سلپرکاتینیب
سلپرکاتینیب یک داروی ضدسرطان هدفمند از گروه مهارکنندههای کیناز است که فعالیت غیرطبیعی پروتئین آرئیتی را مهار میکند. این دارو فقط برای برخی تومورهایی مناسب است که تغییر مشخصی در ژن آرئیتی دارند.
بیشتر برای بعضی سرطانهای پیشرفته یا منتشر ریهٔ غیرکوچکسلول و تیروئید، و گاهی تومورهای جامد دیگرِ دارای تغییر ژن آرئیتی بهکار میرود. وجود این تغییر باید با آزمایش مولکولیِ تومور تأیید شود.
آسیب کبدی، التهاب ریه، افزایش فشارخون، اختلال ریتم قلب و خونریزی از هشدارهای مهم این دارو هستند و پایش منظم لازم دارند. تنگی نفس جدید، زردی، غش، خونریزی شدید یا تورم صورت و مشکل تنفس نیازمند رسیدگی فوری است.
پیش از شروع، دربارهٔ بیماری کبد یا ریه، فشارخون و بیماری قلبی، مشکلات خونریزی، جراحی پیشِرو، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروها و مکملها اطلاع دهید. هر علامت شدید یا نیاز به داروهای معده، ضدعفونت، ضدتشنج یا قلبی را سریع با تیم درمان مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سلپرکاتینیب یک داروی ضدسرطان هدفمند از گروه مهارکنندههای کیناز است که پیامرسانی غیرطبیعی پروتئین آرئیتی را مهار میکند. این کار میتواند رشد و تقسیم سلولهای سرطانیِ وابسته به تغییرات ژن آرئیتی را کاهش دهد. انتخاب دارو به نتیجهٔ آزمایش مولکولیِ نمونهٔ تومور و نوع و مرحلهٔ سرطان بستگی دارد و برای هر توموری مناسب نیست. این دارو به شکل کپسول، از جمله کپسول ۸۰ میلیگرمی، عرضه میشود و در ایران با نام تجاری رتسِومو شناخته میشود.
موارد مصرف
- سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولِ پیشرفته یا منتشر با همجوشی ژن آرئیتی.
- سرطان مدولاری تیروئیدِ پیشرفته یا منتشر با جهش ژن آرئیتی، در صورت نیاز به درمان داروییِ سراسری بدن.
- سرطان تیروئیدِ پیشرفته یا منتشر با همجوشی ژن آرئیتی که به ید رادیواکتیو پاسخ نداده یا دیگر پاسخ نمیدهد.
- برخی تومورهای جامدِ پیشرفته یا منتشر با همجوشی ژن آرئیتی، پس از پیشرفت بیماری با درمان قبلی یا در نبود گزینهٔ مناسب دیگر.
روش مصرف
سلپرکاتینیب را دقیقاً طبق نسخه و در زمانهای ثابت مصرف کنید؛ تعداد نوبتها بر اساس سن، اندازهٔ بدن، نوع سرطان، عملکرد کبد و داروهای همزمان تعیین میشود. کپسول را کامل با آب ببلعید و نجوید یا خرد نکنید؛ مصرف آن معمولاً با غذا یا بدون غذا ممکن است، اما همراهی با داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده قواعد خاصی دارد. اگر استفراغ کردید، نوبت اضافی نخورید؛ در فراموشی یک نوبت نیز دو برابر نکنید و از دستور تیم درمان برای زمان بعدی پیروی کنید. درمان را خودسرانه قطع، کم یا زیاد نکنید؛ ممکن است پزشک بر اساس عوارض موقتاً آن را متوقف یا مقدار را تغییر دهد. در طول درمان، پایش فشارخون و آزمایشهای کبد، تیروئید و در افراد پرخطر نوار قلب و املاح خون اهمیت دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سلپرکاتینیب، داروهای مشابه یا اجزای کپسول حساسیت داشتهاید، یا پس از دارویی دچار بثورات شدید و تاول پوستی شدهاید، اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبد، کلیه، زردی، بالا بودن آنزیمهای کبدی یا بیماری تیروئید را بگویید؛ در طول درمان بررسی کبد و تیروئید انجام میشود.
- هر بیماری ریوی یا تنفسی، تنگی نفس، سرفهٔ مزمن یا سابقهٔ التهاب ریه را مطرح کنید؛ علائم تازه یا بدترشونده نیازمند بررسی سریع است.
- اگر فشارخون بالا یا کنترلنشده، بیماری قلبی، غش، ضربان نامنظم، طولانیشدن فاصلهٔ کیوتی یا اختلال املاح خون دارید، اطلاع دهید؛ ممکن است فشارخون، نوار قلب و املاح خون پایش شوند.
- اختلالات خونریزی، کبودی آسان، مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون و هر جراحی یا کار دندانپزشکیِ پیشِرو را اعلام کنید؛ دارو میتواند خطر خونریزی و دیرترمیمشدن زخم را بیشتر کند.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، ویتامینها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید و بگویید باردارید، قصد بارداری دارید یا شیردهید. اگر دارو برای کودک یا نوجوان است، پایش رشد استخوان و گزارش درد جدید لگن یا زانو اهمیت دارد.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان
- اسهال یا یبوست
- تهوع یا درد شکم
- خستگی یا سردرد
- ورم دستها، پاها یا صورت
- بثورات پوستی و بالا رفتن آنزیمهای کبدی در آزمایش خون
- آسیب کبدی: زرد شدن پوست یا چشم، ادرار تیره، بیاشتهایی شدید، درد قسمت بالای راست شکم، تهوع یا استفراغ مداوم، خوابآلودگی یا کبودی و خونریزی غیرعادی؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب ریه: تنگی نفس، سرفه یا تب جدید یا روبهافزایش؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و اگر تنگی نفس شدید است، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افزایش شدید فشارخون یا اختلال ریتم قلب: سردرد شدید، گیجی، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، تپش قلب، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ در غش، درد قفسهٔ سینه یا تنگی نفس فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی جدی: استفراغ خونی یا شبیه تفالهٔ قهوه، مدفوع سیاه یا خونی، سرفهٔ خونی، خونریزی مکرر بینی، ادرار صورتی یا قهوهای یا کبودی گسترده؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حساسیت شدید یا واکنش پوستی: تب همراه با بثورات گسترده، درد مفاصل یا عضلات، تورم صورت و لبها، مشکل تنفس، تاول یا کندهشدن پوست؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کمکاری تیروئید یا سندرم لیز تومور: خستگی مداوم، احساس سرما، افزایش وزن و یبوست را در اولین فرصت اطلاع دهید؛ تهوع یا استفراغ، ضعف، گرفتگی عضلات، ورم، تنگی نفس، کاهش ادرار یا تشنج، بهویژه اوایل درمان، نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سلپرکاتینیب با داروهای کاهشدهندهٔ اسید معده تداخل مهم دارد: مهارکنندههای پمپ پروتون، مهارکنندههای گیرندهٔ هیستامین نوع دو و ضداسیدهای حاوی آلومینیوم، منیزیم، کلسیم یا سیمتیکون میتوانند جذب و اثر ضدسرطانی آن را کم کنند؛ این داروها را خودسرانه شروع یا قطع نکنید و اگر لازماند، زمان مصرف و همراهی با غذا را داروساز تنظیم کند. علف چای، برخی داروهای ضدتشنج، ضدقارچ و آنتیبیوتیکها ممکن است غلظت سلپرکاتینیب را کم یا زیاد کنند؛ داروهای طولانیکنندهٔ فاصلهٔ کیوتی نیز خطر بینظمی ضربان را بیشتر میکنند. سلپرکاتینیب میتواند سطح بعضی داروهای دیگر، از جمله برخی داروهای ضدانعقاد یا کاهندهٔ چربی خون، را بالا ببرد. با توجه به احتمال آسیب کبدی و کمآبی، مصرف الکل در طول درمان مناسب نیست. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
سلپرکاتینیب میتواند به جنین آسیب بزند؛ دادهٔ کافی دربارهٔ بارداری انسان وجود ندارد، بنابراین در بارداری یا احتمال آن باید فوراً با متخصص سرطان و متخصص زنان هماهنگ شود. زنان دارای امکان بارداری و مردان دارای شریک دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند. در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت نباید شیردهی انجام شود؛ دربارهٔ احتمال اثر بر باروری پیش از شروع درمان گفتوگو کنید.
نگهداری
کپسول را در دمای اتاق، حدود ۲۰ تا ۲۵ درجه، در بستهبندی اصلی و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید. دارو باید دور از دسترس کودکان باشد؛ تاریخ انقضا و شرایط درجشده روی بستهبندی را بررسی کنید و کپسول آسیبدیده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 80 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱رتسِومو همان سلپرکاتینیب است؟
۰۲آیا سلپرکاتینیب برای هر سرطان ریه یا تیروئید مناسب است؟
۰۳سلپرکاتینیب را با غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر بعد از خوردن سلپرکاتینیب استفراغ کردم یا یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
۰۵آیا سلپرکاتینیب در بارداری و شیردهی قابل استفاده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه L01EX22. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.