تیساژنلکلوسل
تیساژنلکلوسل یک درمان سلولیِ ضدسرطان از نوع ایمنیدرمانی است که از سلولهای تیِ خود بیمار ساخته میشود. این سلولها در آزمایشگاه تغییر داده میشوند تا برخی سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند.
برای بعضی کودکان و جوانان مبتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول بی و برای بزرگسالان مبتلا به برخی لنفومهای سلول بیِ عودکرده یا مقاوم استفاده میشود. شرایط دقیق درمان به نوع سرطان و درمانهای قبلی بستگی دارد.
تب، لرز شدید، افت فشارخون، تنگی نفس، گیجی یا تشنج پس از تزریق میتواند نشانهٔ عوارض شدید باشد. چنین نشانههایی به ارزیابی فوری نیاز دارند و درمان باید در مرکز مجهز انجام شود.
پیش از درمان، هرگونه عفونت، بیماری عصبی، قلبی یا ریوی، سابقهٔ پیوند، بارداری یا احتمال آن و همهٔ داروها و واکسنهای اخیر را اطلاع دهید. پس از تزریق، هر علامت ناگهانی یا رو به تشدید را سریعاً به مرکز درمانی گزارش کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تیساژنلکلوسل یک فرآوردهٔ سلولیِ ضدسرطان و ایمنیدرمانی است که از سلولهای تیِ خود بیمار ساخته میشود. این سلولها در آزمایشگاه تغییر داده میشوند تا گیرندهای بسازند که نشانگر سیدی ۱۹ را روی برخی سلولهای بی شناسایی کند؛ سپس به بدن بازگردانده میشوند. این اتصال سلولهای درمانی را فعال میکند تا سلولهای سرطانی را از بین ببرند، اما ممکن است سلولهای بیِ سالم را هم کاهش دهد و کمبود پادتن ایجاد کند. این درمان فقط برای سرطانهای مشخص و در مرکز تخصصیِ مجهز به پایش و درمان عوارض شدید انجام میشود.
موارد مصرف
- لوسمی لنفوبلاستیک حادِ پیشساز سلول بی در کودکان و جوانان تا ۲۵ سال، در بیماری مقاوم یا عود دوم و بعدی، از جمله عود پس از پیوند
- لنفوم منتشرِ بزرگِ سلول بیِ عودکرده یا مقاوم در بزرگسالان، پس از دستکم دو خط درمان سیستمیک
- برخی لنفومهای بزرگِ سلول بی، از جمله نوع پرخطر یا نوع ایجادشده از لنفوم فولیکولار، در شرایط مشخص
- لنفوم فولیکولارِ عودکرده یا مقاوم در بزرگسالان، پس از دستکم دو خط درمان سیستمیک
روش مصرف
این فرآورده برای مصرف در منزل یا تزریق توسط فرد غیرمتخصص نیست. سلولهای تی از خون خود بیمار جمعآوری، در آزمایشگاه تغییر داده و منجمد میشوند و سپس معمولاً پس از شیمیدرمانیِ آمادهساز برای کاهش لنفوسیتها، بهصورت یک نوبت تزریق وریدی در مرکز تخصصی تجویز میشوند. تعداد سلولها، تعداد کیسهها و زمانبندی درمان بر اساس فرآوردهٔ اختصاصی بیمار و تصمیم تیم درمان تعیین میشود. پیش از تزریق ممکن است استامینوفن و آنتیهیستامین داده شود. پس از تزریق، پایش نزدیک در روزهای نخست و ماندن در نزدیکی مرکز درمانی برای چند هفته لازم است؛ تا رفع خطر عوارض عصبی و اجازهٔ تیم درمان رانندگی یا کار با وسایل خطرناک انجام ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه تب، عفونت فعال یا کنترلنشده، عفونت اخیر و سابقهٔ هپاتیت بی، هپاتیت سی یا عفونت ویروس نقص ایمنی انسانی را اطلاع دهید؛ پیش از جمعآوری سلولها معمولاً آزمایشهای لازم انجام میشود.
- سابقهٔ تشنج، سکته، گیجی، بیماری قلبی یا ریوی، افت فشارخون، و نارسایی کلیه یا کبد را بگویید. در کودکان کمسن و سالمندان، یا در صورت بیماریهای زمینهای متعدد، ارزیابی دقیقتری لازم است.
- اگر اخیراً پیوند سلول بنیادی داشتهاید، بیماری پیوند علیه میزبان دارید، بیماری فعال دستگاه عصبی مرکزی دارید یا قبلاً درمان هدفگیرندهٔ نشانگر سیدی ۱۹ گرفتهاید، حتماً اطلاع دهید.
- سابقهٔ حساسیت شدید به فرآوردههای تزریقی یا مواد همراه مانند دیمتیلسولفوکساید و دکستران ۴۰ را مطرح کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها، داروهای شیمیدرمانی، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، کورتونها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده را ارائه دهید.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، پیش از جمعآوری سلولها و شروع درمان به تیم خون و سرطان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- خستگی، ضعف و بیحالی
- سردرد
- تهوع، استفراغ یا کاهش اشتها
- اسهال یا یبوست
- درد عضلانی یا مفصلی
- راش پوستی، خارش یا تعریق
- تب بالا، لرز شدید، افت فشارخون، تندی ضربان قلب، تنگی نفس، کاهش اکسیژن، یا تهوع و اسهال شدید: میتواند نشانهٔ واکنش آزادسازی سیتوکین باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی، بیقراری، اختلال تکلم یا درک گفتار، از دستدادن تعادل، لرزش، تشنج یا کاهش هوشیاری: احتمال عارضهٔ عصبی وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لب و صورت یا گلو، خسخس، احساس خفگی یا افت ناگهانی فشارخون: احتمال حساسیت شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب یا لرز مداوم، سرفه، تنگی نفس، سوزش ادرار، زخم دهان یا عفونتهای مکرر: بهدلیل افت ایمنی و پادتنها، همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید.
- کبودی یا لکههای پوستی غیرمعمول، خونریزی از بینی یا لثه، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، رنگپریدگی یا ضعف شدید: ممکن است ناشی از کاهش سلولهای خونی باشد و نیاز به ارزیابی سریع دارد.
- پیدایش توده، تورم غدد، تب طولانی یا علائم جدید و پایدار در ماهها و سالهای بعد: بدخیمی ثانویهٔ سلولهای تی بهندرت گزارش شده است؛ پیگیری طولانیمدت و اطلاعدادن به پزشک ضروری است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل این فرآورده مانند قرصها بهخوبی قابل پیشبینی نیست. داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، کورتونهای با مقدار زیاد و برخی درمانهای ضدسرطان ممکن است تکثیر یا ماندگاری سلولهای درمانی را کاهش دهند؛ بااینحال در عوارض شدید، استفاده از کورتون یا درمانهای اختصاصی ممکن است ضروری باشد و تصمیم آن با تیم درمان است. واکسنهای زنده معمولاً از حدود شش هفته پیش از شروع شیمیدرمانیِ آمادهساز، هنگام درمان و تا بهبود ایمنی نباید دریافت شوند. تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده است، اما الکل میتواند در صورت گیجی یا اختلال تعادل خطر آسیب را بیشتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ مصرف تیساژنلکلوسل در بارداری وجود ندارد و خطر برای جنین، از جمله کاهش سلولهای بی یا پادتنها، قابل رد نیست؛ بنابراین در بارداری معمولاً توصیه نمیشود. پیش از شروع درمان وضعیت بارداری بررسی میشود و مدت پیشگیری از بارداری را تیم درمان با توجه به شیمیدرمانیِ آمادهساز تعیین میکند. مشخص نیست سلولهای درمانی وارد شیر انسان میشوند یا نه؛ شیردهی پس از درمان باید با پزشک بررسی شود و ممکن است تا زمان مشخصی توصیه نشود.
نگهداری
تیساژنلکلوسل یک فرآوردهٔ منجمد و اختصاصی برای همان بیمار است و باید در مرکز درمانی، در سامانهٔ سرماییِ کنترلشده و معمولاً در دمای کمتر از منفی ۱۲۰ درجهٔ سانتیگراد نگهداری شود. آن را در خانه، یخچال یا فریزر معمولی نگهداری نکنید و از بازکردن یا جابهجایی غیرضروری کیسه خودداری کنید. پیش از تزریق باید نام بیمار، شمارهٔ سری، سلامت بسته و تاریخ انقضا بررسی شود؛ فرآوردهٔ ذوبشده، آسیبدیده یا دارای برچسب نامنطبق نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تیساژنلکلوسل همان شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا بعد از تزریق باید نزدیک مرکز درمانی بمانم؟
۰۳اگر بعد از ترخیص تب کنم، میتوانم صبر کنم؟
۰۴آیا هر بیمار مبتلا به سرطان خون میتواند این درمان را دریافت کند؟
۰۵چرا کیسهٔ تزریق باید با نام من تطبیق داده شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.