اسپکتینومایسین
اسپکتینومایسین آنتیبیوتیکی تزریقی از گروه آمینوسیکلیتولهاست که با مهار ساخت پروتئین در باکتری، از رشد و تکثیر آن جلوگیری میکند.
کاربرد اصلی آن درمان کوتاهمدت عفونت سوزاک (گنوره) است، بهویژه در افرادی که امکان مصرف پنیسیلین یا سفالوسپورینها را ندارند.
مهمترین نکته این است که اسپکتینومایسین فقط سوزاک را درمان میکند و اثری بر کلامیدیا یا سیفلیس ندارد؛ پزشک ممکن است آزمایش یا درمان جداگانه برای این عفونتهای همراه را نیز لازم بداند.
اگر پس از تزریق نشانههای آلرژیک مانند کهیر، تورم صورت یا تنگی نفس دیدید، یا علائم عفونت پس از چند روز بهبود نیافت، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اسپکتینومایسین یک آنتیبیوتیک تزریقی از خانوادهٔ آمینوسیکلیتولها (Aminocyclitol) است که از نظر ساختاری به آمینوگلیکوزیدها شباهت دارد، هرچند در همان گروه دارویی طبقهبندی نمیشود. این دارو با اتصال به بخشی از ریبوزوم باکتری، روند ساخت پروتئین در آن را مختل میکند و از این راه مانع رشد و تکثیرش میشود. کاربرد اصلی و شناختهشدهٔ اسپکتینومایسین، درمان کوتاهمدت عفونت سوزاک (گنوره) است، بهویژه در افرادی که امکان استفاده از پنیسیلین یا سفالوسپورینها را ندارند. این دارو تنها به شکل پودر برای تهیهٔ محلول تزریقی عرضه میشود و باید بهصورت تزریق عمیق در عضله و توسط کادر درمانی تجویز شود.
موارد مصرف
- درمان کوتاهمدت سوزاک (عفونت گنوکوکی) در مجرای ادراری مردان
- درمان عفونت گنوکوکی دهانهٔ رحم و مجرای ادراری در زنان
- درمان عفونت گنوکوکی ناحیهٔ رکتوم (راستروده)
- گزینهٔ درمانی جایگزین برای افرادی با سابقهٔ حساسیت به پنیسیلین یا سفالوسپورینها
- درمان سوزاک ناشی از سویههای باکتریایی مقاوم به برخی آنتیبیوتیکهای خط اول، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
اسپکتینومایسین را کادر درمانی بهصورت تزریق عمیق در عضلهٔ سرینی (باسن) تزریق میکند و مصرف خانگی یا خودسرانه ندارد. تعداد نوبتهای تزریق و فاصلهٔ بین آنها را پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت تعیین میکند؛ در بیشتر موارد سوزاک بدون عارضه، درمان تنها با یک نوبت تزریق کامل میشود. حتی اگر علائم زودتر بهبود یافت، هر نوبت بعدی تجویزشده را طبق برنامهٔ پزشک دریافت کنید و در صورت ادامه یا بازگشت علائم پس از درمان، حتماً برای بررسی و آزمایش پیگیری به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سوزاک غیرپیچیدهٔ مجرای ادراری در مردان
معمولاً یک نوبت کافی است؛ دارو فقط برای تزریق عضلانی است و عفونت همزمان کلامیدیایی را درمان نمیکند.
سوزاک غیرپیچیدهٔ دهانهٔ رحم و مجرای ادراری در زنان
معمولاً یک نوبت کافی است؛ در بارداری یا احتمال عفونت همزمان، ارزیابی و درمان مناسب باید جداگانه انجام شود.
سوزاک غیرپیچیدهٔ راستروده
برای عفونت حلقی قابل اعتماد نیست؛ در صورت احتمال درگیری حلق، انتخاب درمان باید بازبینی شود.
سوزاک در افراد دارای حساسیت به پنیسیلین یا سفالوسپورینها
گزینهٔ جایگزین برای عفونت گنوکوکی غیرپیچیده است؛ برای کلامیدیا یا سفلیس پوشش درمانی ندارد.
سوزاک ناشی از سویههای مقاوم به برخی آنتیبیوتیکهای خط اول
کشت و آزمون حساسیت در صورت امکان انجام شود؛ مقاومت به خود اسپکتینومایسین با افزایش دوز برطرف نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به اسپکتینومایسین یا سایر داروهای تزریقی را به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید.
- دربارهٔ احتمال همزمانی عفونت با کلامیدیا یا سیفلیس با پزشک صحبت کنید تا در صورت نیاز، آزمایش یا درمان تکمیلی انجام شود.
- اگر بیماری یا نارسایی کلیوی دارید، حتماً پزشک را مطلع کنید، زیرا دفع این دارو از طریق کلیه انجام میشود.
- فهرست کامل داروها و مکملهایی که مصرف میکنید، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون، را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر اختلال انعقادی یا بیماری زمینهای دیگری دارید که تزریق عضلانی را برایتان پرخطر میکند، حتماً به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- درد یا حساسیت در محل تزریق
- سرگیجهٔ خفیف و گذرا
- حالت تهوع
- تب یا لرز خفیف
- بیخوابی خفیف و گذرا
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا گلو، یا دشواری در تنفس — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر یا خارش پوستی که بهتازگی و پس از تزریق ظاهر شده — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- ادامه یا بدترشدن علائم سوزاک (مانند ترشح یا سوزش هنگام ادرارکردن) چند روز پس از تزریق — نشانهٔ نیاز به بررسی مجدد است؛ به پزشک مراجعه کنید.
- بروز زخم، بثورات پوستی یا سایر نشانههای غیرمعمول در هفتههای پس از درمان — چون اسپکتینومایسین سیفلیس را درمان نمیکند، این نشانهها باید به پزشک گزارش شوند.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای دارویی مهم و شناختهشده برای اسپکتینومایسین گزارش چندانی ندارد و این دارو معمولاً بدون نگرانی جدی دربارهٔ تداخل با غذا یا داروهای رایج تجویز میشود. بااینحال، چون این دارو معمولاً برای درمان یک عفونت آمیزشی بهکار میرود، پزشک ممکن است همزمان داروی دیگری برای درمان کلامیدیا یا سایر عفونتهای همراه نیز تجویز کند؛ فهرست کامل داروها، مکملها و آنتیبیوتیکهای دیگری که مصرف میکنید یا بهتازگی مصرف کردهاید را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اسپکتینومایسین در برخی راهنماهای درمانی بهعنوان گزینهای برای درمان سوزاک در دوران بارداری، بهویژه در افرادی که امکان مصرف پنیسیلین یا سفالوسپورینها را ندارند، بهکار رفته است. بااینحال تصمیم نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی، از جمله احتمال ورود دارو به شیر مادر، باید تنها با نظر و تجویز پزشک باشد.
نگهداری
از آنجا که اسپکتینومایسین را کادر درمانی تزریق میکند، نگهداری آن معمولاً بر عهدهٔ داروخانه یا مرکز درمانی است. اگر ویال دارو موقتاً در اختیار شما قرار گرفت، آن را دور از نور مستقیم و در دمای اتاق مطابق برچسب بستهبندی نگهداری کنید، از یخزدگی محافظت کنید، دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از تزریق، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 2 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اسپکتینومایسین سوزاک گلو (عفونت حلق) را هم درمان میکند؟
۰۲چرا پزشک ممکن است بگوید باید برای کلامیدیا یا سیفلیس هم آزمایش بدهم؟
۰۳آیا شریک جنسی من هم باید درمان شود؟
۰۴آیا تا پایان درمان باید از رابطهٔ جنسی خودداری کرد؟
۰۵چرا این دارو باید تزریقی باشد و شکل خوراکی ندارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۸ سازنده، در گروه J01XX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.