پلاکت کنستانتره
پلاکت کنستانتره فرآوردهای خونی است که از پلاکتهای اهدایی تغلیظشده تشکیل میشود و به بندآمدن خونریزی کمک میکند. این فرآورده از راه ورید و در مرکز درمانی منتقل میشود.
برای پیشگیری یا درمان خونریزی در افراد دچار کاهش شدید یا اختلال عملکرد پلاکت، از جمله برخی بیماران مبتلا به بیماریهای مغز استخوان یا تحت درمانهای ضدسرطان، استفاده میشود.
تب، لرز شدید، خارش گسترده، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا کمر را هنگام انتقال فوراً به پرستار بگویید. این فرآورده را در خانه تزریق یا نگهداری نکنید.
اگر سابقهٔ واکنش به انتقال خون، بیماری قلبی یا کلیوی، بارداری، یا مصرف داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. در برخی علتهای کاهش پلاکت، تزریق روتین ممکن است مناسب نباشد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلاکت کنستانتره یک فرآوردهٔ خونی سلولی از گروه خون و خونسازی است که از پلاکتهای اهدایی تغلیظشده تشکیل میشود. پلاکتها در محل آسیب رگ جمع میشوند و با ساختن سد اولیه، به بندآمدن خونریزی کمک میکنند. این فرآورده برای جبران کمبود یا اختلال عملکرد پلاکت بهکار میرود، نه برای درمان کمخونی یا جایگزینی پلاسما. اثر آن ممکن است موقتی باشد و نیاز به آن بر اساس خونریزی، شمارش پلاکت و علت بیماری تعیین میشود.
موارد مصرف
- درمان خونریزی قابلتوجه در فردی با شمارش پایین یا عملکرد مختل پلاکت
- پیشگیری از خونریزی در کاهش شدید پلاکت، بهویژه در برخی بیماریهای مغز استخوان یا درمانهای ضدسرطان
- پیش از جراحی یا اقدامات تهاجمی، وقتی شمارش یا عملکرد پلاکت برای ایمنی کافی نیست
- کمک به کنترل خونریزی شدید یا مصرف سریع پلاکت در برخی وضعیتهای اورژانسی
- در اختلالات مادرزادی یا اکتسابی عملکرد پلاکت، با تشخیص متخصص
روش مصرف
پلاکت کنستانتره طبق نسخه در بیمارستان یا مرکز مجهز، از راه ورید و با مجموعهٔ انتقال خون داده میشود. پیش از شروع و در طول انتقال، هویت بیمار، مشخصات و سازگاری فرآورده و علائم حیاتی بررسی میشود؛ مقدار و سرعت انتقال را پزشک و بانک خون بر اساس وضعیت بالینی و آزمایشها تعیین میکنند. بیمار نباید کیسه را خودش جابهجا، گرم، سرد یا نگهداری کند. در صورت تب، لرز، خارش، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا کمر، تهوع شدید یا سرگیجه، فوراً به پرستار اطلاع دهید؛ پس از انتقال نیز شمارش پلاکت و وضعیت خونریزی دوباره ارزیابی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش به انتقال خون یا پلاکت، حساسیت شدید، یا وجود پادتنهای خونی و مشکل سازگاری را اعلام کنید؛ ممکن است به فرآوردهٔ ویژه نیاز باشد.
- علت کاهش پلاکت و بیماریهای زمینهای مانند بیماریهای مغز استخوان، سرطان خون، عفونت شدید، بیماری کبد، قلب یا کلیه را به پزشک بگویید.
- همهٔ داروها، بهویژه داروهای ضدپلاکت، ضدانعقاد، ضدالتهاب و داروهای ضدسرطان، و همچنین مکملها و فرآوردههای گیاهی را اعلام کنید.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید یا گروه خونی منفی دارید، پیش از انتقال اطلاع دهید تا سازگاری فرآورده و نیاز به پیشگیری از حساسشدن بررسی شود.
- در پورپورای ایمنی، پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک یا کاهش پلاکت ناشی از هپارین، تزریق روتین معمولاً انجام نمیشود و تصمیمگیری به شدت خونریزی و نظر متخصص بستگی دارد.
- وجود خونریزی فعال، تب، عفونت یا برنامهٔ جراحی و اقدام تهاجمی را پیش از انتقال اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- تب خفیف یا احساس گرما و لرز کوتاهمدت
- سردرد، تهوع یا بیحالی گذرا
- خارش یا دانهٔ پوستی محدود
- گرگرفتگی یا احساس ناراحتی عمومی کوتاهمدت
- درد، سوزش یا کبودی محل ورود سوزن
- تورم لب، صورت یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه یا افت فشار؛ فوراً به پرستار اطلاع دهید و پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا، لرز شدید، تهوع یا استفراغ ناگهانی، بیحالی شدید یا افت فشار؛ انتقال باید متوقف و علت بهسرعت بررسی شود، بنابراین فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، سرفه، درد یا فشار قفسهٔ سینه و کبودی لبها؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید کمر یا سینه، ادرار تیره یا خونی، کاهش واضح ادرار یا زردی پوست و چشم؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزیای که بند نمیآید، مدفوع سیاه یا خونی، استفراغ خونی، سردرد شدید یا تغییر هوشیاری؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پلاکت کنستانتره تداخل غذایی مستقیمی ندارد، اما داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین و کلوپیدوگرل و برخی ضدالتهابهای غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن میتوانند عملکرد پلاکت یا خطر خونریزی را تحتتأثیر قرار دهند. داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین، هپارین، ریواروکسابان و آپیکسابان نیز در تصمیمگیری دربارهٔ زمان و ضرورت انتقال مهماند؛ داروهای شیمیدرمانی یا داروهای کاهندهٔ شمارش پلاکت هم باید اعلام شوند. الکل، بهویژه همراه این داروها، میتواند خطر خونریزی را بیشتر کند. داروهای تجویزی را خودسرانه قطع نکنید و فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، پلاکت کنستانتره در صورت وجود خونریزی، کاهش شدید پلاکت یا نیاز به اقدام درمانی میتواند با نظر متخصص زنان و متخصص خون استفاده شود؛ علت کاهش پلاکت و روند شمارشها اهمیت دارد. اگر گروه خونی منفی دارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از انتقال اطلاع دهید تا سازگاری فرآورده و نیاز به پیشگیری از حساسشدن بررسی شود. شیردهی معمولاً مانعی برای دریافت پلاکت نیست، اما بیماری زمینهای و داروهای همراه باید جداگانه ارزیابی شوند.
نگهداری
این فرآورده فقط باید در بانک خون و در دمای حدود ۲۰ تا ۲۴ درجهٔ سانتیگراد با تکاندهی ملایم و پیوسته نگهداری شود؛ آن را در یخچال یا فریزر قرار ندهید. بیمار نباید کیسه را در خانه نگه دارد یا پس از خارجشدن از شرایط استاندارد برای مصرف بعدی استفاده کند. تاریخ انقضا، سلامت کیسه و دستور بانک خون ملاک است و فرآورده باید دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱پلاکت کنستانتره چه تفاوتی با خون کامل دارد؟
۰۲آیا هر کسی که پلاکتش پایین است باید پلاکت دریافت کند؟
۰۳آیا میتوان پلاکت کنستانتره را در خانه تزریق کرد؟
۰۴اگر هنگام انتقال پلاکت تب یا خارش ایجاد شد چه کنم؟
۰۵اثر پلاکت کنستانتره دائمی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B05AX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.