سدیم فلوراید اف-۱۸
سدیم فلوراید اف-۱۸ یک رادیوداروی تشخیصی و ردیاب استخوانیِ پرتوزا است که پس از تزریق وریدی برای تصویربرداری پت به کار میرود. این فرآورده بیماری را درمان نمیکند؛ نواحی با فعالیت بیشتر استخوان را نشان میدهد.
بیشتر برای پیدا کردن و تعیین گستردگی درگیری استخوانی، بهویژه احتمال انتشار سرطان به استخوان، استفاده میشود. در شرایط منتخب برای بررسی درد استخوان بیعلت، عفونت، آسیب، التهاب یا یافتههای غیرطبیعی استخوانی نیز درخواست میشود.
این ماده پرتوزاست و فقط در مرکز پزشکی هستهای، با مقدار فعالیتی که متخصص تعیین میکند، بهصورت وریدی تزریق میشود. نوشیدن آب و تخلیه منظم مثانه طبق دستور مرکز به دفع سریعتر آن و کاهش پرتودهی مثانه کمک میکند.
پیش از تزریق، بارداری یا احتمال آن، شیردهی، بیماری کلیه، محدودیت مصرف مایعات، مشکل دفع ادرار یا حساسیت قبلی به تزریق را اعلام کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش هنگام تزریق نیازمند اطلاع فوری به کارکنان و مراجعه فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم فلوراید اف-۱۸ در گروه رادیوداروهای تشخیصیِ متفرقه قرار دارد و بهصورت محلول تزریقی وریدی استفاده میشود. یون فلوراید اف-۱۸ پس از ورود به خون، در سطح بلورهای استخوان، بهویژه نواحی در حال ساخت و بازسازی، جذب میشود و در تصویربرداری پت به شکل نواحی پرجذب دیده میشود. افزایش جذب اختصاصیِ سرطان نیست و ممکن است در رشد، شکستگی و ترمیم، التهاب، عفونت یا بیماریهای دیگر استخوان هم دیده شود. این ماده برای تشخیص و تعیین محل یا گستردگی فعالیت استخوانی است، نه برای درمان بیماری.
موارد مصرف
- یافتن و تعیین گستردگی کانونهای مشکوک به انتشار سرطان به استخوان.
- بررسی برخی تومورهای اولیهٔ استخوان و سایر کانونهای غیرطبیعی اسکلت.
- ارزیابی درد استخوان بدون علت روشن یا یافتهٔ غیرطبیعی در تصویربرداری و آزمایشها.
- بررسی برخی عفونتها، آسیبها و تغییرات پس از جراحی یا ترمیم استخوان.
- بررسی بعضی بیماریهای التهابی، فرسایشی یا متابولیک استخوان و مفصل، از جمله بیماری پاژه، در موارد منتخب.
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و بیمار نباید آن را در منزل یا خارج از مرکز تخصصی مصرف کند؛ در مرکز پزشکی هستهای با تزریق وریدی و مقدار فعالیت پرتوزای تعیینشده بر اساس هدف بررسی و شرایط فرد انجام میشود. برای این تصویربرداری معمولاً ناشتایی لازم نیست و داروهای معمول طبق دستور مرکز ادامه مییابند، مگر آنکه پزشک دستور دیگری داده باشد. اگر محدودیت مصرف مایعات ندارید، پیش و پس از تزریق آب کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید؛ پیش از تصویربرداری نیز مثانه را خالی کنید. زمان تزریق و تصویربرداری و دستورهای مربوط به دفع ادرار را تغییر ندهید و پس از تزریق، استفاده از توالت و شستوشوی دستها را جدی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
یافتن و تعیین گستردگی انتشار سرطان به استخوان
مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق توصیه میشود؛ در بارداری فقط در صورت ضرورت روشن پزشکی استفاده شود.
بررسی تومورهای اولیهٔ استخوان و سایر کانونهای غیرطبیعی اسکلت
مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق توصیه میشود؛ در بارداری فقط در صورت ضرورت روشن پزشکی استفاده شود.
ارزیابی درد استخوان بدون علت روشن یا یافتههای غیرطبیعی در تصویربرداری و آزمایشها
مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق توصیه میشود؛ در بارداری فقط در صورت ضرورت روشن پزشکی استفاده شود.
بررسی برخی عفونتها، آسیبها و تغییرات پس از جراحی یا ترمیم استخوان
مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق توصیه میشود؛ در بارداری فقط در صورت ضرورت روشن پزشکی استفاده شود.
بررسی بیماریهای التهابی، فرسایشی یا متابولیک استخوان و مفصل، از جمله بیماری پاژه، در موارد منتخب
مصرف مایعات کافی و تخلیهٔ مکرر مثانه پس از تزریق توصیه میشود؛ در بارداری فقط در صورت ضرورت روشن پزشکی استفاده شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ انجام بررسی در بارداری فقط پس از سنجش دقیق فایده و خطر انجام میشود.
- اگر شیرده هستید، زمان آخرین شیردهی و امکان توقف موقت شیردهی را با مرکز مطرح کنید.
- بیماری کلیه، کاهش مقدار ادرار، انسداد مجاری ادراری، دشواری تخلیه مثانه، بیاختیاری ادرار یا محدودیت مصرف مایعات را بگویید؛ این موارد بر دفع ماده و کیفیت تصویر اثر میگذارند.
- سابقهٔ حساسیت شدید به داروهای تزریقی یا واکنش قبلی هنگام رگگیری را اعلام کنید.
- سابقهٔ سرطان، شکستگی یا جراحی اخیر، عفونت و التهاب استخوان یا مفصل، پرتودرمانی و هر درمانی که بازسازی استخوان را تغییر میدهد را بگویید؛ این اطلاعات برای تفسیر تصویر مهم است.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید. در کودکان و نوجوانان، ضرورت بررسی و فعالیت تزریقی باید با توجه به حساسیت بیشتر آنان به پرتو توسط متخصص تعیین شود.
عوارض احتمالی
- عارضهٔ شایع و اختصاصی برای خودِ سدیم فلوراید اف-۱۸ در گزارشهای موجود ثبت نشده است.
- درد، سوزش یا ناراحتی خفیف و گذرا در محل تزریق یا رگگیری ممکن است رخ دهد.
- کبودی یا قرمزی خفیف محل ورود سوزن ممکن است دیده شود و معمولاً کوتاهمدت است.
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لب، زبان یا صورت، خسخس، گرفتگی گلو، تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به کارکنان مرکز اطلاع دهید و به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید یا ماندگار، سوزش، تورم رو به افزایش، بیحسی، تغییر رنگ یا تاول در محل تزریق: همان لحظه به کارکنان مرکز اطلاع دهید؛ در صورت ادامه پس از ترخیص، فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- قرمزی رو به گسترش، گرمی، ترشح یا تب همراه با درد محل تزریق: برای بررسی عفونت، سریع به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل دارویی مشخصی برای این ماده گزارش نشده است، اما امکان تداخل بهطور کامل بررسی نشده و معمولاً داروهای روزانه نیاز به قطع ندارند. درمانهای مؤثر بر استخوان مانند بیسفسفوناتها، برخی درمانهای هورمونی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی ممکن است الگوی جذب استخوان و تفسیر تصویر را تغییر دهند؛ این به معنی نیاز به قطع آنها نیست و زمان مصرف یا انجامشان را اطلاع دهید. تداخل غذایی یا الکلی شناختهشدهای گزارش نشده است و معمولاً ناشتایی لازم نیست، مگر مرکز تصویربرداری دستور دیگری بدهد. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری یا احتمال آن، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ چون این فرآورده پرتوزاست، میتواند به جنین آسیب برساند و انجام آن فقط در صورت ضرورت پزشکی و پس از سنجش فایده و خطر انجام میشود. مشخص نیست چه مقدار از ماده وارد شیر میشود؛ در شیردهی ممکن است لازم باشد شیردهی بهطور موقت، معمولاً دستکم یک شبانهروز، متوقف شود و برنامهٔ دقیق را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری در منزل یا مصرف خودسرانه نیست. مرکز پزشکی هستهای آن را در محفظهٔ حفاظدار و دمای اتاق کنترلشده، مطابق شرایط سازنده و زمان مصرف تعیینشده برای مادهٔ پرتوزا نگهداری میکند؛ بهدلیل کوتاه بودن نیمهعمر اف-۱۸، پس از زمان مقرر یا تاریخ انقضا نباید استفاده شود. دارو باید دور از دسترس کودکان و افراد غیرمجاز باشد و باقیمانده طبق مقررات مرکز دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سدیم فلوراید اف-۱۸ بیماری را درمان میکند؟
۰۲آیا این همان فلوراید دندان یا مکمل فلوراید است؟
۰۳پیش از تزریق باید ناشتا باشم؟
۰۴آیا جذب زیاد در تصویر یعنی حتماً سرطان است؟
۰۵اگر باردار یا شیرده باشم، میتوانم این تصویربرداری را انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09IX06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.