یوروفولیتروپین
یوروفولیتروپین یک گنادوتروپین تزریقی و شکل بسیار خالص هورمون محرک فولیکول انسانی است. این دارو رشد و بلوغ فولیکولها را تحریک میکند و فرآوردهٔ ۷۵ واحدی آن به صورت پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه میشود.
بیشتر برای القای تخمکگذاری در زنانی به کار میرود که تخمکگذاری ندارند و به کلومیفن پاسخ ندادهاند، و نیز برای تحریک کنترلشدهٔ رشد چند فولیکول در روشهای کمکباروری مانند لقاح آزمایشگاهی. در برخی مردان مبتلا به کمکاری هورمونی هیپوتالاموس یا هیپوفیز نیز ممکن است همراه با گنادوتروپین جفتی برای تحریک اسپرمسازی تجویز شود؛ این کاربرد کاملاً تخصصی است.
مهمترین خطر در زنان، تحریک بیشازحد تخمدان و افزایش احتمال بارداری چندقلویی است؛ درد و نفخ رو به افزایش شکم، افزایش سریع وزن، کاهش ادرار یا تنگی نفس هشدار تحریک شدید است. این درمان باید با پایش سونوگرافی و آزمایشهای لازم انجام شود و علائم شدید نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
در صورت درد شدید یا ناگهانی شکم یا لگن، تنگی نفس، ورم یکطرفهٔ پا، خونریزی غیرعادی، علائم حساسیت یا احتمال بارداری، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. پیش از شروع درمان نیز وجود کیست تخمدان، بیماریهای هورمونی، سابقهٔ لختهٔ خون و همهٔ داروها و مکملها را مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
یوروفولیتروپین در ردهٔ گنادوتروپینها از گروه داروهای ادراری ـ تناسلی و هورمونهای جنسی قرار دارد و مادهٔ مؤثرهٔ آن شکل بسیار خالص هورمون محرک فولیکول انسانی است که از ادرار زنان پس از یائسگی به دست میآید. این هورمون با اثر بر فولیکولهای تخمدان، رشد و بلوغ آنها را تحریک میکند. هدف درمان میتواند رسیدن به یک فولیکول بالغ برای تخمکگذاری یا رشد چند فولیکول برای برداشت تخمک در روشهای کمکباروری باشد. شکل ۷۵ واحدی به صورت پودر لیوفیلیزه برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه میشود و پاسخ بدن باید با پایش تخصصی تنظیم شود.
موارد مصرف
- القای تخمکگذاری در زنان دچار بیتخمکگذاری که به درمان با کلومیفن سیترات پاسخ ندادهاند
- تحریک کنترلشدهٔ رشد چند فولیکول در لقاح آزمایشگاهی و دیگر روشهای کمکباروری
- تحریک تخمدان در برخی زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک، وقتی متخصص این روش را مناسب بداند
- تحریک اسپرمسازی در برخی مردان مبتلا به کمکاری گنادوتروپینی ناشی از اختلال هیپوتالاموس یا هیپوفیز، معمولاً همراه با گنادوتروپین جفتی و با پیگیری فوقتخصصی
روش مصرف
یوروفولیتروپین خوراکی نیست؛ پودر باید درست پیش از تزریق، طبق دستور همان فرآورده و فقط با حلال اختصاصیِ ارائهشده حل شود. محلول آمادهشده باید شفاف باشد، با داروی دیگری مخلوط نشود و معمولاً بلافاصله مصرف شود؛ ویال برای یک نوبت است و باقیمانده نگهداری نمیشود. تزریق میتواند زیرجلدی یا عضلانی باشد و بر اساس نسخه تعیین میشود؛ خودتزریقی زیرجلدی فقط پس از آموزش عملی و رعایت اصول استریل انجام شود و محل تزریق جابهجا شود. غذا بر اثر تزریق اثر مستقیمی ندارد، اما زمانبندی آن به مرحلهٔ چرخه و نتایج سونوگرافی و گاهی آزمایش هورمونی وابسته است. مقدار، تعداد ویالها یا فاصلهٔ تزریق را تغییر ندهید و در صورت فراموشی یک نوبت، دوز بعدی را دوبرابر نکنید؛ با مرکز درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیتخمکگذاری در زنان نابارورِ پاسخنداده به کلومیفن سیترات
پایش سونوگرافی و استرادیول ضروری است؛ در صورت پاسخ بیشازحد، دارو قطع و گنادوتروپین جفتی تجویز نشود.
تحریک کنترلشدهٔ رشد چند فولیکول در لقاح آزمایشگاهی و دیگر روشهای کمکباروری
پس از رشد کافی فولیکولها، بلوغ نهایی و برداشت تخمک طبق پروتکل مرکز انجام میشود؛ در خطر تحریک بیشازحد تخمدان، محرک نهایی نباید تجویز شود.
تحریک تخمدان در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک
بهعلت خطر بالاتر تحریک بیشازحد تخمدان و چندقلویی، پایش دقیق و معیار سختگیرانه برای لغو چرخه لازم است.
کمکاری گنادوتروپینی ناشی از اختلال هیپوتالاموس یا هیپوفیز در مردان
این رژیم برای کمکاری گنادوتروپینی است و در نارسایی اولیهٔ بیضه مؤثر نیست؛ درمان باید زیر نظر فوقتخصص و با پایش تستوسترون و آزمایش منی باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تا به حال به یوروفولیتروپین، سایر گنادوتروپینها یا هر یک از مواد ویال و حلال حساسیت داشتهاید، واکنش قبلی را اطلاع دهید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا شیر میدهید؛ این دارو در بارداری مصرف نمیشود و در شیردهی برای تحریک تخمکگذاری مناسب نیست.
- اگر خونریزی رحم یا واژن با علت نامشخص، کیست تخمدان یا بزرگشدن تخمدان دارید؛ کیستهای غیرمرتبط با تخمدان پلیکیستیک از موارد منع مصرفاند.
- سابقهٔ سرطان پستان، رحم یا تخمدان، یا تومور هیپوتالاموس یا هیپوفیز را مطرح کنید.
- نارسایی اولیهٔ تخمدان، بیماری کنترلنشدهٔ تیروئید یا غدهٔ فوقکلیه، پرولاکتین بالا یا سایر اختلالهای هورمونی درماننشده را اطلاع دهید.
- سابقهٔ لختهٔ خون یا اختلال انعقادی، چاقی، بیماری کلیه یا کبد، و همهٔ داروها، مکملها و هورمونها را بگویید؛ این دارو برای کودکان کاربرد معمول ندارد.
عوارض احتمالی
- سردرد
- نفخ یا احساس پری و کشیدگی شکم
- یبوست
- تهوع خفیف یا سوءهاضمه
- درد خفیف شکمی یا لگنی
- درد، قرمزی یا کبودی خفیف محل تزریق
- تحریک بیشازحد تخمدان: افزایش درد یا نفخ شکم، تهوع و استفراغ یا اسهال، افزایش سریع وزن، کاهش ادرار یا تنگی نفس. در این حالت همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید؛ در تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا بدحالشدن، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر منتشر، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس، دشواری تنفس یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای لختهٔ خون مانند تورم و درد یکطرفهٔ پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی یا ضعف ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پیچخوردگی یا پارگی تخمدان یا کیست با درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن، بهویژه همراه تهوع و استفراغ؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در اوایل بارداری، درد یکطرفهٔ شکم، خونریزی، سرگیجه یا غش میتواند نشانهٔ بارداری خارجرحمی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برای یوروفولیتروپین مطالعهٔ رسمی تداخلهای دارویی در انسان انجام نشده است. با این حال، مصرف همزمان کلومیفن میتواند پاسخ فولیکولی را بیشتر کند و داروهای مهارکنندهٔ محور تولیدمثل یا گنادوتروپین جفتی ممکن است بخشی از برنامهٔ درمان باشند؛ ترکیب و زمانبندی آنها را خودسرانه تغییر ندهید. تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا یا الکل برای این داروی تزریقی مطرح نیست. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و هورمونهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
یوروفولیتروپین در دوران بارداری مصرف نمیشود و پیش از شروع درمان باید احتمال بارداری بررسی شود. اگر آزمایش بارداری مثبت شد یا احتمال بارداری وجود دارد، تزریق بعدی را بدون هماهنگی انجام ندهید و سریع با متخصص ناباروری تماس بگیرید. در شیردهی نیز برای تحریک تخمکگذاری مناسب نیست؛ افزایش پرولاکتین ممکن است پاسخ تخمدان را کم کند و اطلاعات کافی دربارهٔ ورود دارو به شیر و اثر آن بر نوزاد وجود ندارد.
نگهداری
ویال پودر و حلال را در جعبهٔ اصلی، دور از نور و در دمای کمتر از ۲۵ درجهٔ سانتیگراد نگه دارید و دور از دسترس کودکان بگذارید؛ شرایط درجشده روی جعبهٔ همان فرآورده را مقدم بدانید. محلول پس از حلشدن برای نگهداری نیست و باقیمانده باید دور ریخته شود. پیش از تزریق، تاریخ انقضا، سالمبودن بسته و شفاف و بیرنگ بودن محلول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا یوروفولیتروپین خودش باعث آزادشدن تخمک میشود؟
۰۲چرا در طول درمان سونوگرافی و آزمایش هورمونی لازم است؟
۰۳اگر یک نوبت تزریق را فراموش کنم چه کنم؟
۰۴نفخ شکم بعد از تزریق تا چه حد طبیعی است؟
۰۵آیا یوروفولیتروپین برای مردان هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۸ سازنده، در گروه G03GA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.