سالیسیلات سدیم
سالیسیلات سدیم دارویی از خانوادهٔ سالیسیلاتها و از نزدیکان آسپرین است که با کاهش مواد پیامرسان التهابی در بدن اثر میکند. هدف اصلی آن تسکین درد، پایینآوردن تب و کاهش التهاب است.
این دارو بیشتر برای تسکین دردهای خفیف تا متوسط، کاهش تب و کنترل التهاب در بیماریهای روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید به کار میرود.
سالیسیلات سدیم میتواند به معده آسیب برساند و خطر خونریزی را افزایش دهد، بهویژه در مصرف همزمان با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا در افراد با سابقهٔ زخم معده.
اگر سابقهٔ زخم معده، آسم، حساسیت به آسپرین یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون دارید، یا باردار یا شیرده هستید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سالیسیلات سدیم نمک سدیمی اسید سالیسیلیک و عضوی از خانوادهٔ سالیسیلاتهاست که از نظر اثر بسیار به آسپرین (استیل سالیسیلیک اسید) نزدیک است. این دارو با مهار آنزیم سیکلواکسیژناز (Cyclooxygenase) از ساخت موادی به نام پروستاگلاندین در بدن جلوگیری میکند؛ همین مواد در ایجاد درد، تب و التهاب نقش دارند. برخلاف آسپرین، سالیسیلات سدیم اثر رقیقکنندگی خون چشمگیری ندارد، برای همین بیشتر برای تسکین درد و کنترل التهاب به کار میرود تا محافظت قلبیعروقی. شکل قرص طولانیرهش آن طوری طراحی شده که دارو را بهآرامی و در بازهٔ زمانی طولانیتری در بدن آزاد کند.
موارد مصرف
- تسکین دردهای خفیف تا متوسط، مانند سردرد، دنداندرد و دردهای عضلانی
- کاهش تب
- کاهش التهاب و درد مفصلی در بیماریهای روماتیسمی مانند آرتریت روماتوئید و آرتروز
- کمک به کنترل علائم التهابی در تب روماتیسمی، طبق تشخیص و نظر پزشک
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت قرص طولانیرهش مصرف میشود که باید کامل بلعیده شود؛ آن را نجوید، له نکنید و خرد نکنید، چون این کار روند رهش تدریجی دارو را بههم میزند. برای کاهش احتمال ناراحتی معده بهتر است آن را همراه با غذا یا یک لیوان آب کامل میل کنید. برای اثر بهینه، مصرف را در ساعات منظم و طبق برنامهای که پزشک یا داروساز تعیین کرده ادامه دهید و بهویژه در مصرف طولانیمدت برای بیماریهای روماتیسمی، بدون مشورت با پزشک آن را ناگهان قطع نکنید. مقدار و مدت دقیق مصرف را فقط پزشک بر اساس نسخه مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درد خفیف تا متوسط، مانند سردرد، دنداندرد و درد عضلانی
برای کاهش تحریک معده، همراه غذا یا یک لیوان بزرگ آب یا شیر مصرف شود. قرص پوششدار یا رهشتأخیری را کامل ببلعید و نجویید. خوددرمانی درد را بیش از ۱۰ روز ادامه ندهید؛ در کودکان و نوجوانان، بهویژه هنگام تب یا عفونت ویروسی، فقط با تجویز پزشک مصرف شود.
تب
برای خوددرمانی تب بالا، پایدار یا عودکننده، یا تب بیش از ۳ روز، مصرف نشود و ارزیابی پزشکی انجام شود. در کودکان و نوجوانان، بهویژه هنگام عفونت ویروسی، بهعلت خطر سندرم ری فقط با تجویز پزشک مصرف شود.
آرتریت روماتوئید
ترجیحاً همراه غذا یا آب کافی مصرف شود. دوزهای ضدالتهابی به تنظیم فردی و پایش عوارض، سطح خونی سالیسیلات و عملکرد کلیه و کبد نیاز دارند.
آرتروز
کمترین دوز مؤثر برای کوتاهترین مدت مناسب است. مصرف طولانیمدت یا دوزهای بالا به پایش عوارض، سطح خونی سالیسیلات و عملکرد کلیه و کبد نیاز دارد.
تب روماتیسمی
درمان باید تحت نظر متخصص انجام شود و به پایش دقیق وضعیت قلبی، سطح خونی سالیسیلات، عملکرد کلیه و کبد و بار سدیم نیاز دارد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به آسپرین، سایر سالیسیلاتها یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs)
- سابقهٔ زخم معده یا خونریزی گوارشی، بهویژه در سنین بالا که این خطر بیشتر است
- آسم یا پولیپ بینی، بهدلیل احتمال تشدید آسم با سالیسیلاتها
- اختلال انعقاد خون یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون
- بیماری کبدی یا کلیوی، و بارداری یا شیردهی
- مصرف در کودکان و نوجوانانی که علائم آبلهمرغان یا آنفلوانزا دارند، بهدلیل خطر نادر اما جدی سندرم ری (Reye's Syndrome)
عوارض احتمالی
- ناراحتی معده، تهوع یا سوءهاضمه
- سوزش سر دل
- سرگیجهٔ خفیف
- وزوز یا زنگزدن گوش، بهویژه در مصرف طولانیمدت یا دوز بالا
- سردرد خفیف
- نشانههای خونریزی گوارشی مانند استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیرمانند — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده — با اورژانس تماس بگیرید
- نشانههای مسمومیت با سالیسیلات مانند وزوز شدید گوش، تنفس سریع، گیجی یا استفراغ مکرر — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- کبودی یا خونریزی غیرعادی و بدون دلیل مشخص — به پزشک اطلاع دهید
- در کودکان و نوجوانان مبتلا به آبلهمرغان یا آنفلوانزا، استفراغ شدید، بیحالی غیرعادی یا تغییر رفتار میتواند نشانهٔ سندرم ری باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سالیسیلات سدیم میتواند با داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین تداخل داشته و خطر خونریزی را افزایش دهد. مصرف همزمان با سایر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا آسپرین، فشار بیشتری بر معده وارد کرده و احتمال زخم یا خونریزی گوارشی را بالا میبرد؛ الکل نیز همین خطر را تشدید میکند. این دارو همچنین ممکن است با متوترکسات، برخی داروهای پایینآورندهٔ قند خون، داروهای دفع اسید اوریک مانند پروبنسید، و برخی داروهای فشار خون یا ادرارآور تداخل داشته باشد. حتماً فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف سالیسیلاتها بهویژه در سهماههٔ سوم بارداری معمولاً توصیه نمیشود، زیرا ممکن است بر رشد جنین یا روند زایمان اثر بگذارد. در دوران شیردهی نیز مقدار کمی از این دارو وارد شیر مادر میشود. به همین دلیل مصرف سالیسیلات سدیم در بارداری و شیردهی فقط باید با تجویز و زیر نظر مستقیم پزشک باشد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرما نگهداری کنید. آن را در ظرف دربسته و دور از دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص طولانیرهش | 300 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سالیسیلات سدیم همان آسپرین است؟
۰۲چرا نباید قرص طولانیرهش را جوید یا خرد کرد؟
۰۳آیا این دارو برای معده خطرناک است؟
۰۴آیا دادن این دارو به کودکان و نوجوانان بیخطر است؟
۰۵اگر یک نوبت دارو را فراموش کنم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N02BA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.