سوماتریپتان
سوماتریپتان دارویی از گروهِ تریپتانهاست که با اثرگذاری بر گیرندههای سروتونین در عروقِ مغزی، برای فروکشکردنِ حملهٔ حادِ میگرن به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن، تسکینِ سردردِ حادِ میگرنی با یا بدون اورا در بزرگسالان است؛ شکلِ تزریقیِ آن نیز گاهی برای سردردِ خوشهای به کار میرود.
این دارو برای پیشگیری از میگرن مناسب نیست و افرادی که بیماریِ قلبیعروقی یا فشارِ خونِ کنترلنشده دارند، نباید بدونِ نظرِ پزشک آن را مصرف کنند.
اگر پس از مصرف دچارِ دردِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفس یا هرگونه علامتِ غیرعادیِ قلبی شدید، یا الگوی سردردتان با همیشه فرق داشت، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتریپتان دارویی از دستهٔ تریپتانهاست که بهطورِ اختصاصی به گیرندههای سروتونین در عروقِ خونرسانِ مغز و اعصابِ حسیِ اطرافِ آن متصل میشود. این اتصال، عروقِ گشادشده در حینِ حملهٔ میگرنی را تنگ میکند و آزادسازیِ موادِ التهابزا حولِ عصبِ سهقلو را کاهش میدهد و بهاینترتیب، مسیرِ ایجادِ دردِ میگرنی متوقف میشود. سوماتریپتان برای فروکشکردنِ حملهای که آغاز شده بهکار میرود، نه برای پیشگیری از وقوعِ آن. بسته به شکلِ دارویی، بهصورتِ قرصِ خوراکی، اسپریِ بینی یا تزریقِ زیرِپوستی در دسترس است.
موارد مصرف
- قطعِ حملهٔ حادِ میگرن، با یا بدون اورا، در بزرگسالان
- کاهشِ سریعِ نشانههای همراهِ حملهٔ میگرنی مانندِ تهوع و حساسیت به نور و صدا
- درمانِ سردردِ خوشهای، معمولاً با شکلِ تزریقی و به تشخیصِ پزشک
روش مصرف
سوماتریپتان باید در همان ابتدای شروعِ سردردِ میگرنی مصرف شود، نه در مرحلهٔ اورا پیش از شروعِ درد؛ مصرفِ دیرهنگام میتواند از اثربخشیِ آن بکاهد. قرصِ خوراکی را میتوان همراه یا بدونِ غذا میل کرد. اگر سردرد پس از بهبودِ اولیه بازگشت، تنها طبقِ دستورِ پزشک یا داروساز و با رعایتِ فاصلهٔ زمانیِ تعیینشده میتوان دوزِ بعدی را مصرف کرد؛ سقفِ تعدادِ دفعاتِ مصرف در هفته یا ماه را هم باید دقیقاً همانگونه که پزشک گفته رعایت کرد، چون مصرفِ مکرر و بیشازحد خود میتواند به سردردی ناشی از مصرفِ زیادِ دارو بینجامد. اگر دارو برای چند حملهٔ پیاپی بیاثر بود، بهجای افزایشِ خودسرانهٔ مصرف، موضوع را با پزشکتان در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد میگرن با یا بدون اورا و نشانههای همراه آن
برای قطع حمله است، نه پیشگیری؛ با کنترل حمله، تهوع و حساسیت به نور و صدا نیز معمولاً کاهش مییابد و دوز جداگانهای ندارد. قرص را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد.
سردرد خوشهای
برای درمان سریع حملهٔ حاد است؛ شکل تزریقی استاندارد این کاربرد است و مصرف آن باید پس از تشخیص قطعی و با تجویز پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ قلبیِ ایسکمیک، سکتهٔ قلبی، آنژینِ صدری یا هر بیماریِ عروقِ کرونر
- فشارِ خونِ بالای کنترلنشده یا سابقهٔ سکتهٔ مغزی و حملهٔ ایسکمیکِ گذرا
- مصرفِ داروهای ضدافسردگی، مهارکنندههای آنزیمِ مونوآمیناکسیداز، اِرگوتامین یا سایرِ داروهای خانوادهٔ تریپتان
- بارداری، قصدِ بارداری یا دورانِ شیردهی
- بیماریِ مزمنِ کبدی یا کلیوی
- سابقهٔ میگرنِ همراه با ضعفِ نیمهٔ بدن یا میگرنِ قاعدهٔ مغز (بازیلار)
عوارض احتمالی
- احساسِ سوزنسوزنشدن یا بیحسیِ خفیف در دستها، پاها یا صورت
- گُرگرفتگی یا احساسِ گرما و برافروختگیِ پوست
- احساسِ سنگینی، فشار یا تنگی در قفسهٔ سینه، گردن یا فک که معمولاً گذراست
- سرگیجهٔ خفیف یا خوابآلودگی
- خستگی یا احساسِ ضعفِ عمومی
- تحریک یا درد در محلِ تزریق، در شکلِ تزریقیِ دارو
- دردِ شدید یا فشارندهٔ قفسهٔ سینه که ادامهدار است یا به بازو و فک میکشد: نشانهٔ احتمالیِ مشکلِ قلبی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، اختلال در گفتار یا افتِ ناگهانیِ دید: نشانهٔ احتمالیِ سکتهٔ مغزی است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری، تپشِ تندِ ناگهانیِ قلب، لرزش، تعریقِ شدید یا سفتیِ عضلانی: میتواند نشانهٔ سندرمِ سروتونین باشد؛ فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- ورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس: نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- سردیِ شدید، رنگپریدگی یا کبودیِ انگشتانِ دست و پا: نشانهٔ کاهشِ خونرسانی است؛ موضوع را سریع به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ سوماتریپتان با داروهای ضدافسردگیِ مهارکنندهٔ بازجذبِ سروتونین یا سروتونین-نوراپینفرین، مهارکنندههای آنزیمِ مونوآمیناکسیداز، یا سایرِ داروهای خانوادهٔ تریپتان و ترکیباتِ اِرگوتامینی میتواند خطرِ سندرمِ سروتونین یا تنگیِ بیشازحدِ عروق را بالا ببرد و معمولاً باید با فاصلهٔ زمانیِ مشخص یا زیرِنظرِ پزشک انجام شود. برخی داروهای دیگر هم میتوانند غلظتِ سوماتریپتان را در خون تغییر دهند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروسازتان بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ مصرفِ سوماتریپتان در بارداری، دادههای موجود نشانهای از افزایشِ چشمگیرِ خطر برای جنین نشان ندادهاند، اما چون مطالعاتِ قطعیِ کافی در دست نیست، مصرف در بارداری فقط با صلاحدیدِ پزشک و در صورتی انجام میشود که فایدهٔ کنترلِ حملهٔ میگرنی بر خطرِ احتمالی برتری داشته باشد. سوماتریپتان به مقدارِ کم وارد شیرِ مادر میشود؛ اگر در دورانِ شیردهی به آن نیاز دارید، حتماً با پزشک یا داروسازتان دربارهٔ نحوهٔ مصرف و زمانبندیِ شیردهی مشورت کنید.
نگهداری
سوماتریپتان را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه برچسبِ بسته دستورِ دیگری داده باشد. قلمِ تزریقی یا اسپریِ بینی را طبقِ راهنمای همان محصول نگهداری و از یخزدگی محافظت کنید. دارو را همیشه دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و از مصرفِ داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| قرص | 50 mg |
| تزریقی | 12 mg / 1mL |
| تزریقی | 50 mg |
| اسپری | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۲ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سوماتریپتان اعتیادآور است؟
۰۲چرا سوماتریپتان از حملهٔ بعدیِ میگرن پیشگیری نمیکند؟
۰۳اگر بعد از بهبودِ اولیه، سردرد دوباره برگردد چه باید کرد؟
۰۴آیا مصرفِ همزمانِ سوماتریپتان با داروهای ضدافسردگی خطرناک است؟
۰۵تفاوتِ قرص، اسپریِ بینی و شکلِ تزریقیِ سوماتریپتان در چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۲ برند از ۱۸ سازنده، در گروه N02CC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.