پلاکت فرزیس
پلاکت فرزیس یک فرآوردهٔ خونیِ حاوی پلاکت است که با دستگاه فرزیس از خون یک اهداکننده تهیه میشود و به کنترل خونریزی کمک میکند.
بیشتر برای پیشگیری یا درمان خونریزی در افرادی استفاده میشود که تعداد پلاکتشان کم است یا پلاکتهایشان درست کار نمیکنند.
این فرآورده خودسرانه یا در منزل قابل تزریق نیست. تب، لرز، خارش گسترده، تنگی نفس یا افت فشار حین یا پس از تزریق باید فوراً به کادر درمان گفته شود.
پیش از تزریق، سابقهٔ واکنش به انتقال خون، بیماری قلبی، کلیوی یا ریوی و همهٔ داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد را اطلاع دهید؛ در خونریزی ادامهدار یا تکرار واکنشها نیز ارزیابی پزشکی لازم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاکت فرزیس یک جزء درمانیِ خون و از دستهٔ فرآوردههای خونی در گروه خون و خونسازی است، نه یک داروی خوراکی یا تزریقِ قابلانجام در منزل. پلاکتها در تشکیل لخته و کنترل خونریزی نقش دارند؛ تزریق این فرآورده تعداد پلاکتهای کارآمد در گردش را موقتاً افزایش میدهد. هدف اصلی آن حمایت از بیمار تا کنترل علتِ کاهش یا اختلال عملکرد پلاکت و برطرفشدن خطر خونریزی است.
موارد مصرف
- درمان خونریزی قابلتوجه همراه با کاهش تعداد پلاکت
- پیشگیری از خونریزی در کاهش شدید یا سریع پلاکت، بهویژه در برخی بیماریهای مغز استخوان یا درمانهای ضدسرطان
- پشتیبانی پیش از برخی اعمال یا اقدامات تهاجمی، در صورت بالا بودن خطر خونریزی
- کمک به کنترل خونریزی در اختلال عملکرد پلاکت
- جبران پلاکت در برخی شرایط مصرف گسترده یا رقیقشدن فرآوردههای خونی
روش مصرف
پلاکت فرزیس فقط بهصورت انتقال وریدی، توسط کادر درمان و پس از بررسی هویت، گروه خونی و سازگاری لازم تجویز میشود؛ خودتان آن را تزریق نکنید. نیاز به تزریق، مقدار و زمان آن به شمارش پلاکت، وجود یا نبود خونریزی، علت بیماری و نوع اقدام درمانی بستگی دارد و پزشک تعیین میکند. در طول تزریق و مدتی پس از آن علائم حیاتی و نشانههای واکنش بررسی میشود. اگر تب، لرز، خارش، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا حال عمومی بد ایجاد شد، فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ هرگونه واکنش به انتقال خون یا فرآوردههای خونی، بهویژه واکنش شدید، را بگویید.
- وجود بیماری قلبی، نارسایی کلیه، بیماری ریوی، ورم یا سابقهٔ تجمع مایع را اطلاع دهید؛ این وضعیتها خطر اضافهبار مایع را بیشتر میکنند.
- همهٔ داروها و مکملها، بهخصوص آسپرین، کلوپیدوگرل، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی و داروهای رقیقکنندهٔ خون را اعلام کنید.
- اگر تب، عفونت، خونریزی فعال یا کبودیهای غیرمعمول دارید، پیش از تزریق به تیم درمان بگویید.
- سابقهٔ بیاثر بودن تزریقهای قبلی پلاکت، بزرگی طحال، پیوند عضو یا پیوند سلولهای بنیادی را اعلام کنید. همچنین اگر کاهش پلاکت به علت بیماریهایی مانند پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک، کاهش پلاکت ناشی از هپارین یا پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی است، حتماً اطلاع دهید؛ تزریق در این شرایط همیشه مناسب نیست.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید تا نوع فرآورده و پایش لازم متناسب با شرایط شما انتخاب شود.
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا گرگرفتگی
- لرز یا احساس سرما
- خارش، قرمزی یا دانههای پوستی محدود
- تهوع یا سردرد خفیف
- درد، سوزش یا کبودی در محل رگگیری
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب یا زبان، کهیر گسترده، سرگیجه یا افت فشار: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید تا تزریق متوقف و بررسی شود. اگر علائم شدید است یا پس از ترک مرکز درمانی ایجاد شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه، کبودی لبها یا افت اکسیژن در حین یا چند ساعت پس از تزریق: میتواند نشانهٔ آسیب حاد ریه یا اضافهبار مایع باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و مراقبت فوری بگیرید.
- تب و لرز شدید، تهوع یا استفراغ ناگهانی، افت فشار یا حال بسیار بد حین یا پس از تزریق: احتمال آلودگی فرآورده یا واکنش شدید مطرح است؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسهٔ سینه یا کمر، ادرار تیره، زردی، تب شدید یا کاهش سطح هوشیاری: میتواند نشانهٔ واکنش شدید انتقال خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس رو به افزایش، ورم تازه یا احساس سنگینی قفسهٔ سینه، بهویژه در افراد مبتلا به بیماری قلبی یا کلیوی، میتواند از اضافهبار مایع باشد؛ فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و در صورت شدت علائم به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی شدید، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، ادرار خونی یا سردرد ناگهانی و شدید با ضعف یا اختلال تکلم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پلاکت فرزیس تداخل غذاییِ مستقیم ندارد، اما آسپرین، کلوپیدوگرل، تیکاگرلور، پراسوگرل، برخی داروهای ضدالتهاب و داروهای ضدانعقاد میتوانند خونریزی یا پاسخ به تزریق را تغییر دهند؛ قطع یا شروع هیچکدام را خودسرانه انجام ندهید. الکل نیز میتواند عملکرد پلاکت را مختل و خطر خونریزی را بیشتر کند، بهویژه اگر کاهش پلاکت یا خونریزی دارید. این فرآورده نباید با داروها یا محلولهای ناسازگار در یک مسیر مخلوط شود؛ فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بارداری مانع مطلق دریافت پلاکت فرزیس نیست و در صورت نیاز بالینی، تزریق میتواند برای مادر انجام شود؛ بااینحال سابقهٔ بارداری، احتمال بارداری و برنامهٔ زایمان باید به تیم درمان گفته شود تا سازگاری و نوع فرآوردهٔ مناسب انتخاب شود. خودِ این فرآورده مانند داروی خوراکی وارد شیر نمیشود و معمولاً شیردهی را متوقف نمیکند، اما علت نیاز به تزریق و وضعیت مادر و نوزاد باید بررسی شود.
نگهداری
پلاکت فرزیس برای نگهداری در منزل نیست و باید در بانک خون، در دمای کنترلشدهٔ اتاق و با تکان ملایم نگهداری شود؛ آن را در یخچال یا فریزر نگذارید. پیش از استفاده، کادر درمان تاریخ انقضا، سلامت کیسه و ظاهر فرآورده را بررسی میکند و فرآوردهٔ آسیبدیده، نشتکرده یا تغییررنگداده نباید تزریق شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱پلاکت فرزیس چه تفاوتی با پلاکت معمولی دارد؟
۰۲آیا گروه خونی در تزریق پلاکت فرزیس مهم است؟
۰۳چرا ممکن است شمارش پلاکت بعد از تزریق بالا نرود؟
۰۴آیا تب یا لرز هنگام تزریق پلاکت طبیعی است؟
۰۵آیا تزریق پلاکت علت اصلی کاهش پلاکت را درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.