تستوسترون آندکانوات
تستوسترون آندکانوات نوعی فرآورده هورمونی مردانه (آندروژن) است که برای جبران کمبود تستوسترون بدن به کار میرود. این دارو بهصورت کپسول خوراکی یا محلول تزریقی طولانیاثر در دسترس است.
کاربرد اصلی آن، درمان جایگزینی تستوسترون در مردانی است که کمبود تأییدشده این هورمون (هیپوگنادیسم) دارند و علائم و آزمایشهای آنها این تشخیص را نشان داده باشد.
این دارو فقط با تشخیص و نسخه پزشک و پس از بررسیهای لازم، از جمله وضعیت پروستات، مصرف میشود؛ در برخی بیماریهای زمینهای مانند سرطان پروستات باید اصلاً استفاده نشود.
اگر پس از تزریق دچار سرفه، تنگی نفس یا احساس فشار در قفسه سینه شدید، یا علائم غیرمعمولی مانند تورم دردناک پا یا زردی پوست دیدید، حتماً و بیدرنگ با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تستوسترون آندکانوات استر روغندوست هورمون تستوسترون است که در گروه دارویی آندروژنها (هورمونهای جنسی مردانه) جای میگیرد و در ایران با نامهای تجاری نبیدو (بهصورت تزریقی) و آندریول تستوکپس (بهصورت کپسول خوراکی) نیز شناخته میشود. این ساختار استری به دارو اجازه میدهد پس از مصرف خوراکی از راه سیستم لنفاوی روده جذب شود، یا در شکل تزریقی بهآرامی از محل تزریق در بدن آزاد و جذب گردد. پس از جذب، آنزیمهای بدن استر را میشکنند و تستوسترون فعال آزاد میشود که به گیرندههای آندروژنی در بافتهای مختلف متصل میشود و اثرهای طبیعی این هورمون را بازمیگرداند. هدف اصلی درمان، رساندن سطح تستوسترون خون به محدوده طبیعی و کاهش علائم ناشی از کمبود آن است.
موارد مصرف
- درمان جایگزینی تستوسترون در هیپوگنادیسم اولیه مردان، ناشی از مشکل خود بیضهها
- درمان جایگزینی تستوسترون در هیپوگنادیسم ثانویه، ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- بهبود علائم کمبود تستوسترون مانند کاهش میل جنسی، خستگی و کاهش توده عضلانی ناشی از این کمبود
- ادامه درمان هورمونی در مردانی که تشخیص کمبود تستوسترون در آنها با آزمایش خون تأیید شده است
روش مصرف
شکل خوراکی این دارو باید همراه غذا، ترجیحاً وعدهای که دارای چربی باشد، مصرف شود؛ چون جذب آن از راه سیستم لنفاوی و وابسته به چربی غذاست و مصرف با معده خالی میتواند اثربخشی دارو را بهشدت کاهش دهد. شکل تزریقی را تنها پزشک یا پرستار، بهصورت عمیق در عضله و آهسته، تزریق میکند؛ تزریق سریع میتواند خطر واکنشهای تنفسی را افزایش دهد. فاصله زمانی تزریقها و دوز دقیق هر دو شکل دارویی را فقط پزشک، بر اساس آزمایشهای دورهای سطح تستوسترون، تعیین میکند و نباید بدون هماهنگی با او مصرف را تغییر داد یا قطع کرد. مرتب و طبق زمانبندی تعیینشده به قرارهای پیگیری و آزمایش مراجعه کنید تا پزشک اثربخشی و ایمنی درمان را ارزیابی کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هیپوگنادیسم اولیهٔ مردان ناشی از اختلال عملکرد بیضهها
کپسول باید همراه غذا و بدون جویدن بلعیده شود؛ تزریق فقط عضلانی عمیق و بسیار آهسته انجام شود.
هیپوگنادیسم ثانویهٔ مردان ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
علت زمینهای اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس و سطح تستوسترون باید در طول درمان پایش شود.
کاهش میل جنسی، خستگی و کاهش تودهٔ عضلانی ناشی از کمبود تأییدشدهٔ تستوسترون
این دارو فقط پس از تأیید آزمایشگاهی کمبود تستوسترون و برای علائم ناشی از همان کمبود استفاده میشود.
ادامهٔ درمان جایگزینی تستوسترون در مردان دارای کمبود تأییدشده
در درمان نگهدارنده، سطح تستوسترون در پایان فاصلهٔ تزریق یا طبق برنامهٔ پزشک اندازهگیری و فاصلهٔ نوبتها تنظیم میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه سرطان پروستات یا سرطان پستان دارید یا مشکوک به آن هستید، پزشک را مطلع کنید؛ این دارو معمولاً در این شرایط تجویز نمیشود.
- اگر بزرگی خوشخیم پروستات (BPH)، بیماری قلبی-عروقی، فشار خون بالا، یا نارسایی کبد و کلیه دارید، حتماً پیش از شروع به پزشک بگویید.
- اگر سابقه لخته شدن خون، آپنه خواب (قطع تنفس در خواب)، یا افزایش تعداد گلبولهای قرمز دارید، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
- فهرست همه داروها، مکملها و محصولات گیاهی مصرفیتان را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
- این دارو فقط برای مردان با کمبود تأییدشده تستوسترون است و نباید بدون تشخیص پزشکی یا برای افزایش عملکرد ورزشی مصرف شود.
- پیش از شروع درمان، پزشک معمولاً وضعیت پروستات و برخی آزمایشهای خون را بررسی میکند؛ در این ارزیابی همکاری کنید.
عوارض احتمالی
- جوش و چربی پوست
- درد یا واکنش خفیف در محل تزریق، در شکل تزریقی
- تغییرات خلقی یا تحریکپذیری
- احتباس خفیف آب و افزایش وزن
- سردرد
- افزایش تعداد گلبولهای قرمز خون که با آزمایش دورهای رصد میشود
- سرفه، تنگی نفس یا احساس فشار ناگهانی در قفسه سینه، بهویژه دقایقی پس از تزریق؛ میتواند نشانه یک واکنش نادر ریوی به تزریق باشد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم دردناک، قرمزی یا گرمی ناگهانی در پا، یا درد قفسه سینه همراه با تنگی نفس؛ میتواند نشانه لخته خون باشد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، یا درد شکمی؛ میتواند نشانه آسیب کبدی باشد و باید به پزشک مراجعه کنید.
- دشواری ادرار کردن یا نیاز مکرر به دستشویی؛ میتواند نشانه اثر دارو بر پروستات باشد و باید به پزشک اطلاع دهید.
- نعوظ طولانی و دردناک که بیش از چند ساعت طول بکشد؛ یک عارضه نادر اما فوری است و باید به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا دشواری تنفس؛ باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تستوسترون آندکانوات میتواند اثر داروهای ضد انعقاد خون خوراکی، مانند وارفارین، را تقویت کند و خطر خونریزی را بالا ببرد؛ در مصرف همزمان معمولاً پایش دقیقتری لازم است. در افراد دیابتی، این دارو ممکن است نیاز بدن به انسولین یا داروهای پایینآورنده قند خون را تغییر دهد. مصرف همزمان با کورتیکواستروئیدها نیز میتواند خطر احتباس آب در بدن و تورم را افزایش دهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع یا در طول درمان بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو فقط برای درمان مردان است و در زنان، بهویژه در دوران بارداری، کاربردی ندارد؛ تستوسترون در بارداری میتواند به جنین آسیب برساند، بنابراین مصرف آن در زنان باردار یا کسانی که احتمال بارداری دارند نباید انجام شود. اگر شریک جنسی شما باردار است یا قصد بارداری دارید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. از آنجا که این دارو مخصوص درمان مردان است، موضوع شیردهی برای آن مطرح نیست؛ در هر حالت خاص و نامعمول، تصمیمگیری را به پزشک بسپارید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق، نه در یخچال، و دور از نور مستقیم و رطوبت نگه دارید؛ شکل تزریقی روغنی این دارو در سرمای زیاد ممکن است کدر یا غلیظ شود. آن را همیشه دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف یا تزریق، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید. شکل تزریقی معمولاً در مراکز درمانی نگهداری و توسط کادر پزشکی تزریق میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
| کپسول | 40 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید کپسول خوراکی این دارو را همراه غذا مصرف کرد؟
۰۲چرا گاهی بلافاصله پس از تزریق احساس سرفه یا سبکی سر پیدا میکنم؟
۰۳آیا میتوانم بدون کمبود تستوسترون، از این دارو برای افزایش حجم عضلانی استفاده کنم؟
۰۴آیا این دارو روی باروری تأثیر میگذارد؟
۰۵آیا تفاوتی بین شکل کپسولی و تزریقی این دارو هست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه G03BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.