سدیم نیتروپروساید
سدیم نیتروپروساید دارویی از گروهِ گشادکنندههای مستقیمِ عروق است که در عرضِ چند دقیقه فشار خون را پایین میآورد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ فوریِ بحرانِ فشار خون و گاهی برای کاهشِ کنترلشدهٔ فشار خون حینِ جراحی یا در نارساییِ حادِ قلبی به کار میرود.
این دارو فقط بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته و زیرِ نظرِ کاملِ تیمِ درمان در بیمارستان تجویز میشود و هیچگاه در خانه یا بهتنهایی مصرف نمیشود.
اگر طیِ تزریق یا پس از قطعِ آن علائمی مانندِ گیجیِ ناگهانی، تنگیِ نفس یا ضربانِ نامنظمِ قلب دیده شود، باید بیدرنگ به تیمِ درمان اطلاع داد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم نیتروپروساید یک گشادکنندهٔ قدرتمندِ عروقی است که هم شریانها و هم وریدها را در عرضِ چند دقیقه شل میکند. این دارو در بدن به موادی از جمله اکسیدِ نیتریک تبدیل میشود که با شلکردنِ عضلاتِ دیوارهٔ رگها، فشار خون را بهسرعت پایین میآورد. از آنجا که اثرِ آن بسیار سریع، قوی و کوتاهمدت است، تنها بهصورتِ تزریقِ وریدیِ پیوسته (انفوزیون) و با پمپِ مخصوص در بخشهای ویژه یا اتاقِ عمل به کار میرود. هدفِ اصلیِ آن، پایینآوردنِ سریعِ فشار خون در شرایطِ بحرانی یا کنترلِ آن طیِ برخی اعمالِ جراحی است. این دارو بهصورتِ ویالی برای تهیهٔ محلولِ تزریقی عرضه میشود که پیش از تزریق توسطِ کادرِ درمان رقیق و آماده میگردد.
موارد مصرف
- کنترلِ فوریِ بحرانِ فشارِ خون (بالارفتنِ شدید و خطرناکِ فشار خون)
- کاهشِ کنترلشدهٔ فشار خون حینِ برخی جراحیهای بزرگ، برای کاهشِ خونریزیِ حینِ عمل
- کمک به کاهشِ بارِ کاریِ قلب در برخی از مواردِ نارساییِ حادِ قلبی
- کنترلِ فشار خون در شرایطِ اورژانسیِ مرتبط با کندگیِ حادِ دیوارهٔ آئورت، پیش از اقدامِ جراحی
روش مصرف
سدیم نیتروپروساید هرگز در خانه یا بهصورتِ خودسرانه مصرف نمیشود؛ این دارو تنها در بیمارستان و توسطِ پزشک یا پرستار، از طریقِ سِرمِ وریدیِ پیوسته و با پمپِ کنترلشده تزریق میشود، درحالیکه فشار خون و ضربانِ قلب بهطورِ مداوم زیرِ نظر است. محلولِ آمادهشدهٔ آن باید همیشه از نور محافظت شود، زیرا در معرضِ نور بهسرعت تجزیه میشود. سرعتِ تزریق را تیمِ درمان بر اساسِ پاسخِ لحظهبهلحظهٔ فشار خون تنظیم میکند و هیچ تغییری در آن نباید بدونِ نظرِ پزشک انجام شود. با قطعِ تزریق، اثرِ دارو معمولاً ظرفِ چند دقیقه از بین میرود؛ به همین دلیل زمان و نحوهٔ قطعِ آن کاملاً در اختیارِ پزشکِ معالج است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بحران فشار خون (افزایش شدید و خطرناک فشار خون)
بهعلت خطر افت ناگهانی فشار خون و مسمومیت سیانیدی، فقط با پایش مداوم فشار خون و پمپ انفوزیون انجام شود؛ تزریق مستقیم وریدی ممنوع است.
کاهش کنترلشده فشار خون حین جراحی برای کاهش خونریزی
بهعلت خطر افت بیش از حد فشار خون و مسمومیت سیانیدی، فقط تحت پایش کامل متخصص بیهوشی؛ در کمحجمی خون یا کمخونی شدید احتیاط شود.
نارسایی حاد قلبیِ همراه با افزایش مقاومت عروقی
بهعلت خطر افت فشار خون، فقط در صورت فشار خون کافی و مقاومت عروقی بالا استفاده شود؛ در افت فشار یا مقاومت عروقی پایین مناسب نیست.
دیسکسیون حاد آئورت (کندگی حاد دیواره آئورت) پیش از جراحی
بهعلت خطر تاکیکاردی بازتابی و افزایش تنش دیواره آئورت، بهتنهایی شروع نشود و پیش از آن کنترل ضربان قلب انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به این دارو
- بیماریِ کبدی یا کلیوی، زیرا این دارو در بدن به موادی مانندِ سیانید و تیوسیانات تبدیل میشود که کبد و کلیه باید آنها را دفع کنند
- کمبودهای ویتامینیِ خاص یا بیماریهای نادرِ ارثیِ عصبِ بینایی که با حساسیت به موادِ سمیِ این دارو مرتبطاند
- فشارِ خونِ پایینِ زمینهای یا برخی اختلالاتِ مادرزادیِ گردشِ خون
- بارداری یا احتمالِ بارداری، و شیردهی
- فهرستِ همهٔ داروهایی که برای فشار خون، قلب یا اعصاب مصرف میشود
عوارض احتمالی
- سردرد
- سرگیجه یا احساسِ سبکیِ سر
- تهوع
- تعریقِ زیاد
- تپشِ قلب
- دلِدردِ خفیف
- علائمِ مسمومیت با سیانید مانندِ گیجیِ ناگهانی، بیقراری، تشنج یا کاهشِ سطحِ هوشیاری — در این حالت تزریق باید فوراً توسطِ تیمِ درمان متوقف و درمانِ اختصاصی آغاز شود.
- افتِ شدید و ناگهانیِ فشار خون همراه با رنگپریدگی، سردیِ دستوپا یا ازحالرفتن — نیازمندِ اقدامِ فوریِ تیمِ درمان است.
- تنگیِ نفسِ شدید یا احساسِ خفگی — باید بیدرنگ بررسی شود.
- ضربانِ بسیار سریع یا نامنظمِ قلب — نیازمندِ ارزیابیِ فوری است.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت، لبها یا گلو و دشواریِ تنفس — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سدیم نیتروپروساید هنگامِ همزمانی با سایرِ داروهای پایینآورندهٔ فشار خون، داروهای بیهوشی و برخی شلکنندههای دیگرِ عروق، میتواند افتِ فشار خون را تشدید کند. به همین دلیل، پیش و طیِ تزریق، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا تیمِ درمان بتواند از تداخلهای ناخواسته پیشگیری کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ سدیم نیتروپروساید در بارداری وجود دارد و این دارو از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل تنها در شرایطِ واقعاً اورژانسی و زمانی که فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی برای جنین بیشتر باشد، توسطِ پزشک به کار میرود. از آنجا که این دارو صرفاً در بیمارستان و برایِ مدتِ کوتاه تجویز میشود، تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در دورانِ بارداری یا شیردهی همیشه با پزشکِ متخصص است.
نگهداری
سدیم نیتروپروساید بهصورتِ ویالی است که در بستهٔ اصلی، دورِ از نورِ مستقیم و در دمایی که روی برچسب درج شده نگهداری میشود؛ محلولِ آمادهشده برای تزریق نیز باید بلافاصله در ظرفِ مات یا پوششِ محافظ از نور مصرف شود. نگهداری و آمادهسازیِ این دارو معمولاً بر عهدهٔ داروخانه و کادرِ بیمارستان است، اما در هر صورت باید دورِ از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرِمرتبط باشد و هر ویالِ تاریخگذشته یا دارای تغییرِ محسوسِ رنگ نباید مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا سدیم نیتروپروساید فقط در بیمارستان تزریق میشود؟
۰۲آیا سدیم نیتروپروساید همان قرصِ فشارِ خون است؟
۰۳بعد از قطعِ تزریق، فشار خون چه میشود؟
۰۴چرا سِرم یا کیسهٔ این دارو را با پوششِ تیره میپوشانند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۲ سازنده، در گروه C02DD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.