سدیم کلراید ۰.۹٪
سدیم کلراید ۰.۹٪، معروف به سرم نمکی یا نرمال سالین، محلولی استریل و همغلظت با مایعات بدن (ایزوتونیک) از آب و نمک است که به شکل تزریقی یا شستوشو کاربرد دارد.
بیشترین کاربرد آن جبران کمآبی بدن، تأمین حجم مایعات در افت فشار خون یا ازدستدادن خون، و رقیقکردن یا حلکردن بسیاری از داروهای تزریقی وریدی است.
این محلول باید همیشه توسط پزشک یا پرستار و با حجم و سرعت مناسب تزریق شود، چون تزریق زیاد یا سریع میتواند در افراد مبتلا به بیماری قلبی یا کلیوی باعث اضافهبار مایعات شود.
اگر حین یا پس از تزریق دچار تنگینفس، تورم ناگهانی، تپش قلب یا قرمزی و درد شدید در محل سرم شدید، بیدرنگ پزشک یا پرستار را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سدیم کلراید ۰.۹٪ که در ایران بیشتر با نام سرم نمکی یا نرمال سالین شناخته میشود، محلولی استریل از آب و نمکِ سدیم و کلر با غلظتی نزدیک به غلظت طبیعی این املاح در خون است. برخلاف بیشتر داروها، این محلول مکانیسم گیرندهای ندارد و در ردهٔ فرآوردههای داخلوریدی و الکترولیتی قرار میگیرد؛ کارکرد آن تأمین مستقیم آب، سدیم و کلر مورد نیاز بدن است. هدف اصلی از تجویز آن، جبران کمآبی و ازدسترفتن مایعات، حفظ حجم خون در شرایط اورژانسی، و بهکارگیری آن بهعنوان حلال استاندارد برای بسیاری از داروهای تزریقی است.
موارد مصرف
- جبران کمآبی بدن ناشی از اسهال، استفراغ، تعریق زیاد یا خونریزی
- تأمین و جایگزینی حجم مایعات بدن در افت فشار خون یا شوک
- رقیقکردن و حلکردن بسیاری از داروهای تزریقی وریدی
- شستوشوی زخم، سوختگی و محل پانسمان
- شستوشوی چشم بهعنوان محلول شستوشوی چشمی
- باز نگهداشتن مسیر وریدی (کاتتر) میان تزریق داروهای مختلف در بیمارستان
روش مصرف
سدیم کلراید ۰.۹٪ را کادر درمان و معمولاً در بیمارستان، درمانگاه یا گاهی در منزل و زیر نظر پرستار تزریق میکند؛ پزشک بر پایهٔ وضعیت بیمار، حجم، سرعت و مدتزمان تزریق را مشخص میکند و این موارد را نباید خودسرانه تغییر داد. اگر این محلول برای شستوشوی زخم یا چشم تجویز شده باشد، باید دقیقاً طبق روش آموزشدادهشده و با رعایت بهداشت دست و وسایل استفاده شود. تغییر در برنامهٔ تزریق یا قطع زودهنگام آن، در هر شرایطی، باید با هماهنگی پزشک یا پرستار انجام گیرد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ نارسایی قلبی، فشار خون بالا، بیماری کلیوی یا کبدی دارید، حتماً به پزشک بگویید (بهدلیل خطر احتباس مایعات)
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه لیتیوم یا کورتیکواستروئیدها، را به پزشک اعلام کنید
- اگر پیشتر به فرآوردههای تزریقی حاوی نمک یا الکترولیت واکنش حساسیتی داشتهاید، بگویید
- اگر رژیم کمنمک دارید یا پزشک محدودیت مصرف مایعات برایتان تعیین کرده، حتماً یادآوری کنید
- در نوزادان، کودکان خردسال و سالمندان، تنظیم دقیقتر حجم و سرعت تزریق اهمیت ویژهای دارد؛ این را با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سوزش خفیف در محل تزریق
- التهاب یا سفتی خفیف ورید در محل سرم (فلبیت)
- احساس سرما یا لرز خفیف در آغاز تزریق، بهویژه اگر سریع انجام شود
- تورم خفیف موضعی در محل ورود سرم
- تنگینفس، سرفه یا تورم ناگهانی دستوپا و صورت؛ میتواند نشانهٔ اضافهبار مایعات باشد — فوراً به پزشک یا پرستار اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید
- تپش قلب نامنظم، ضعف شدید یا گیجی؛ میتواند نشانهٔ بههمخوردن تعادل سدیم خون باشد — سریع با پزشک تماس بگیرید
- قرمزی فزاینده، درد شدید، گرمی یا ترشح چرکی در محل تزریق؛ نشانهٔ احتمالی عفونت یا التهاب ورید است — به پرستار یا پزشک اطلاع دهید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر، خارش گسترده، تورم لب و گلو یا مشکل تنفسی؛ این حالت اورژانسی است — بیدرنگ با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سدیم کلراید ۰.۹٪ بهخودیخود تداخل دارویی مستقیم چندانی ندارد، اما چون سدیم و حجم مایعات بدن را بالا میبرد، مصرف همزمان با کورتیکواستروئیدها یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) که خود باعث احتباس مایعات میشوند، میتواند این اثر را تشدید کند. در بیمارانی که لیتیوم مصرف میکنند، تغییر سطح سدیم بدن میتواند غلظت خونی لیتیوم را جابهجا کند و نیاز به پایش دقیقتری دارد. برخی داروهای تزریقی نیز با این محلول ناسازگارند و کادر درمان پیش از هرگونه ترکیب، این موضوع را بررسی میکند؛ به همین دلیل فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سدیم کلراید ۰.۹٪ از اجزای طبیعی مایعات بدن است و در دوزهای معمول و زیر نظر پزشک، در بارداری و شیردهی بهطور گسترده و ایمن بهکار میرود. با این حال، بهویژه در ماههای پایانی بارداری یا در صورت وجود فشار خون بالا و پرهاکلامپسی، پزشک حجم و سرعت تزریق را با دقت بیشتری تنظیم میکند تا از احتباس مایعات پیشگیری شود. تصمیم نهایی دربارهٔ میزان و نحوهٔ تزریق در بارداری و شیردهی همیشه بر عهدهٔ پزشک است.
نگهداری
این محلول معمولاً در محیط درمانی نگهداری و تزریق میشود؛ در صورت نگهداری در منزل، آن را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم آفتاب، گرمای زیاد و یخزدگی نگه دارید. پیش از مصرف، کیسه یا ویال را از نظر شفافیت محلول، نبود ذرات معلق و سالمبودن بستهبندی بررسی کنید و در صورت مشاهدهٔ نشتی، کدری یا گذشتن تاریخ انقضا، از مصرف آن خودداری کنید. مانند هر فرآوردهٔ تزریقی، آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.9 % |
| تزریقی | 0.45 % |
| تزریقی | 5 % |
| محلول | 0.9 % |
| اسپری | 0.9 % |
| قطره | 5 % |
| پماد | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶۰ برند از ۶۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سرم نمکی همان چیزی است که برای رقیقکردن سایر داروها استفاده میشود؟
۰۲چرا بعضیوقتها بعد از شروع سرم احساس سرما میکنم؟
۰۳آیا استفاده از سرم نمکی برای شستوشوی زخم یا چشم خطری دارد؟
۰۴آیا تزریق زیاد سرم نمکی خطرناک است؟
۰۵فرق نرمال سالین با سرمهای دیگر مثل سرم قندی چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۳۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶۰ برند از ۶۹ سازنده، در گروه B05XA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.