استانولون
استانولون، که در پزشکی دیهیدروتستوسترون نیز نامیده میشود، هورمونی آندروژنی (مردانه) با ساختاری نزدیک به تستوسترون است. این ژلِ پوستی برای رساندنِ همین هورمون به بدن، از راهِ جذبِ پوستی، ساخته شده است.
بیشترین کاربردِ آن جبرانِ کمبودِ آندروژن در مردانِ بزرگسال و کاهشِ بزرگشدنِ بافتِ پستان (ژنیکوماستی) است. در مواردِ خاص، زیرِ نظرِ متخصصِ غدد، برای تأخیرِ بلوغ یا میکروپنیس در کودکان و نوجوانان نیز به کار میرود.
این ژل باید فقط روی پوستِ سالم و طبقِ دستورِ دقیقِ پزشک استعمال شود و تا خشکشدنِ کامل نباید با پوستِ افرادِ دیگر، بهویژه زنان و کودکان، در تماس باشد، چون هورمون میتواند منتقل شود.
اگر نشانههایی مثلِ نعوظِ طولانی و دردناک، زردیِ پوست، یا رشدِ ناخواستهٔ موی زائد در فردِ دیگرِ خانواده دیدید، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید؛ همچنین پیش از شروعِ مصرف، سابقهٔ بیماریِ پروستات یا کبد را حتماً بازگو کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
استانولون، که با نامِ دیهیدروتستوسترون (Dihydrotestosterone) نیز شناخته میشود، شکلِ فعال و قدرتمندِ تستوسترون در بدنِ مردان است و در ردهٔ هورمونهای آندروژنی جای میگیرد. این دارو بهصورتِ ژلِ پوستی عرضه شده و پس از مالیدن روی پوست، جذبِ جریانِ خون شده و به گیرندههای آندروژنی در سلولها متصل میشود. برخلافِ تستوسترون، استانولون در بدن به استروژن تبدیل نمیشود؛ به همین دلیل هم برای کاهشِ بزرگشدنِ بافتِ پستان در مردان (ژنیکوماستی) و هم برای جبرانِ کمبودِ آندروژن در مردانی که بدنشان تستوسترونِ کافی نمیسازد، به کار میرود. هدفِ اصلیِ درمان، بازگرداندنِ تعادلِ هورمونی یا مهارِ رشدِ غیرطبیعیِ بافتِ پستان است، همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ غدد یا اورولوژی.
موارد مصرف
- جبرانِ کمبودِ آندروژن (هیپوگنادیسم) در مردانِ بزرگسال
- کاهشِ بزرگشدنِ بافتِ پستان در مردان (ژنیکوماستی)
- کمک به درمانِ تأخیرِ بلوغ در پسران، زیرِ نظرِ فوقتخصصِ غدد
- کمک به درمانِ میکروپنیس در کودکان، صرفاً با تجویزِ فوقتخصصیِ غددِ کودکان
روش مصرف
این ژل را دقیقاً بههمان شکل و در همان محلهایی از پوستِ سالم و خشک که پزشک تعیین کرده است بمالید و از استعمالِ آن روی زخم، بریدگی یا غشاهای مخاطی، مثلِ داخلِ بینی یا دهان، خودداری کنید. بلافاصله پس از مصرف دستها را کاملاً بشویید و اجازه دهید محلِ استعمال چند دقیقه در هوای آزاد خشک شود، پیش از آنکه لباس بپوشید یا پوستِ خود را به پوستِ فردِ دیگری، بهویژه همسر یا کودک، نزدیک کنید، چون این هورمون از راهِ تماسِ پوستی قابلِ انتقال است. مصرفِ منظم، در ساعتهای ثابتِ روزانه و بدونِ جاانداختنِ نوبت، به اثربخشیِ بهترِ درمان کمک میکند و مصرف را بدونِ مشورت با پزشک متوقف یا خودسرانه تغییر ندهید. جزئیاتِ دقیقِ مقدار، تعدادِ نوبتها و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک یا داروسازتان، بر اساسِ نسخه، مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود آندروژن (هیپوگنادیسم) در مردان بزرگسال
پس از خشکشدن لباس پوشیده شود و محل مصرف تا دستکم ۶ ساعت شسته نشود؛ از تماس پوستی دیگران با محل مصرف پیشگیری کنید.
بزرگشدن بافت پستان در مردان (ژنیکوماستی)
از تماس با مخاط و پوست آسیبدیده پرهیز شود؛ در صورت نبودِ کاهش واضح پس از ۳ ماه، ادامهٔ درمان سودی ندارد و علت زمینهای باید بررسی شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ سرطانِ پروستات دارید یا مشکلاتِ پروستاتِ شما بررسینشده باقی مانده، حتماً به پزشک بگویید، چون آندروژنها میتوانند رشدِ این نوع سرطان را تندتر کنند.
- ابتلا به بیماریِ کبدی، قلبی یا کلیوی، یا سابقهٔ لختهٔ خون و افزایشِ غیرطبیعیِ گلبولِ قرمز را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پیشتر به این دارو یا هر یک از اجزای ژل واکنشِ پوستیِ شدید داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- فهرستِ همهٔ داروهای مصرفیتان، بهویژه رقیقکنندهٔ خون، انسولین یا کورتیکواستروئید، را به پزشک و داروساز بگویید.
- اگر همسر یا فردِ دیگری در خانه باردار است یا احتمالِ بارداری دارد، پزشک را در جریان بگذارید تا دربارهٔ پیشگیری از تماسِ پوستی راهنمایی کند.
- اگر این دارو برای کودک یا نوجوان تجویز شده، والدین باید از نحوهٔ صحیحِ مصرف مطمئن شوند و پیگیریِ منظم با پزشکِ متخصصِ غدد را ادامه دهند.
عوارض احتمالی
- قرمزی، خارش یا سوزشِ خفیف در محلِ مالیدنِ ژل
- چربترشدنِ پوست یا بروزِ جوش (آکنه)
- افزایشِ رشدِ موهای بدن یا صورت
- تغییرِ اندکِ رنگ یا بویِ پوست در محلِ استعمال
- نعوظِ طولانی و دردناک، بیش از چند ساعت؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رشدِ ناخواستهٔ موی زائد یا تغییرِ صدا در فردِ دیگرِ خانواده که نشانهٔ انتقالِ هورمون است؛ با پزشک تماس بگیرید و روشِ مصرف را بازبینی کنید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شکم که میتواند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشد؛ به پزشک مراجعه کنید.
- تورمِ ناگهانیِ پاها، افزایشِ سریعِ وزن یا تنگیِ نفس که نشانهٔ احتباسِ آب است؛ با پزشک تماس بگیرید.
- سردردِ شدید، منگی یا تاریِ ناگهانیِ دید که میتواند نشانهٔ افزایشِ بیشازحدِ گلبولِ قرمز باشد؛ نیازمندِ آزمایشِ خون و بررسیِ پزشک است.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید، مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
استانولون میتواند اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون، مانندِ وارفارین، را تشدید کند و نیاز به پایشِ دقیقترِ آزمایشهای انعقادی داشته باشد. مصرفِ همزمان با انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قندِ خون ممکن است کنترلِ قندِ خون را تغییر دهد و نیازمندِ تنظیمِ دوبارهٔ آنها باشد. همزمانی با کورتیکواستروئیدها نیز میتواند خطرِ احتباسِ آب و تورم را بیشتر کند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیِ مصرفیات را، حتی آنهایی که بدونِ نسخه تهیه میکنی، به پزشک و داروسازت بگو تا هرگونه تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این ژل مخصوصِ درمانِ مردان است، اما هورمونِ موجود در آن میتواند از راهِ تماسِ پوستی به فردِ دیگر منتقل شود؛ به همین دلیل زنانِ باردار یا کسانی که احتمالِ بارداری دارند، بهویژه در سهماههٔ نخست، نباید با پوستِ فردی که تازه این ژل را مصرف کرده در تماس باشند، چون ممکن است رشدِ جنسیِ جنینِ دختر را تحتِ تأثیر قرار دهد. اطلاعِ کافی دربارهٔ اثرِ این تماس بر شیرِ مادر یا نوزادِ شیرخوار در دست نیست؛ بنابراین اگر در خانواده مادرِ شیرده وجود دارد، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
ژل را در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و رطوبت نگه دارید و پس از هر بار استفاده، درِ لوله را کاملاً ببندید. آن را همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید، چون تماسِ اتفاقیِ آنها با ژل یا با پوستِ فردی که تازه مصرف کرده میتواند اثراتِ هورمونیِ ناخواسته ایجاد کند. پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا با ظاهرِ تغییریافته را بدونِ مشورتِ داروساز دور نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| ژل | 2.5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا استانولون همان تستوسترون است؟
۰۲چرا باید پس از استعمالِ ژل از تماسِ پوستی با دیگران خودداری کنم؟
۰۳استفاده از این ژل چه مدت طول میکشد تا اثرش دیده شود؟
۰۴آیا زنان هم میتوانند از این ژل استفاده کنند؟
۰۵اگر یک نوبتِ استعمالِ ژل را فراموش کنم چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه G03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.