بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · قلب و عروق

سدیم نیتروپروساید

Sodium Nitroprusside
رده ATC C02DD01شکل تزریقی برای محلولدوز 50 mgبرند در ایران ۱۳
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

سدیم نیتروپروساید دارویی از گروهِ گشادکننده‌های مستقیمِ عروق است که در عرضِ چند دقیقه فشار خون را پایین می‌آورد.

بیشتر برای چه؟

این دارو بیشتر برای کنترلِ فوریِ بحرانِ فشار خون و گاهی برای کاهشِ کنترل‌شدهٔ فشار خون حینِ جراحی یا در نارساییِ حادِ قلبی به کار می‌رود.

نکتهٔ ایمنی مهم

این دارو فقط به‌صورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته و زیرِ نظرِ کاملِ تیمِ درمان در بیمارستان تجویز می‌شود و هیچ‌گاه در خانه یا به‌تنهایی مصرف نمی‌شود.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر طیِ تزریق یا پس از قطعِ آن علائمی مانندِ گیجیِ ناگهانی، تنگیِ نفس یا ضربانِ نامنظمِ قلب دیده شود، باید بی‌درنگ به تیمِ درمان اطلاع داد.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Sodium nitroprusside
۰۲

معرفی دارو

سدیم نیتروپروساید یک گشادکنندهٔ قدرتمندِ عروقی است که هم شریان‌ها و هم وریدها را در عرضِ چند دقیقه شل می‌کند. این دارو در بدن به موادی از جمله اکسیدِ نیتریک تبدیل می‌شود که با شل‌کردنِ عضلاتِ دیوارهٔ رگ‌ها، فشار خون را به‌سرعت پایین می‌آورد. از آنجا که اثرِ آن بسیار سریع، قوی و کوتاه‌مدت است، تنها به‌صورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته (انفوزیون) و با پمپِ مخصوص در بخش‌های ویژه یا اتاقِ عمل به کار می‌رود. هدفِ اصلیِ آن، پایین‌آوردنِ سریعِ فشار خون در شرایطِ بحرانی یا کنترلِ آن طیِ برخی اعمالِ جراحی است. این دارو به‌صورتِ ویالی برای تهیهٔ محلولِ تزریقی عرضه می‌شود که پیش از تزریق توسطِ کادرِ درمان رقیق و آماده می‌گردد.

۰۳

موارد مصرف

  • کنترلِ فوریِ بحرانِ فشارِ خون (بالارفتنِ شدید و خطرناکِ فشار خون)
  • کاهشِ کنترل‌شدهٔ فشار خون حینِ برخی جراحی‌های بزرگ، برای کاهشِ خون‌ریزیِ حینِ عمل
  • کمک به کاهشِ بارِ کاریِ قلب در برخی از مواردِ نارساییِ حادِ قلبی
  • کنترلِ فشار خون در شرایطِ اورژانسیِ مرتبط با کندگیِ حادِ دیوارهٔ آئورت، پیش از اقدامِ جراحی
۰۴

روش مصرف

سدیم نیتروپروساید هرگز در خانه یا به‌صورتِ خودسرانه مصرف نمی‌شود؛ این دارو تنها در بیمارستان و توسطِ پزشک یا پرستار، از طریقِ سِرمِ وریدیِ پیوسته و با پمپِ کنترل‌شده تزریق می‌شود، درحالی‌که فشار خون و ضربانِ قلب به‌طورِ مداوم زیرِ نظر است. محلولِ آماده‌شدهٔ آن باید همیشه از نور محافظت شود، زیرا در معرضِ نور به‌سرعت تجزیه می‌شود. سرعتِ تزریق را تیمِ درمان بر اساسِ پاسخِ لحظه‌به‌لحظهٔ فشار خون تنظیم می‌کند و هیچ تغییری در آن نباید بدونِ نظرِ پزشک انجام شود. با قطعِ تزریق، اثرِ دارو معمولاً ظرفِ چند دقیقه از بین می‌رود؛ به همین دلیل زمان و نحوهٔ قطعِ آن کاملاً در اختیارِ پزشکِ معالج است.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

بحران فشار خون (افزایش شدید و خطرناک فشار خون)

بزرگسالانانفوزیون وریدی مداوم با پمپ، بر پایهٔ وزن، با آغاز آهسته و تنظیم تدریجی هر چند دقیقه تا رسیدن به فشار هدف؛ پس از کنترل بحران، درمان ضدفشارخون طولانی‌اثر جایگزین شود.
کودکانانفوزیون وریدی مداومِ وابسته به وزن، با تنظیم تدریجی بر اساس پاسخ فشار خون و فقط در محیط مراقبت ویژه.

به‌علت خطر افت ناگهانی فشار خون و مسمومیت سیانیدی، فقط با پایش مداوم فشار خون و پمپ انفوزیون انجام شود؛ تزریق مستقیم وریدی ممنوع است.

کاهش کنترل‌شده فشار خون حین جراحی برای کاهش خون‌ریزی

بزرگسالانانفوزیون وریدی مداوم با پمپ برای القا و حفظ افت فشار کنترل‌شده در طول عمل؛ سرعت انفوزیون بر پایهٔ وزن و فشار خون تنظیم و پس از پایان هدف جراحی قطع شود.
کودکانانفوزیون وریدی مداومِ وابسته به وزن، فقط هنگام عمل و با تنظیم متخصص بیهوشی و پایش مداوم فشار خون.

به‌علت خطر افت بیش از حد فشار خون و مسمومیت سیانیدی، فقط تحت پایش کامل متخصص بیهوشی؛ در کم‌حجمی خون یا کم‌خونی شدید احتیاط شود.

نارسایی حاد قلبیِ همراه با افزایش مقاومت عروقی

بزرگسالانانفوزیون وریدی مداوم با پمپ، بر پایهٔ وزن، با تنظیم تدریجی برای کاهش پیش‌بار و پس‌بار و بهبود وضعیت همودینامیک؛ فقط در فاز حاد و تا رسیدن به پاسخ مطلوب.
کودکاندر کودکان، انفوزیون مداومِ وابسته به وزن در بخش مراقبت ویژه، با تنظیم بر اساس فشار خون، خون‌رسانی اندام‌ها و پاسخ قلبی.

به‌علت خطر افت فشار خون، فقط در صورت فشار خون کافی و مقاومت عروقی بالا استفاده شود؛ در افت فشار یا مقاومت عروقی پایین مناسب نیست.

دیسکسیون حاد آئورت (کندگی حاد دیواره آئورت) پیش از جراحی

بزرگسالانانفوزیون وریدی مداوم با پمپ برای کاهش سریع و کنترل‌شده فشار خون تا زمان جراحی؛ معمولاً پس از کنترل ضربان قلب با بتابلوکر و با تنظیم بر اساس فشار خون و خون‌رسانی اندام‌ها.

به‌علت خطر تاکی‌کاردی بازتابی و افزایش تنش دیواره آئورت، به‌تنهایی شروع نشود و پیش از آن کنترل ضربان قلب انجام شود.

تنظیم دوز: سدیم نیتروپروساید دارویی پرخطر است و فقط به‌صورت انفوزیون وریدی مداوم با پمپ و پایش مداوم فشار خون مصرف می‌شود؛ در سالمندان و در نارسایی کلیه یا کبد، به‌ویژه هنگام انفوزیون طولانی، دوز، سرعت و مدت مصرف باید محدود و از نظر مسمومیت سیانیدی و تیوسیاناتی پایش شود. دوز دقیق، سقف مجاز تجمعی و مدت درمان را پزشک بر پایهٔ پاسخ همودینامیک و وضعیت بیمار تعیین می‌کند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • هرگونه حساسیتِ شناخته‌شده به این دارو
  • بیماریِ کبدی یا کلیوی، زیرا این دارو در بدن به موادی مانندِ سیانید و تیوسیانات تبدیل می‌شود که کبد و کلیه باید آن‌ها را دفع کنند
  • کمبودهای ویتامینیِ خاص یا بیماری‌های نادرِ ارثیِ عصبِ بینایی که با حساسیت به موادِ سمیِ این دارو مرتبط‌اند
  • فشارِ خونِ پایینِ زمینه‌ای یا برخی اختلالاتِ مادرزادیِ گردشِ خون
  • بارداری یا احتمالِ بارداری، و شیردهی
  • فهرستِ همهٔ داروهایی که برای فشار خون، قلب یا اعصاب مصرف می‌شود
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • سردرد
  • سرگیجه یا احساسِ سبکیِ سر
  • تهوع
  • تعریقِ زیاد
  • تپشِ قلب
  • دلِ‌دردِ خفیف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • علائمِ مسمومیت با سیانید مانندِ گیجیِ ناگهانی، بی‌قراری، تشنج یا کاهشِ سطحِ هوشیاری — در این حالت تزریق باید فوراً توسطِ تیمِ درمان متوقف و درمانِ اختصاصی آغاز شود.
  • افتِ شدید و ناگهانیِ فشار خون همراه با رنگ‌پریدگی، سردیِ دست‌وپا یا از‌حال‌رفتن — نیازمندِ اقدامِ فوریِ تیمِ درمان است.
  • تنگیِ نفسِ شدید یا احساسِ خفگی — باید بی‌درنگ بررسی شود.
  • ضربانِ بسیار سریع یا نامنظمِ قلب — نیازمندِ ارزیابیِ فوری است.
  • نشانه‌های واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت، لب‌ها یا گلو و دشواریِ تنفس — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

سدیم نیتروپروساید هنگامِ هم‌زمانی با سایرِ داروهای پایین‌آورندهٔ فشار خون، داروهای بی‌هوشی و برخی شل‌کننده‌های دیگرِ عروق، می‌تواند افتِ فشار خون را تشدید کند. به همین دلیل، پیش و طیِ تزریق، فهرستِ کاملِ داروها و مکمل‌هایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تیمِ درمان بتواند از تداخل‌های ناخواسته پیشگیری کند.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ سدیم نیتروپروساید در بارداری وجود دارد و این دارو از جفت عبور می‌کند؛ به همین دلیل تنها در شرایطِ واقعاً اورژانسی و زمانی که فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی برای جنین بیشتر باشد، توسطِ پزشک به کار می‌رود. از آنجا که این دارو صرفاً در بیمارستان و برایِ مدتِ کوتاه تجویز می‌شود، تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در دورانِ بارداری یا شیردهی همیشه با پزشکِ متخصص است.

۱۰

نگهداری

سدیم نیتروپروساید به‌صورتِ ویالی است که در بستهٔ اصلی، دورِ از نورِ مستقیم و در دمایی که روی برچسب درج شده نگهداری می‌شود؛ محلولِ آماده‌شده برای تزریق نیز باید بلافاصله در ظرفِ مات یا پوششِ محافظ از نور مصرف شود. نگهداری و آماده‌سازیِ این دارو معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادرِ بیمارستان است، اما در هر صورت باید دورِ از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرِمرتبط باشد و هر ویالِ تاریخ‌گذشته یا دارای تغییرِ محسوسِ رنگ نباید مصرف شود.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی برای محلول50 mg
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۱۳ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
نیتروپروساید NITROPRUSSIDE
1 VIAL in 1 BOX
Meda Pharma
تزریقی برای محلول
نیتروپروسایت فیدس NITROPRUSSIAT FIDES
50 MILLIGRAM in 1 AMPULE · 50 MILLIGRAM in 1 VIAL, GLASS
ROTTAPHARM
تزریقی برای محلول
نیتروپروساید NITROPRUSSIDE
1 VIAL in 1 BOX
ROTTAPHARM
تزریقی برای محلول
نیپرس NIPRESS
1 VIAL in 1 BOX · 1 VIAL, GLASS in 1 BOX
SAMARTH LIFE SCIENCES PVT. LTD
تزریقی برای محلول
نیتریت NITRIATE
Serb
تزریقی برای محلول
نیپروس® 52.75م گ تزریقی NIPRUSS® 52.75MG INJ
Ucb
تزریقی برای محلول
آمپول نیتروپروساید سدیم 50 میلی گرم NITROPRUSSIDE SODIUM 50 MG AMP
درخشان صبای جنوب
تزریقی برای محلول
ویال نیتروپروسایت 50 میلی گرم NITROPRUSSIAT 50MG 1VIAL
سینا پیشگام دارو نوین
تزریقی برای محلول
نیتروپروساید 50 میلیگرم ویال NITROPRUSSIDE 50 MG VIAL
سینا پیشگام دارو نوین
تزریقی برای محلول
نیتروپروساید 50 میلیگرم تزریقی NITROPRUSSIDE SODIUM 50 MG INJ
سینا پیشگام دارو نوین
تزریقی برای محلول
نیتروپروسیا 50 میلیگرم تزریقی NITROPRUSSIAT FIDES 50 MG INJ
شفا گستر تسنیم
تزریقی برای محلول
آمپول فایدز نیتروپراسیت ® 50 میلی گرم FIDES NITROPRUSSIAT ® 50MG AMP
فوریتهای سینا آرات گستر
تزریقی برای محلول
نیتروپروسیات سدیم 50 میلیگرم ویال NITROPRUSSIAT SODIUM 50 MG VIAL
پرشیا فارمد
تزریقی برای محلول
آمپول فایدس نیتروپروسییت ® 50 میلی گرم FIDES NITROPRUSSIAT ® 50MG AMP
پویش دارو گستر برتر فارس
تزریقی برای محلول
آمپول نیتروپروسایت فایدس 50 میلی گرمی NITROPRUSSIAT FIDES ® 50MG AMP
پویش دارو گستر برتر فارس
تزریقی برای محلول
نیتروپروساید سدیم 10 میلیگرم آمپول NITROPRUSSIDE SODIUM 50 MG AMP
یارا طب خاورمیانه
تزریقی برای محلول
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا سدیم نیتروپروساید فقط در بیمارستان تزریق می‌شود؟
چون اثرِ آن بسیار سریع و قوی است و باید هر لحظه فشار خون و وضعیتِ قلبی پایش شود؛ همچنین در دوزهای بالا یا مصرفِ طولانی‌تر، احتمالِ تجمعِ موادِ سمی مانندِ سیانید وجود دارد که تشخیص و کنترلِ آن فقط در محیطِ بیمارستانی ممکن است.
۰۲آیا سدیم نیتروپروساید همان قرصِ فشارِ خون است؟
خیر؛ این دارو هیچ‌گاه به‌صورتِ قرص یا خوراکی مصرف نمی‌شود و فقط به‌شکلِ تزریقِ وریدیِ پیوسته، برای موقعیت‌های اورژانسی یا حینِ جراحی به کار می‌رود.
۰۳بعد از قطعِ تزریق، فشار خون چه می‌شود؟
معمولاً ظرفِ چند دقیقه پس از قطعِ تزریق، اثرِ دارو کم می‌شود و فشار خون به‌تدریج به حالتِ پیشین بازمی‌گردد؛ به همین دلیل تیمِ درمان اغلب پیش از قطعِ کاملِ آن، داروهای خوراکیِ جایگزین را آغاز می‌کند.
۰۴چرا سِرم یا کیسهٔ این دارو را با پوششِ تیره می‌پوشانند؟
چون سدیم نیتروپروساید به نور بسیار حساس است و تماسِ مستقیم با نور می‌تواند آن را تجزیه و اثرش را کم کند؛ به همین دلیل محلولِ تزریقی همیشه با پوششِ مات از نور محافظت می‌شود.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۱۳ برند از ۱۲ سازنده، در گروه C02DD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.