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل نیست و بیمار نباید ویال را حمل یا ذخیره کند. مرکز مجاز پزشکی هستهای آن را در بستهبندی حفاظتی، شرایط دمایی درجشده روی برچسب و مطابق مقررات مواد پرتوزا نگهداری میکند و پس از تاریخ و زمان انقضا یا کالیبراسیون آن را مصرف نمیکند. باقیمانده یا زبالهٔ فرآورده نباید در زبالهٔ معمولی دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیترات ایتریم-۹۰ برای هر نوع درد یا ساییدگی زانو مناسب است؟
۰۲عدد پنج میلیکوری روی ویال چه معنایی دارد؟
۰۳چرا بعد از تزریق باید زانو بیحرکت بماند؟
۰۴درد و تب بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوان این درمان را انجام داد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V10AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.