اولیپریستال استات
اولیپریستال استات دارویی هورمونی از دستهٔ تعدیلکنندههای گیرندهٔ پروژسترون است که بسته به شکل و مقدارِ مصرف، دو کاربردِ کاملاً متفاوت دارد.
قرصِ ۳۰ میلیگرمی (با نامِ «الا») برای پیشگیریِ اورژانسی از بارداری پس از نزدیکیِ محافظتنشده مصرف میشود؛ قرصِ ۵ میلیگرمی (با نامِ «اسمیا») برای کنترلِ خونریزی و دیگر علائمِ فیبروم رحم بهکار میرود.
این دارو روشِ اورژانسی است، نه جایگزینِ روشهای همیشگیِ پیشگیری از بارداری، و بارداریِ ازپیششکلگرفته را قطع نمیکند؛ شکلِ ۵ میلیگرمی نیز بهدلیلِ خطرِ نادرِ آسیبِ کبدی نیازمندِ بررسیِ دورانیِ عملکردِ کبد است.
اگر احتمالِ بارداری میدهید، بیماریِ کبدی دارید، پس از مصرف دردِ شدیدِ شکمی یا خونریزیِ غیرعادی داشتید، یا قاعدگیِ بعدی بیش از یک هفته به تأخیر افتاد، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اولیپریستال استات دارویی هورمونی از گروهِ تعدیلکنندههای انتخابیِ گیرندهٔ پروژسترون (Selective Progesterone Receptor Modulator) است که با اتصال به گیرندههای پروژسترون در بدن، اثرِ طبیعیِ این هورمون را در بافتهای هدف تغییر میدهد. همین مکانیسم در دو کاربردِ کاملاً متفاوت بهکار گرفته شده است: در قرصِ ۳۰ میلیگرمی، تأخیر یا مهارِ تخمکگذاری موجبِ پیشگیریِ اورژانسی از بارداری میشود؛ در قرصِ ۵ میلیگرمی، اثر بر بافتِ فیبروم و پوششِ داخلیِ رحم به کاهشِ اندازهٔ فیبروم و کنترلِ خونریزیِ قاعدگی کمک میکند. این دو شکلِ دارو کاربرد، مقدار و شرایطِ مصرفِ کاملاً جداگانهای دارند و نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
موارد مصرف
- پیشگیریِ اورژانسی از بارداری پس از نزدیکیِ محافظتنشده یا شکستِ روشِ پیشگیری (مانندِ پارگیِ کاندوم یا فراموشیِ قرصِ ضدبارداری)
- کاهشِ اندازهٔ فیبروم (میومِ) رحم، معمولاً پیش از جراحی
- کنترلِ خونریزیِ شدید و طولانیِ قاعدگی ناشی از فیبروم رحم
- کاهشِ دردِ لگنی و احساسِ فشار ناشی از فیبروم رحم
روش مصرف
شکلِ ۳۰ میلیگرمی (الا) بهصورتِ یک نوبتِ تکی و هرچه زودتر پس از نزدیکیِ محافظتنشده مصرف میشود و میتوان آن را با یا بدونِ غذا خورد؛ اگر ظرفِ چند ساعتِ اول پس از مصرف استفراغ رخ دهد، باید با داروساز یا پزشک دربارهٔ نیازِ احتمالی به مصرفِ مجدد مشورت کرد. شکلِ ۵ میلیگرمی (اسمیا) بهصورتِ یک دورهٔ روزانه و طبقِ برنامهای که پزشک مشخص میکند مصرف میشود؛ پایبندی به زمانبندیِ منظم و انجامِ آزمایشهای دورانیِ عملکردِ کبد — پیش، حین و حتی پس از پایانِ دوره — طبقِ توصیهٔ پزشک اهمیتِ زیادی دارد. در هر دو شکل، مقدارِ دقیق، تعدادِ نوبتها و طولِ دورهٔ مصرف را فقط پزشک یا داروساز بر اساسِ نسخه تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری اورژانسی از بارداری پس از نزدیکی محافظتنشده یا شکست روش پیشگیری
با یا بدون غذا و در هر زمان از چرخهٔ قاعدگی مصرف میشود؛ اگر تا ۳ ساعت پس از مصرف استفراغ رخ داد، یک قرص دیگر مصرف شود. پس از آن، شروع یا ازسرگیری روش هورمونی را ۵ روز به تأخیر بیندازید و تا قاعدگی بعدی از روش سدّی استفاده کنید؛ این دارو برای ختم بارداری موجود نیست. جزئیات دوز اورژانسی
کاهش اندازهٔ فیبروم رحم، معمولاً پیش از جراحی
با یا بدون غذا؛ هر دوره نباید پیوسته بیش از ۳ ماه ادامه یابد و تکرار آن فقط پس از فاصلهٔ بدون درمان و با نظر متخصص انجام شود. پایش عملکرد کبد پیش از شروع و در طول درمان ضروری است. جزئیات دوز فیبروم
کنترل خونریزی شدید و طولانی قاعدگی ناشی از فیبروم رحم
کاهش خونریزی معمولاً طی ۱۰ روز نخست رخ میدهد؛ اگر خونریزی شدید ادامه یافت یا الگوی خونریزی بهطور پایدار تغییر کرد، بررسی پزشکی لازم است. هر دوره حداکثر ۳ ماه و با پایش عملکرد کبد انجام میشود.
کاهش درد لگنی و احساس فشار ناشی از فیبروم رحم
با یا بدون غذا؛ دورهٔ بعدی زودتر از هفتهٔ اول دومین قاعدگی پس از پایان دورهٔ قبلی آغاز نشود. درمان باید با پایش عملکرد کبد انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید (این دارو بارداریِ ازپیششکلگرفته را قطع نمیکند و برایِ آن کاربردی ندارد)
- اگر سابقهٔ بیماریِ کبدی یا هرگونه اختلال در عملکردِ کبد دارید
- اگر به اولیپریستال استات یا هر یک از اجزای این دارو حساسیت دارید
- اگر آسمِ شدید دارید که کنترلِ آن نیازمندِ کورتیکواستروئیدِ خوراکی است
- هر داروی دیگری، بهویژه داروهای هورمونی، ضدبارداری یا ضدصرع، که مصرف میکنید
- اگر در دورانِ شیردهی هستید
عوارض احتمالی
- سردرد
- حالتِ تهوع
- دردِ خفیفِ شکم
- تغییر در زمانبندی یا حجمِ قاعدگیِ بعدی
- خستگی یا سرگیجه
- حساسیت یا دردِ خفیف در سینهها
- نشانههای آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید و غیرعادی — در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید
- دردِ شدیدِ زیرِ شکم همراه با تأخیرِ غیرعادیِ قاعدگی یا خونریزیِ نامنظم که میتواند نشانهٔ بارداریِ خارج از رحم باشد — در این حالت به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید
- خونریزیِ رحمیِ شدید یا ادامهدار که با روالِ عادی همخوانی ندارد — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو با برخی داروهای ضدصرع (مانندِ فنیتوئین و کاربامازپین)، ریفامپیسینِ ضدسل، و گیاهِ داروییِ گلراعی (St. John's Wort) تداخل دارد و اثربخشیِ آن را کاهش میدهد؛ بههمیندلیل مصرفِ همزمانِ اینها توصیه نمیشود. مصرفِ همزمان با داروهای هورمونیِ ضدبارداری (قرص، چسب، حلقه یا آییودیِ هورمونی) نیز ممکن است اثرِ اولیپریستال را کم کند؛ برای پیشگیریِ اورژانسی، معمولاً تا چند روز پس از مصرف باید از روشِ سدکننده مانندِ کاندوم استفاده کرد. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را حتماً به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اولیپریستال استات برای مصرف در دورانِ بارداری نیست و بارداریِ ازپیششکلگرفته را قطع نمیکند؛ اگر پس از مصرف، قاعدگیِ بعدی بهطورِ غیرعادی به تأخیر افتاد یا نشانههای بارداری داشتید، آزمایشِ بارداری بدهید و به پزشک مراجعه کنید. اطلاعات دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر محدود است؛ بنابراین در دورانِ شیردهی فقط با تجویز و راهنماییِ پزشک مصرف شود و ممکن است پزشک توصیه به قطعِ موقتِ شیردهی برای چند روز پس از مصرف کند.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخِ انقضایِ رویِ بسته را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 30 mg |
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اولیپریستال استات تا چند روز پس از نزدیکیِ محافظتنشده اثر دارد؟
۰۲آیا اولیپریستال استات همان قرصِ سقط است؟
۰۳آیا میتوان اسمیا (شکلِ فیبروم) را بهجای الا (شکلِ اورژانسی) مصرف کرد یا برعکس؟
۰۴پس از مصرفِ اولیپریستال استات برای پیشگیریِ اورژانسی، قاعدگیِ بعدی چه تغییری میکند؟
۰۵آیا اولیپریستال استات را میتوان بهعنوانِ روشِ همیشگیِ پیشگیری از بارداری مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۴ سازنده، در گروه G03AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.