تیروتروپین آلفا
تیروتروپین آلفا (تایروژن) نسخهٔ نوترکیب هورمون محرک تیروئید (TSH) انسانی است که در پیگیری بیماران سرطان تیروئید متمایز پس از جراحی به کار میرود.
بیشترین کاربرد آن آمادهسازی برای اسکن ید رادیواکتیو، اندازهگیری تیروگلوبولین خون، و کمک به تخریب بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی است.
این دارو فقط توسط تیم درمانی و در محیط کلینیک یا بیمارستان تزریق میشود؛ در بیمارانی که متاستاز نزدیک مغز یا نخاع دارند باید با احتیاط ویژه به کار رود.
اگر پس از تزریق سردرد شدید، تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، یا ضعف ناگهانی دست و پا رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیروتروپین آلفا (با نام تجاری تایروژن در ایران) نسخهای نوترکیب و زیستفناورانه از هورمون محرک تیروئید (TSH) انسانی است که در ردهٔ داروهای کمکی تشخیصی-درمانی تیروئید جای میگیرد. این دارو مانند TSH طبیعی بدن به گیرندههای روی سلولهای تیروئیدی—از جمله بافت باقیماندهٔ تیروئید و سلولهای سرطانی متمایز تیروئید—متصل میشود و آنها را برای جذب ید و ترشح تیروگلوبولین تحریک میکند. هدف اصلی آن کمک به پزشکان برای پیگیری بیمارانی است که بهدلیل سرطان تیروئید متمایز، تیروئیدشان با جراحی برداشته شده است. با استفاده از این دارو معمولاً نیازی به قطع موقت هورمون تیروئید—که علائم ناخوشایند کمکاری تیروئید ایجاد میکند—پیش از آزمایش یا اسکن نیست. تزریق آن همیشه در محیط درمانی و زیر نظر مستقیم پزشک متخصص غدد یا پزشک هستهای انجام میشود.
موارد مصرف
- آمادهسازی برای اسکن تشخیصی ید رادیواکتیو (اسکن کل بدن) در بیمارانی که بهدلیل سرطان تیروئید متمایز، تیروئیدشان برداشته شده است
- کمک به اندازهگیری دقیقتر تیروگلوبولین سرم (نشانگر تومور) در پیگیری این بیماران، بدون نیاز به قطع هورمون تیروئید
- کمک به تخریب بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی، همراه با ید رادیواکتیو (ید-۱۳۱)
- جایگزینی روش سنتی قطع هورمون تیروئید پیش از این آزمایشها و اسکنها، برای پیشگیری از علائم کمکاری تیروئید
- کمک به تصمیمگیری پزشک دربارهٔ نیاز به درمان تکمیلی با ید رادیواکتیو در پیگیری بلندمدت بیماران
روش مصرف
تیروتروپین آلفا را خودتان در خانه تزریق نمیکنید؛ این دارو را تیم درمانی، معمولاً بهصورت دو تزریق متوالی در عضلهٔ باسن و با فاصلهٔ حدود ۲۴ ساعت، در کلینیک یا بیمارستان تجویز و تزریق میکند. برنامهٔ دقیق تزریقها، زمان اسکن یا نمونهگیری خون، و ادامه یا قطع موقت قرص هورمون تیروئید را پزشک متخصص غدد یا پزشک هستهای بر اساس شرایط شما تعیین میکند؛ همهٔ نوبتها را دقیقاً طبق برنامه انجام دهید و اگر نوبتی را از دست دادید، حتماً با کلینیک هماهنگ کنید تا زمانبندی دوباره تنظیم شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیگیری سرطان تیروئید متمایز پس از برداشتن تیروئید با آزمایش تیروگلوبولین سرم، با یا بدون اسکن تشخیصی ید رادیواکتیو
هورمون تیروئید معمولاً در این روش ادامه مییابد؛ دارو فقط بهصورت عضلانی تزریق شود و هرگز وریدی تزریق نشود. نتیجهٔ تیروگلوبولین باید همراه با آنتیبادی ضد تیروگلوبولین تفسیر شود.
آمادهسازی برای تخریب بافت باقیماندهٔ تیروئید پس از جراحی در سرطان تیروئید متمایز، بدون شواهد متاستاز دوردست
فعالیت ید رادیواکتیو و زمان اسکن پس از درمان را پزشک طب هستهای تعیین میکند؛ این کاربرد باید زیر نظر پزشک باتجربه در درمان سرطان تیروئید انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به تیروتروپین آلفا یا هر یک از اجزای آن واکنش حساسیتی نشان دادهاید
- اگر بیماری قلبی-عروقی یا فشار خون کنترلنشده دارید
- اگر متاستاز شناختهشده در مغز یا نزدیک نخاع دارید
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری میدهید یا شیر میدهید
- اگر نارسایی کلیه دارید
- اگر داروی دیگری—از جمله داروهای بدون نسخه، مکملها یا هر چیز حاوی ید—مصرف میکنید
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- سردرد خفیف
- ضعف یا خستگی
- سرگیجه
- استفراغ
- درد خفیف در محل تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، تورم صورت یا گلو، یا تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- سردرد شدید و ناگهانی، تاری دید، ضعف دست و پا یا تشنج در کسانی که متاستاز مغزی یا نزدیک نخاع دارند؛ این میتواند نشانهٔ تورم یا خونریزی موضعی باشد—در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تنگی نفس یا مشکل ناگهانی در بلع بهدلیل بزرگشدن سریع بافت باقیماندهٔ تیروئید؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
- تپش قلب شدید یا درد قفسهٔ سینه، بهویژه در سالمندان یا افراد دارای بیماری قلبی؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون تیروتروپین آلفا معمولاً همراه با ید رادیواکتیو یا پیش از اسکن آن به کار میرود، مصرف اخیر مواد حاجب حاوی ید (در سیتیاسکن یا آنژیوگرافی)، برخی شربتها یا مکملهای حاوی ید، و رژیم غذایی بسیار غنی از ید میتوانند نتیجهٔ اسکن یا اثربخشی درمان را مختل کنند. ادامه یا قطع موقت لووتیروکسین و سایر داروهای تیروئید نیز باید دقیقاً طبق دستور پزشک متخصص غدد باشد و خودسرانه تغییر نکند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا زمانبندی درست هماهنگ شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ اثر تیروتروپین آلفا در بارداری در دسترس است و چون این دارو معمولاً همراه با ید رادیواکتیو استفاده میشود—که برای جنین و شیرخوار خطرناک است—در دوران بارداری و شیردهی بهطور کلی به کار نمیرود، مگر آنکه پزشک متخصص پس از سنجش دقیق فایده و خطر، آن را ضروری بداند. پیش از شروع، ممکن است پزشک آزمایش بارداری بخواهد؛ هرگونه بارداری یا شیردهی را حتماً پیش از تزریق با تیم درمانی در میان بگذارید.
نگهداری
این دارو معمولاً در کلینیک یا بیمارستان نگهداری و آماده میشود و نیازی به نگهداری آن در خانه نیست. اگر ویال دارو به شما تحویل داده شد، آن را در یخچال (میان ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس) و دور از نور مستقیم نگه دارید، نگذارید یخ بزند، و پیش از تزریق تاریخ انقضا را بررسی کنید. مانند هر داروی تزریقی دیگر، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 0.9 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا خودم تیروتروپین آلفا را تزریق میکنم؟
۰۲آیا باید پیش از این تزریق، قرص تیروئیدم را قطع کنم؟
۰۳بعد از تزریق چه اتفاقی میافتد؟
۰۴آیا این دارو باعث علائم پرکاری تیروئید میشود؟
۰۵آیا مصرف این دارو در بارداری بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه V04CJ01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.