سوماتواستاتین
سوماتواستاتین هورمونی مصنوعی از دستهٔ هورمونهای سیستمیک است که ترشح چند هورمون و ترشحات گوارشی را در بدن کاهش میدهد.
بیشتر برای کنترل خونریزیهای حاد گوارشی، بهویژه خونریزی واریسی مری در بیماران کبدی، و نیز در پیشگیری از عوارض پس از جراحی پانکراس به کار میرود.
این دارو فقط در بیمارستان و زیر نظر مستقیم پزشک و کادر درمان، بهصورت تزریق وریدی پیوسته، تجویز میشود و برای مصرف خودسرانه در منزل نیست.
اگر در طول یا پس از تزریق نشانههایی مانند تپش نامنظم قلب، سرگیجهٔ شدید، علائم افت یا افزایش شدید قند خون، یا نشانههای واکنش آلرژیک ظاهر شد، باید فوراً به کادر درمان اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سوماتواستاتین هورمونی طبیعی در بدن انسان است که در هیپوتالاموس، پانکراس و دستگاه گوارش ساخته میشود و نقش اصلی آن مهار ترشح چند هورمون و ترشحات گوارشی است. شکل دارویی و مصنوعی آن از دستهٔ هورمونهای سیستمیک است و در بیمارستان بهصورت تزریق وریدی به کار میرود. این دارو با کاهش جریان خون به احشای شکمی و کاهش فشار در سیاهرگهای واریسی، و نیز با کمکردن ترشحات معده و پانکراس، در کنترل برخی خونریزیهای گوارشی حاد و عوارض پس از جراحی پانکراس نقش دارد. اثر آن در بدن بسیار کوتاهمدت است و به همین دلیل باید بهصورت انفوزیون پیوسته تجویز شود.
موارد مصرف
- کنترل خونریزی حاد ناشی از واریس مری یا معده در بیماران مبتلا به فشار خون پورتال، مانند بیماران سیروزی
- کمک به کنترل برخی خونریزیهای گوارشی فوقانی غیرواریسی، مانند خونریزی ناشی از زخم پپتیک
- پیشگیری و درمان عوارض پس از جراحی پانکراس، از جمله فیستول پانکراس
- درمان کمکی در پانکراتیت حاد، با کاهش ترشحات گوارشی و پانکراس
- کمک به بستن فیستولهای گوارشی با کاهش ترشحات روده و پانکراس
روش مصرف
سوماتواستاتین همیشه بهصورت تزریق وریدی و در محیط بیمارستانی، توسط پزشک یا کادر درمان تجویز و کنترل میشود؛ بنابراین بیمار نیازی به تنظیم زمان یا نحوهٔ مصرف آن ندارد. این دارو معمولاً پس از یک تزریق آغازین، بهصورت انفوزیون پیوسته و با سرعتی که پزشک تعیین میکند ادامه مییابد و روند آن بهطور مداوم پایش میشود. تداوم انفوزیون اهمیت زیادی دارد و قطع یا تغییر آن فقط باید با تشخیص کادر درمان انجام شود، زیرا ممکن است بر کنترل خونریزی یا سایر اثرات درمانی تأثیر بگذارد. مدت درمان و زمان قطع آن را پزشک معالج بر اساس پاسخ بالینی بیمار تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
خونریزی حاد ناشی از واریس مری یا معده در زمینهٔ فشار خون پورتال
حداکثر مدت معمول درمان ۱۲۰ ساعت است و دارو باید همراه اقدامات استاندارد کنترل خونریزی و با پایش فشار خون در شروع درمان استفاده شود.
خونریزی حاد فوقانی دستگاه گوارشِ غیرواریسی، مانند خونریزی ناشی از زخم پپتیک
درمان کمکی است و جایگزین کنترل اندوسکوپیک خونریزی و احیای بیمار نیست؛ مجموع درمان معمولاً از ۱۲۰ ساعت بیشتر نشود.
پیشگیری از عوارض پس از جراحی پانکراس، از جمله فیستول پانکراس
در صورت بروز فیستول، درمان تا بستهشدن آن ادامه مییابد و مدت درمان بر اساس پاسخ بالینی تعیین میشود.
درمان کمکی در پانکراتیت حاد
فقط درمان کمکی است و جایگزین احیا، کنترل درد و حمایت تغذیهای نمیشود؛ در موارد شدید بیش از ۱۵ روز ادامه نیابد.
فیستولهای گوارشی، پانکراسی، صفراوی یا رودهای
دوز بارگیری اولیه لازم نیست؛ درمان باید همراه تغذیه وریدی کامل و مراقبتهای معمول انجام شود و قطع ناگهانی میتواند اثر برگشتی ایجاد کند.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت یا واکنش آلرژیک شناختهشده به سوماتواستاتین یا ترکیبات مشابه
- ابتلا به دیابت یا هرگونه اختلال در قند خون
- بیماریهای زمینهای قلبی، بهویژه سابقهٔ ریتم نامنظم یا کندی ضربان قلب
- بیماریهای کبدی یا کلیوی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و درمانهای دیگری که مصرف میشود
عوارض احتمالی
- تهوع
- کاهش اشتها
- گرگرفتگی یا برافروختگی صورت
- سرگیجهٔ خفیف
- ناراحتی خفیف شکمی
- قرمزی یا ناراحتی خفیف در محل تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید، مانند تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ این وضعیت اورژانسی است و باید فوراً به کادر درمان اطلاع داد یا با اورژانس تماس گرفت.
- علائم افت شدید قند خون، مانند لرزش، تعریق سرد و گیجی، یا افزایش شدید قند خون همراه با تشنگی و ادرار زیاد؛ نیازمند بررسی و مداخلهٔ فوری پزشکی است.
- تپش نامنظم قلب، سرگیجهٔ شدید یا احساس نزدیکبهغش؛ میتواند نشانهٔ کندشدن غیرطبیعی ضربان قلب باشد و باید فوراً بررسی شود.
- افت شدید فشار خون همراه با ضعف شدید، سرگیجه یا تاری دید؛ باید بیدرنگ به پزشک یا کادر درمان اطلاع داده شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سوماتواستاتین با کاهش ترشح طبیعی انسولین و گلوکاگون میتواند قند خون را تحت تأثیر قرار دهد؛ در بیماران دیابتی یا مصرفکنندگان داروهای پایینآورندهٔ قند خون، پایش دقیقتر قند خون لازم است. این دارو همچنین ممکن است ضربان قلب را کند کند، بنابراین مصرف همزمان با داروهایی که خود نیز ضربان قلب را کاهش میدهند نیازمند احتیاط و پایش بیشتر است. چون سوماتواستاتین جریان خون احشایی را کم میکند، ممکن است بر جذب یا اثر برخی داروهای دیگر نیز اثر بگذارد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخل احتمالی بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات موجود دربارهٔ مصرف سوماتواستاتین در بارداری محدود است و ایمنی کامل آن برای جنین بهطور قطعی اثبات نشده است. با این حال، از آنجا که این دارو معمولاً در موقعیتهای اورژانسی و تهدیدکنندهٔ زندگی مادر، مانند خونریزی شدید واریسی، به کار میرود، تصمیم به مصرف آن در بارداری را پزشک بر اساس توازن خطر و فایده برای مادر و جنین میگیرد. دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر نیز اطلاعات کافی در دست نیست، بنابراین در دوران شیردهی هم باید حتماً با پزشک مشورت شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان توسط داروخانه و کادر درمان نگهداری و آمادهسازی میشود و بیمار بهندرت خود آن را نگهداری میکند. در صورت نگهداری موقت آن، باید دور از دسترس کودکان و در دمای ذکرشده روی بستهٔ دارو، معمولاً در یخچال و دور از یخزدگی و نور مستقیم، قرار گیرد. پیش از تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول آمادهشده باید بررسی شود و در صورت کدر یا تغییررنگبودن، یا گذشتن تاریخ انقضا، هرگز استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 0.25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سوماتواستاتین باید بهصورت انفوزیون پیوسته تزریق شود، نه یک تزریق ساده؟
۰۲آیا سوماتواستاتین روی قند خون اثر میگذارد؟
۰۳آیا این دارو بهتنهایی خونریزی گوارشی را کاملاً متوقف میکند؟
۰۴آیا مصرف سوماتواستاتین در منزل و بهصورت خودتزریقی امکانپذیر است؟
۰۵درمان با سوماتواستاتین معمولاً چه زمانی قطع میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه H01CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.