تنوفوویر دیزوپروکسیل فومارات
تنوفوویر دیزوپروکسیل فومارات یک داروی ضدویروسی است که با مهارِ آنزیمِ موردنیازِ ویروس برای تکثیر، جلوی گسترشِ آن در بدن را میگیرد.
این دارو عمدتاً برای درمانِ عفونتِ اچآیوی، همراه با داروهای دیگر، و نیز کنترلِ هپاتیتِ بی مزمن به کار میرود. گاهی نیز برای پیشگیری از ابتلا به اچآیوی در افرادِ در معرضِ خطرِ بالا تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که هرگز نباید بدونِ مشورتِ پزشک، بهویژه در بیمارانِ هپاتیتِ بی، مصرفِ این دارو را ناگهان قطع کرد، زیرا ممکن است هپاتیت بهشدت عود کند.
اگر بیماریِ کلیوی، مشکلِ استخوانی یا سابقهٔ هپاتیتِ بی دارید، یا در دورانِ مصرف علائمی مانندِ کاهشِ شدیدِ ادرار، دردِ استخوان یا خستگیِ غیرعادی دیدید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تنوفوویر دیزوپروکسیل فومارات پیشدارویی است که در بدن به تنوفوویر، آنالوگی نوکلئوتیدی، تبدیل میشود و در ردهٔ مهارکنندههای نوکلئوتیدیِ ترانسکریپتاز معکوس (Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitor) قرار میگیرد. این دارو با واردشدن در زنجیرهٔ ژنتیکیِ ویروس، ادامهٔ ساختهشدنِ آن را متوقف میکند و از این راه از تکثیرِ ویروسِ اچآیوی یا ویروسِ هپاتیتِ بی جلوگیری میکند. هدفِ اصلیِ درمان، کاهشِ بارِ ویروسی در خون و کُندکردنِ پیشرفتِ بیماری است. با کاهشِ فعالیتِ ویروس، فشار بر سیستمِ ایمنی کم میشود و در موردِ هپاتیتِ بی، آسیبِ کبدی نیز کندتر پیش میرود. این دارو معمولاً بخشی از یک برنامهٔ درمانیِ طولانیمدت و مستمر است، نه یک درمانِ کوتاهمدت.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ اچآیوی نوع ۱، همیشه همراه با سایرِ داروهای ضدِرتروویروسی
- کنترلِ هپاتیتِ بی مزمن در بزرگسالان و برخی نوجوانان
- پیشگیریِ پیش از تماس (PrEP) از ابتلا به اچآیوی در افرادِ در معرضِ خطرِ بالا
- کمک به کاهشِ خطرِ انتقالِ اچآیوی یا هپاتیتِ بی از مادر به جنین، طبقِ نظرِ پزشکِ متخصص
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ قرص و یکبار در روز، ترجیحاً در ساعتِ مشخصی از شبانهروز، مصرف میشود تا سطحِ آن در خون ثابت بماند. مصرفِ همراه با غذا میتواند جذبِ دارو را بهتر کند و از ناراحتیِ گوارشی بکاهد. پایبندیِ کامل به برنامهٔ مصرف بسیار مهم است، زیرا فراموشکردنِ مکررِ دوزها میتواند به مقاومتِ ویروسی بینجامد. در بیمارانِ هپاتیتِ بی، قطعِ ناگهانیِ دارو بدونِ نظرِ پزشک میتواند خطرناک باشد و عودِ شدیدِ بیماری را در پی داشته باشد. به همین دلیل، هرگونه تغییر در مصرف، مقدار یا زمانبندیِ دارو باید فقط طبقِ نسخه و با نظرِ پزشک یا داروساز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان عفونت اچآیوی نوع ۱
قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد؛ مصرف تنوفوویر بهتنهایی برای درمان اچآیوی کافی نیست.
هپاتیت بی مزمن
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ قطع خودسرانه میتواند موجب تشدید شدید هپاتیت شود.
پیشگیری پیش از تماس از ابتلا به اچآیوی در افراد پرخطر
پیش از شروع و در طول مصرف، منفی بودن آزمایش اچآیوی و عملکرد کلیه باید بررسی شود؛ مصرف نامنظم اثر پیشگیرانه را کاهش میدهد.
پیشگیری از انتقال اچآیوی از مادر به نوزاد
رژیم کامل مادر و داروی پیشگیری نوزاد جداگانه تعیین میشود؛ تنوفوویر بهتنهایی کافی نیست.
پیشگیری از انتقال هپاتیت بی از مادر به نوزاد
معمولاً برای بار ویروسی مادر حداقل ۲۰۰٬۰۰۰ واحد بینالمللی در میلیلیتر؛ واکسیناسیون نوزاد و اقدامات پیشگیری هنگام تولد نیز ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه بیماریِ کلیوی یا سابقهٔ مشکلاتِ کلیه را به پزشک اطلاع دهید، زیرا این دارو از راهِ کلیه دفع میشود.
- اگر مبتلا به هپاتیتِ بی هستید یا سابقهٔ آن را دارید، پیش از شروع یا قطعِ دارو حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ پوکیِ استخوان یا کاهشِ تراکمِ استخوان را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پزشک را در جریان بگذارید.
- هرگونه حساسیتِ دارویی پیشین به این دارو یا داروهای مشابه را گزارش کنید.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع
- اسهال
- سردرد
- خستگی و ضعفِ عمومی
- نفخ یا گازِ معده
- سرگیجه
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار، تورمِ پا یا خستگیِ شدید، که میتواند نشانهٔ آسیبِ کلیوی باشد؛ در این صورت سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- دردِ استخوان یا عضله، یا شکستگیِ غیرمنتظره، که ممکن است به کاهشِ تراکمِ استخوان مربوط باشد؛ آن را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- ضعفِ شدید، دردِ عضلانیِ غیرعادی، تنگیِ نفس، دردِ شکم همراه با تهوع یا احساسِ سرمای غیرعادی، که نشانههای نادر ولی جدیِ اسیدوزِ لاکتیکاند؛ در صورتِ بروز، با اورژانس تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم، که میتواند نشانهٔ مشکلِ کبدی یا عودِ هپاتیتِ بی پس از قطعِ دارو باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس، که نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدیدند؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تنوفوویر دیزوپروکسیل فومارات میتواند با داروهایی که بر عملکردِ کلیه اثر میگذارند یا از همان راهِ کلیه دفع میشوند، مانندِ برخی مسکنهای ضدِالتهابیِ غیراستروئیدی، برخی آنتیبیوتیکها یا سایرِ داروهای ضدِویروسی، تداخل داشته باشد و خطرِ آسیبِ کلیوی را افزایش دهد. همزمانی با برخی داروهای دیگرِ ضدِرتروویروسی نیز ممکن است نیازمندِ تنظیمِ دوز یا احتیاطِ ویژه باشد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی و در صورتِ نیاز، برنامهٔ درمانی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ این دارو در دورانِ بارداری، تجربهٔ بالینیِ فراوان و نسبتاً اطمینانبخشی وجود دارد و در بسیاری از موارد، از جمله بارداریِ همراه با اچآیوی یا هپاتیتِ بی، پزشک ممکن است ادامه یا شروعِ مصرف را صلاح بداند. بااینحال، تصمیمِ نهایی همیشه باید با پزشکِ متخصص و بر اساسِ شرایطِ فردیِ مادر و جنین گرفته شود. مقدارِ اندکی از این دارو ممکن است در شیرِ مادر ترشح شود؛ بنابراین مصرف در دورانِ شیردهی نیز باید با توجه به وضعیتِ عفونیِ مادر و نوزاد و زیرِ نظرِ پزشک ارزیابی شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و درِ ظرفِ آن را همیشه محکم بسته نگه دارید. آن را دور از دیدِ کودکان قرار دهید تا از مصرفِ ناخواسته جلوگیری شود. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 300 mg |
| قرص | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تنوفوویر هپاتیتِ بی را کاملاً درمان میکند؟
۰۲چرا نباید این دارو را خودسرانه قطع کنم؟
۰۳آیا مصرفِ این دارو نیاز به آزمایشِ دورهای دارد؟
۰۴آیا این دارو باید همراه با غذا مصرف شود؟
۰۵آیا این دارو برای پیشگیری از اچآیوی هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۲ سازنده، در گروه J05AF07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.